II SA/Rz 935/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2021 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołano art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 – dalej: "k.p.a.") oraz art. 3 pkt 21 lit. e, art. 17 ust. 1, 1b, art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. – dalej: "u.ś.r."). Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z dnia 19 lutego 2021 r. E.M. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Burmistrza o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z.M., legitymującą się orzeczeniem, z którego wynika, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], Burmistrz odmówił skarżącemu przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, z powodu niespełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jak bowiem wyjaśnił organ, z przedłożonych dokumentów wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącego powstała przed 1 marca 2020 r., jednak dokładnej daty jej powstania nie da się ustalić. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem, ponieważ jego matka wymaga opieki, zaś on sam jest jedyną osobą, która taką opiekę sprawuje. Wniósł o pozytywne rozpatrzenie sprawy. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania, SKO decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podało, że organ I instancji dokonał błędnej interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443), którym Trybunał uznał ww. art. 17 ust. 1b za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na datę powstania niepełnosprawności. SKO wyjaśniło, że organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek orzekać na podstawie przepisów u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b, który z dniem 23 października 2014 r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny. Organ odwoławczy zaznaczył jednak, że Burmistrz nie dokonał oceny pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wedle ustaleń organu, skarżący nie sprawuje opieki nad niepełnosprawną matką. Z wyjaśnień Z.M. wynika bowiem, że pomoc ze strony syna ogranicza się do zrobienia przez niego podstawowych zakupów i wykupienia lekarstw, zaś pozostałe obowiązki spoczywają na jej barkach. Skarżący jest osobą uzależnioną od alkoholu, zaś próby wyjścia z nałogu okazały się bezskuteczne. Brak sprawowania należytej opieki potwierdza również opisany w wywiadzie środowiskowym stan mieszkania, z którego nie wynika, aby skarżący pomagał matce choćby w podstawowych czynnościach związanych z utrzymaniem domu. W tych okolicznościach SKO uznało, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia nie jest spowodowane sprawowaniem opieki nad matką, lecz innymi okolicznościami, co skutkować musiało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący ponownie podał, że jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad ciężko chorą matką. Na potwierdzenie wskazanej okoliczności załączył zaświadczenie lekarskie oraz oświadczenie matki, wedle którego syn oprócz robienia matce zakupów, załatwia również leki, mierzy ciśnienie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli w tak wyznaczonych ramach Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. W związku z wnioskiem organu o przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym i przy braku sprzeciwu skarżącego, sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego E.M. z tytułu opieki nad matką. Jak wynika z uzasadnienia decyzji podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było nieprawidłowe wykonywanie opieki przez wnioskodawcę, jak również brak rezygnacji z pracy czy też nie podjęcie pracy w celu sprawowania opieki. Skarżący nie zgadza się z tą oceną i twierdzi, że jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad matką. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit.b u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności oznacza całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przy czym zgodnie z art. 13 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych orzeczenie o niezdolności do pracy wydaje się w stosunku do osób, które nie osiągnęły wieku emerytalnego. Natomiast w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych orzeka się niezdolność do samodzielnej egzystencji. W sprawie osoba wymagająca opieki ukończyła 84 lat, w związku z czym wydanie względem niej orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji wyczerpuje przesłankę znacznego stopnia niepełnosprawności, o której mowa w art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie. W niniejszej sprawie