II SA/Rz 948/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Paweł Zaborniak /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zapewnienia natrysku ratunkowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją decyzje Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], nr [...], nr [...] w części odnoszącej się do obowiązku zapewnienia pracownikom narażonym na oblanie substancjami i produktami żrącymi natrysku ratunkowego do obmywania ciała oraz oddzielnie natrysku do przemywania oczu; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz strony skarżącej A. Sp. z o.o. kwotę 457 zł /słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi Spółki A. z o.o. (zwana dalej Spółką) wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej zwany WSA) jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (zwanego dalej PWIS) z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], w przedmiocie nakazu zapewnienia natrysków ratunkowych w restauracjach należących do Spółki. Państwowy Powiatowy Inspektor Nadzoru Sanitarnego (zwany dalej PPIS) po przeprowadzeniu kontroli w dniu 22 kwietnia 2013 r. w restauracji P. w R. [...] - decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] nakazał Spółce: (1) zapewnienie pracownikom narażonym na oblanie substancjami i produktami żrącymi natrysk ratunkowy (prysznic bezpieczeństwa) do obmywania ciała oraz oddzielnie natrysk (prysznic) do przemywania oczu, oraz (2) obniżenie do wielkości określonej przepisami stężenia zapylenia dla pyłu całkowitego, na jaki narażeni są pracownicy, w terminach do 30 września 2013 r. PPIS po przeprowadzeniu kontroli w dniu 23 kwietnia 2013 r. w restauracji W. w R. [...] - decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], nakazał Spółce zapewnienie pracownikom narażonym na oblanie substancjami i produktami żrącymi natrysk ratunkowy (prysznic bezpieczeństwa) do obmywania ciała oraz oddzielnie natrysk (prysznic) do przemywania oczu w terminie do 20 września 2013 r. PPIS po przeprowadzeniu kontroli w dniu 24 kwietnia 2013 r. w restauracji K. w R. [...] - decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] nakazał Spółce: (1) zapewnienie pracownikom narażonym na oblanie substancjami i produktami żrącymi natrysk ratunkowy (prysznic bezpieczeństwa) do obmywania ciała oraz oddzielnie natrysk (prysznic) do przemywania oczu, jak również (2) przedłożenie do wglądu aktualnych wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy (zapylenie), w terminach do 30 września 2013 r. W uzasadnieniach w/w decyzji PPIS wskazał, że w tracie kontroli stwierdzono istnienie nieprawidłowości w postaci braku natrysku ratunkowego do obmycia ciała oraz płucznika do oczu w pomieszczeniach, gdzie istnieje niebezpieczeństwo oblania pracowników środkami żrącymi powodującymi oparzenia. Pracownicy stosowali do czyszczenia maszyn i urządzeń środki chemiczne sklasyfikowane jako żrące. Nieprawidłowość ta narusza § 103 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r., Nr 169, poz. 1650 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy). Spółka wniosła odwołanie od w/w decyzji PPIS, domagając się uchylenia w całości tych punktów rozstrzygnięcia każdej z decyzji, w których organ nakazał zainstalowanie w restauracjach natrysku ratunkowego (prysznica bezpieczeństwa) do obmywania ciała oraz oddzielnie natrysku (prysznica) do przemywania oczu. Wskazano, że pracownicy w restauracji mają kontakt z preparatami chemicznymi tylko w trakcie porządkowania w celu zapewnienia utrzymania wymaganego poziomu stanu higienicznego procesu pracy oraz eksploatowanych maszyn i urządzeń. W ocenie Spółki nakazanie zainstalowania prysznica bezpieczeństwa i myjki do oczu w restauracjach jest niezasadne, a także nie współmierne i zbyt daleko idące w stosunku do zagrożeń, jakie występują w czasie wykonywania prac porządkowych. Po rozpatrzeniu tego odwołania PWIS decyzją z [...] lipca 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzje organu I instancji w części objętej odwołaniem tj. w punkcie 1. W uzasadnieniu wskazał, że w Zakładach stosowane są trzy preparaty służące do mycia silnie zabrudzonych powierzchni sklasyfikowane jako mieszaniny żrące powodujące oparzenia – tj. preparat GREASECUTTER PLUS oraz ABSORBIT, a także mieszanina STRIP-A-WAY. Pracownicy wszystkich trzech restauracji do prac z w/w środkami mają do dyspozycji środki ochrony indywidualnej, jednakże brak jest do tych środków ochrony instrukcji użytkowania. PWIS podkreślił, że ważnym argumentem przemawiającym za stosowaniem natrysków awaryjnych przy każdej pracy ze środkami chemicznymi o właściwościach żrących jest to, że w każdej sytuacji kiedy pracownicy wchodzą w kontakt z takimi środkami chemicznymi istnieje prawdopodobieństwo wypadku, a każdy wypadek bez względu na czas kontaktu z substancją może zakończyć się utratą zdrowia. Pierwsza pomoc musi być udzielana szybko i bezpośrednio w miejscu zdarzenia, nie wystarczą wtedy nawet cykliczne szkolenia personelu z udzielenia takiej pomocy, konieczne są rozwiązania techniczne umożliwiające natychmiastowe działanie, także samemu poszkodowanemu. Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że wyposażanie pracowników w odzież ochronną i sprzęt ochrony osobistej, jest obowiązkiem każdego pracodawcy, do czego obligują go przepisy kodeksu pracy. Natomiast instalowanie natrysków ratunkowych nie jest zastępowaniem środków ochrony osobistej, a jest dodatkowym niezbędnym wyposażaniem na wypadek nieszczęśliwego zdarzenia. Spółka złożyła do WSA skargę na decyzję PWIS i wniosła o jej uchylenie oraz decyzji ją poprzedzających, dopuszczenie dowodu z dokumentacji załączonych do skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie § 103 ust. 1 rozporządzenia przez nietrafne przyjęcie, że podczas procesów pracy w Spółce występuje niebezpieczeństwo oblania pracowników środkami żrącymi lub zapalenia odzieży na pracowniku. Skarżąca wyjaśniła, że pracownicy lokali gastronomicznych prowadzonych przez Spółkę mają kontakt z preparatami chemicznymi jedynie sporadycznie. Podstawą ich pracy jest przygotowywanie i sprzedaż produktów spożywczych. Z każdym z w/w wymienionych 3 środków stosowanych w skontrolowanych restauracjach, pracownicy restauracji mają kontakt jedynie przez bardzo krótki okres czasu. Jednakże podczas tak krótkiego kontaktu pracownicy zobowiązani są do stosowania środków ochrony indywidualnej. W ocenie spółki nałożony obowiązek stosowania natrysków awaryjnych do przemywania całego lub części ciała wszędzie tam, gdzie znajduje się środek chemiczny o właściwościach żrących jest zbyt daleko idący. Rozporządzenie nakazuje bowiem instalować natryski jedynie tam gdzie istnieje niebezpieczeństwo oblania substancją żrącą, a nie wszędzie tam gdzie środki żrące się znajdują. Nie było bowiem intencją ustawodawcy zmuszanie każdego pracodawcy, na którego terenie przedmiotowe środki są używane do spełnienia warunków wskazanych w § 103 rozporządzenia. W przeciwnym wypadku w każdej toalecie czy kuchni powinny być zamontowane urządzenia wskazane w skarżonej decyzji. Nie istnieje przecież substancja biologiczna doskonale obojętna człowiekowi, a zatem zupełnie nietoksyczna. Każda z takich substancji może w jakimś zakresie negatywnie oddziaływać na ludzkie zdrowie, kwestią pozostaje jedynie jej dawka lub stężenie, nasilenie czy czas trwania ekspozycji. W odpowiedzi na skargę PWIS wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W związku z tym Sąd stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej dalej jako P.p.s.a.) wezwał skarżącą do ustosunkowania się do tego wniosku i oświadczenia czy żąda wyznaczenia rozprawy. Spółka w terminie 14 dni od zawiadomienia o tym wniosku reprezentowana przez radcę prawnego pismem z dnia 17 października 2013 r. wniosła do Sądu o uzupełnienie skargi wraz z wnioskiem o przeprowadzenie rozprawy. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów zgłoszonych w uzupełnieniu skargi, które to dowody są niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Ponadto przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wniosła o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego oraz kwoty 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 226 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz. U. 1974 r. Nr 24, poz. 141 ze zm.) w zw. z § 39 a ust. 1 i 2 rozporządzenia, § 103 ust. 1 rozporządzenia, a także naruszenia prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, 7 i 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. WSA postanowieniem z dnia 31 października 2013 r. wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w części odnoszącej się do obowiązku zapewnienia pracownikom narażonym na oblanie substancjami i produktami żrącymi natrysku ratunkowego do obmywania ciała oraz oddzielnie natrysku do przemywania oczu. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga Spółki A. okazała się zasadna, co obliguje Sąd do uchylenia decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Sanitarnego oraz poprzedzających ją decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Sanitarnego. W pierwszej kolejności wypada podnieść, iż istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Natomiast zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Stosownie to tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja PWIS została wydana w oparciu o § 103 ust. 1 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy. W myśl tej regulacji, jeżeli podczas procesów pracy występuje niebezpieczeństwo oblania pracowników środkami żrącymi lub zapalenia odzieży na pracowniku - nie dalej niż 20 m w linii poziomej od stanowisk, na których wykonywane są te procesy, powinny być zainstalowane natryski ratunkowe (prysznice bezpieczeństwa) do obmycia całego ciała oraz