II SA/Rz 95/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 19 listopada 2021 r. nr SKO.405.ŚR.2317.1188.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia 19 listopada 2021 r. nr SKO.405.ŚR.2317.1188.2021 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z dnia 7 września 2021 r. nr UG.5211.70.0DM.2020/2021.MT w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.") i art. 17 ust. 1 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r."). Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2021 r. T.K. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Wójta o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem J.K. Decyzją z dnia 7 września 2021 r. Wójt odmówił skarżącemu przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że skarżący jest osobą nieaktywną zawodowo oraz pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad bratem J.K., z którego zamierza zrezygnować w przypadku przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że J.K. jest kawalerem i zamieszkuje w tej samej miejscowości co skarżący w domu oddalonym o około 3 km. Stwierdzono również, że J.K. jest osobą o dużej samodzielności, dość dobrze radzącą sobie z trudnościami życia codziennego. Jest osobą chodzącą, poruszającą się samodzielnie, samodzielnie załatwia sprawy urzędowe, do kościoła czy lekarza dojeżdża skuterem, ma rozpoznanie w lekach, które przyjmuje samodzielnie. J.K. zamieszkuje wspólnie z matką G.K., która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz z bratem W.K., który posiada orzeczenie umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i oczekuje na wydanie nowego orzeczenia. Natomiast skarżący nie zamieszkuje wspólnie z niepełnosprawnym bratem a zakres świadczonej przez niego opieki jest takiej skali, iż nie wyklucza on podjęcia przez niego zatrudnienia. Na podstawie powyższych ustaleń organ I instancji stwierdził, że nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak również skarżący nie sprawuje stałej opieki nad bratem. Organ wskazał także, że matka G.K. jest spokrewniona w pierwszym stopniu z synem J.K., a jednocześnie nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co również wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia skarżącemu. Nadto w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym legitymuj się J.K., nie określono jednoznacznie od kiedy istnieje niepełnosprawność, co skutkuje niespełnieniem kolejnej przesłanki, dotyczącej okresu powstania niepełnosprawności, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił nieuwzględnienie okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części normy prawnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z czym oceny spełnienia przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania SKO wskazaną na wstępie decyzją dnia 19 listopada 2021 r. utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Kolegium zgodziło się z argumentacją odwołania, że niemożność wskazania w orzeczeniu niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże podzieliło stanowisko organu I instancji odnośnie pozostałych stwierdzonych przesłanek wykluczających przyznanie wnioskowanego świadczenia. SKO wskazało, że pierwszą w kolejności osobą zobowiązaną do sprawowania opieki nad J.K. winna być jego matka, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do akt przedłożono jedynie zaświadczenie lekarskie o jej stanie zdrowia z dnia 5 sierpnia 2021 r., które jest niewystarczające, gdyż z woli ustawodawcy stan zdrowia winien być udokumentowany stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, zaś organ nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania stopnia czy też daty powstania niepełnosprawności. Kolegium podzieliło również ustalenia i wnioski Wójta odnośnie sprawowania przez skarżącego opieki nad bratem. Organ wskazał, że J.K. jest osobą w dużej mierze samodzielną, a pomoc skarżącego sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego, co nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. W ocenie Kolegium nie zachodzi zatem związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaniem opieki nad bratem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika – adwokata, zarzucił błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., w związku z okolicznością niepodejmowania pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a także naruszenie art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust.1a u.ś.r., poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia nie zalicza się brata, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez matkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na tej podstawie wniósł o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być jednak opieką całodobową. Podniesiono również, że nie można poprzestawać na wykładni językowej art. 17 ust. 1a u.ś.r., gdyż wówczas, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. W sprawie nie ulega wątpliwości, że osoba wymagająca opieki tj. J.K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Z akt wynika, że żyje: matka podopiecznego – G.K. urodzona w 1940 r., a także rodzeństwo, poza wnioskodawcą, brat W.K. oraz siostry: M.T. i D.B. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że J.K. ma 53 lata, jest kawalerem, posiada rentę z KRUS ze względu na inwalidztwo oraz zasiłek pielęgnacyjny z Ośrodka Pomocy Społecznej [...]. Leczy się [...]. Jest osobą chodzącą, porusza się samodzielnie, do lekarza rodzinnego, urzędu, kościoła jeździ skuterem. Sam załatwia sprawy urzędowe i wizyty lekarskie, zna się na lekach i sam je zażywa. Potrafi przedstawić swoją sytuację osobistą i materialną. T.K. zamieszkuje w odległości 3 km od brata J. Zawodowo pracował 6 lat. Jest rozwiedziony, ma zasądzone alimenty na dwie córki, których nie płaci. Do niepełnosprawnego brata dojeżdża codziennie rowerem, pomaga mu w porządkach domowych, zakupach, jak również uprawia gospodarstwo rolne. Według oświadczenia skarżącego pomaga również matce np. w robieniu weków. Konfrontując dokonane przez organ ustalenia z podstawą prawną przyznania wnioskowanego świadczenia Sąd zgadza się z dokonanymi przez organ ustaleniami, ich oceną, jak również wyciągniętymi wnioskami. W toku postępowania odpadła negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia tj. wiek, w którym powstała niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki. Organ II instancji prawidłowo zakwestionował stanowisko organu I instancji powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną od wieku, w którym powstała niepełnosprawność. Pozostały jednak dwie negatywne przesłanki, stanowiące przeszkodę przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. istnienie innych osób, których obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącego – tj. matka podopiecznego w stosunku, do której nie stwierdzono znacznego stopnia niepełnosprawności oraz zakres świadczonych przez skarżącego czynności, który nie kwalifikował go do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca wprowadzając możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na opiekę nad najbliższą osobą wprowadził szczegółowe przesłanki, których spełnienie stanowi warunek konieczny do skorzystania z tego świadczenia. W pierwszej kolejności ustanowił krąg podmiotów oraz kolejność ubiegania się o takie świadczenie, od którego odstąpienie uzasadnione jest jedynie w szczególnych przypadkach, których w sprawie nie stwierdzono. Do pierwszej grupy uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego należy małżonek podopiecznego. W sprawie osoba wymagająca opieki jest kawalerem zatem istnieje możliwość przejścia do kolejnej grupy, do której ustawodawca zaliczył rodziców. Jak ustalono żyje matka podopiecznego G.K. Względem matki nie stwierdzono znacznego stopnia niepełnosprawności, a podkreślić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. stanowi to bezwzględny wymóg skorzystania przez kolejną grupę uprawnionych ze świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z tym przepisem osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach brak jest również jakichkolwiek dokumentów wskazujących na niemożliwość sprawowania przez matkę opieki nad synem. Słusznie zatem Kolegium stwierdziło, że stanowi to negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. W sprawie nie została również spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. zakres świadczonych usług, który słusznie zastał zarówno przez organ I, jak i II instancji oceniony jako niewykluczający możliwości podjęcia zatrudnienia. Jeszcze raz przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że J.K. pomimo stwierdzonego znacznego stopnia niepełnosprawności jest samodzielny. Pomoc skarżącego ogranicza się w zasadzie do porządków domowych, robienia zakupów, przygotowywania posiłków. Nie można zatem stwierdzić, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia jest spowodowane opieką nad bratem. Prawidłowo organy oceniły zakres świadczonych usług jako niewykraczający poza zwykłe czynności, możliwe do pogodzenia z wykonywaniem pracy zawodowej. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.