z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wystąpił E.M. Skarżący jest synem wymagającej opieki Z.M., która ma 84 lata, jest wdową, decyzją lekarza orzecznika uznana została za niezdolną do samodzielnej egzystencji. Skarżący od lat znany jest pracownikom Ośrodka Pomocy Społecznej, korzysta z pomocy ośrodka w formie różnego rodzaju zasiłków. Jest osobą uzależnioną od alkoholu. Podjęte przez Ośrodek starania w zakresie leczenia odwykowego nie przyniosły rezultatu. Skarżący nadal nadużywa alkoholu, przeznaczając na jego zakup wszystkie otrzymane pieniądze. Również w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego był nietrzeźwy. Wymagająca opieki wyjaśniła, że syn pomaga jej wyłącznie w robieniu zakupów, w tym zakupie lekarstw, pozostałe czynności wykonuje samodzielnie. Zdarzało się również, że sama wykonywała prace w polu np. przy wykopywaniu ziemniaków, podczas gdy jej syn leżał w domu pijany, bądź był nieobecny. Wskazała również na jego agresywne zachowanie. W trakcie przeprowadzonego wywiadu stwierdzono, że mieszkanie było zaniedbane i brudne. Wyjaśniono także, że skarżący w środowisku jest postrzegany jako osoba nadużywająca alkoholu i kłótliwa. W świetle przedstawionych okoliczności stwierdzić należy, że skarżący nie sprawuje nad matką opieki, która uprawniałaby go do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wcześniej wskazano świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować osobie wykonującej opiekę brak możliwości podjęcia pracy ze względu na zakres czynności związanych z tą opieką. Jest to zadośćuczynienie państwa za brak możliwości zarobkowania, przy jednoczesnym świadczeniu usług opiekuńczych, których zakres jest niejednokrotnie znacznie większy niż zakres obowiązków świadczonych w ramach stosunku zatrudnienia. Zapewniono tym samym osobom wyeliminowanym z rynku pracy pewnego rodzaju dochód. Z oczywistych względów z takiej pomocy skorzystać nie może skarżący. Z akt sprawy wynika, że skarżący z pobierania zasiłków uczynił stałe źródło dochodu, który w całości przeznacza na zakup alkoholu. Jedyną formą opieki jaką wykonuje w stosunku do schorowanej matki to robienie podstawowych zakupów i zakup leków. Pozostałe czynności matka skarżącego wykonuje samodzielnie. Jak wykazał przeprowadzony wywiad środowiskowy matka skarżącego nie radzi sobie w czynnościach życia codziennego. Miejsce zamieszkania jest zaniedbane i brudne. Przyznanie skarżącemu w takiej sytuacji świadczenia pielęgnacyjnego pogłębiłoby jedynie istniejący patologiczny stan i w żaden sposób nie przyczyniłoby się do zabezpieczania potrzeb opiekuńczych osoby niepełnosprawnej. Podkreślić należy, że skarżący nie zrezygnował z pracy, czy też z jej podjęcia celem opieki nad matką, lecz stale nie pracował korzystając z pomocy ośrodka. W świetle powyższego nie została spełniona konieczna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. tj. rezygnacja z pracy bądź nie podjęcie pracy celem opieki nad osobą niepełnosprawną Zajętego stanowiska nie zmienia dołączone do skargi zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, jak również oświadczenie matki, że jej syn poza robieniem zakupów mierzy jej również ciśnienie. Podstawowym dowodem w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wywiad środowiskowy, przeprowadzony w miejscu zamieszkania z udziałem osoby wymagającej opieki, zainteresowanego oraz pracowników ośrodka pomocy społecznej. W sposób obiektywny stwierdza on jakość wykonywanej opieki. Przedstawione w nim fakty pozwalają w sposób realny ocenić, jak sprawowana jest opieka, zachowanie osoby wymagającej opieki, jak również wnioskującego. Walor tego dowodu jest tym większy, iż jest on sporządzany w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki, tj. w warunkach w których żyje na co dzień, gdzie czuje się swobodnie. Z wywiadu przeprowadzonego w sprawie wynikało, że podczas jego przeprowadzania matka skarżącego wyglądała na zalęknioną, bała się syna. Powyższe ma wpływ na ocenę jej oświadczenia dołączonego do skargi, w którym podała, że syn mierzy jej ciśnienie. Pomijając już kwestię wartości dowodowej takiego oświadczenia, złożonego do akt i jak się wydaje wyłącznie podpisanego, bowiem gołym okiem stwierdzić można, że podpis złożony pod oświadczeniem różni się od samego pisma, to nawet gdyby przyjąć, że polega ono na prawdzie to robienie zakupów i mierzenie ciśnienia 84 letniej osobie nie wyczerpuje pojęcia opieki o jakiej mowa w art. 17 u.ś.r. Tego rodzaju czynności nie wymagają rezygnacji z pracy i nie uniemożliwiają jej podjęcia. Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.