oddzielne natryski (prysznice) do przemywania oczu. Do konkretyzacji powyższej normy w formie decyzji administracyjnej, uprawnia organy inspekcji art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm., zwana dalej u.P.I.S.). Według jego treści w razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. Przytoczone wyżej przepisy pozwalają na zbudowanie następującej normy prawnej: stwierdzenie przez państwowego inspektora sanitarnego naruszenia wymagań z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy polegającego na niewyposażeniu stanowisk pracy w natryski ratunkowe (prysznice bezpieczeństwa) do obmycia całego ciała oraz oddzielne natryski (prysznice) do przemywania oczu, uprawnia ten organ w kompetencje do wydania decyzji nakazującej wyposażenie zakładu pracy w te instalacje. Z powyższej normy wynika również, że nie każde stanowisko pracy powinno być wyposażone w natryski; chodzi tu bowiem o takie stanowiska, na których stwierdzono niebezpieczeństwo oblania pracownika środkami żrącymi lub zapalenia odzieży. Istnienie tego niebezpieczeństwa powinna być realne a nie potencjalne o czym świadczy wyrażenie zastosowane w § 103 ust. 1 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy: występuje niebezpieczeństwo. Potencjalny a nie faktyczny charakter zagrożeń nie pozwala mówić o występowaniu czyli istnieniu niebezpieczeństwa oblania substancją. Ten fakt winien być stwierdzono dowodami, co oznacza, że nie można wyprowadzać wniosku o istnieniu niebezpieczeństwa w sposób dowolny, oparty wyłącznie na zasadach logiki i doświadczenia życiowego, zwłaszcza gdy zagrożenia są przez pracodawcę minimalizowane poprzez stosowanie adekwatnych w danych okolicznościach zabezpieczeń. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie przedstawiły dowodów na występowanie niebezpieczeństwa oblania pracownika, którąkolwiek ze stwierdzonych w restauracjach substancji żrących. Sam fakt znajdowania się takich substancji na stanowisku pracy i posługiwania się nimi, przy jednoczesnym spełnieniu przez Zakład warunków dotyczących bezpiecznego używania stwierdzonych środków, nie uprawniał do zastosowania wobec Spółki instrumentu policji administracyjnej uregulowanego w art. 27 ust. 1 u.P.I.S. Należy przyznać rację skarżącej Spółce co do konieczności uwzględnienia przez Organ przepisów art. 226 Kodeks pracy w związku z § 39a ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650). W myśl powołanego przepisu rozporządzenia, pracodawca ocenia ryzyko zawodowe występujące przy wykonywanych pracach, w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i preparatów chemicznych, biologicznych, rakotwórczych lub mutagennych oraz zmianie organizacji pracy. Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac. Ocena ryzyka zawodowego powinna być dokumentowana. Sporządzone przez Spółkę oceny ryzyka zawodowego nie stwierdzały niebezpieczeństw uzasadniających zastosowanie przepisu nakładającego obowiązek wyposażania stanowisk pracy w natryski. Organ nie przytoczył w uzasadnieniu swej decyzji przekonującej argumentacji do skierowania do Spółki opisanych nakazów. Nie wskazano bowiem na jakiekolwiek przypadki naruszenia przez Spółkę jak i przez jej pracowników norm i standardów mogących potwierdzać realność niebezpieczeństwa wynikającego z używania środków żrących. Sam fakt posiadania a nawet używania tak zakwalifikowanych środków jest w świetle § 103 ust. 1 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy niewystarczający aby zobowiązywać pracodawcę do zainstalowania określonych w tym przepisie urządzeń do przemywania ciała. Należy też podkreślić, iż Organy nie wskazały na przypadki oblania substancją pracowników w tych samych a nawet podobnych okolicznościach jakie występują na stanowiskach pracy zarządzanych przez Stronę skarżącą jak również w podobnych do prowadzonych przez nią restauracjach. Nie wykazano również, że restauracje Spółki nie są w ogóle wyposażone w instalację mogące zastąpić wymagane przez inspektorów natryski jak np. umywalki. Nie wyjaśniono nawet czy aktualne wyposażanie punktów restauracyjnych w bieżącą wodę nie jest wystarczające do wykluczenia ryzyka utraty zdrowia na skutek oblania pracownika substancją niebezpieczną. Ponieważ zastosowano normę prawa materialnego nie wykazując podstaw do dokonywania jej konkretyzacji, to naruszono art. 7 i art. 77 k.p.a., a także § 103 ust. 1 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy. Te naruszenie prawa miały wpływ na wynik postępowania w postaci nałożenia na Spółkę obowiązku wyposażenia restauracji w natryski do przemywania ciała i oczu. Powyższe przyczyny uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzających ją decyzji PPIS w części określonej w sentencji wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O kosztach postępowania przed sądem administracyjnym orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.