II SA/Rz 953/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Robert Sawuła /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej -skargę oddala- Przedmiotem skargi M. K. jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (PWIS) z [...] sierpnia 2010 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS) z [...] lipca 2012 r. nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u M. K. choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji wyjaśnił, że po otrzymaniu od Poradni Medycyny Pracy w S. zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka u M. K., wszczął postępowanie w sprawie. Po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy strony skierował M. K. na stosowne badania do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy– Poradni Chorób Zawodowych. Od wydanego przez ww. placówkę orzeczenia nr [...] z 26 stycznia 2012 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej M. K. wniosła odwołanie. W jego wyniku wydane zostało przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego orzeczenie nr [...] z 12 czerwca 2012 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. PPIS podał, że zgodnie z art. 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn .zm., dalej zwana: "Kp") rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Z kolei decyzję w przedmiocie choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz w formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Organ ustalił, że M. K. w latach 1979 – 1980 pracowała na stanowisku księgowej w Gminnej Spółdzielni "[...]" w S. W latach 1980 – 1983 zatrudniona była tam na stanowisku operatora małej i średniej mechanizacji oraz operatora maszyn księgujących. Od 1 marca 1983 r. zatrudniona jest w Zespole Opieki Zdrowotnej w S. na stanowiskach, kolejno: maszynistki, starszej maszynistki, sekretarki medycznej, starszego referenta ds. organizacji i nadzoru medycznego oraz starszego statystyka medycznego. Ustalenia te nie pozwalały w ocenie PPIS na uznanie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy pracą zawodową a obustronnym zespołem cieśni nadgarstka. W środowiskach pracy M. K. nie miała bowiem do czynienia z monotypią ruchów w stawach nadgarstkowych. Podstawę prawną decyzji z [...] lipca 2012 r. stanowiły art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn.zm., dalej zwana: "K.p.a."), art. 2352 Kp, art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 z późn .zm., dalej zwana: "uPIS") oraz § 6 ust. 1 i ust. 3 pkt 5 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869, dalej zwane jako "Rch"). W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. zgłosiła żądanie jej zmiany i stwierdzenia choroby zawodowej oraz ponownego przeprowadzenia badania lekarskiego. Strona wyraziła ocenę, że choroba, na którą cierpi jest spowodowana warunkami pracy wykonywanej od ponad 30 lat. Wszystkie zajmowane przez nią stanowiska pracy wiązały się z narażeniem zawodowym, w szczególności sekretarki i maszynistki. W styczniu 2011 r. poddała się dwóm zabiegom uwolnienia cieśni kanału nadgarstka, kolejno każdej ręki. Po rozpatrzeniu ww. odwołania decyzją z [...] sierpnia 2012 r. PWIS utrzymał zaskarżoną decyzje w mocy, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz § 8 ust. 1 Rch. Organ odwoławczy ustalił, że M. K. była narażona w środowiskach pracy na czynniki szkodliwe. Badania i konsultacje wykazały kliniczne cechy obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Jednak dostępne dane na temat narażenia zawodowego, w tym sposobu wykonywania pracy, nie dały podstaw do uznania zawodowej etiologii choroby, czego potwierdzeniem były oba wydane w sprawie orzeczenia lekarskie. Dlatego rozstrzygnięcie organu I instancji było prawidłowe. PWIS wyjaśnił, że do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową niezbędne jest zaistnienie łącznie trzech przesłanek. Musi istnieć narażenie na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy strony oraz wystąpić u strony schorzenie medyczne odpowiadające wykazowi chorób zawodowych. Pomiędzy nimi zachodzić powinien związek przyczynowo-skutkowy. W rozpoznawanej sprawie ostatni z wymienionych warunków nie został spełniony. Z orzeczeń lekarskich wynikało bowiem, że przyczyną choroby strony były dolegliwości dodatkowe, w szczególności reumatoidalne zapalenia stawów, pospolite zaburzenia metaboliczne i hormonalne występujące w okresie menopauzy i zaburzenia endokrynne. Ustalono również potwierdzone radiologicznie zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa odcinka szyjnego, a uzyskany dodatni wynik przeciwciał przeciwjądrowych może sugerować autoimmunologiczną etiologię zgłaszanych dolegliwości. Orzeczenia lekarskie w ocenie organu nie zawierały sprzeczności, w jasny i klarowny sposób zgodnie stwierdzały brak rozpoznania choroby zawodowej, pomimo rozpoznania choroby w sensie medycznym. PWIS podał, że zgodnie z art. 2351 Kp za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Skoro w rozpoznawanej sprawie nie można było ustalić związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznaną chorobą a warunkami pracy występującymi w środowiskach pracy strony, to nie było podstawy do wydania decyzji stwierdzającej taką chorobę. Materiał dowodowy przemawiał natomiast za pozazawodowym źródłem dolegliwości strony. Z decyzją z [...] sierpnia 2012 r. nie zgodziła się M. K., wnosząc do sądu administracyjnego skargę. Skarżąca zarzuca organom błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym a chorobą, pomimo wyraźnego stwierdzenia przez nie, że w środowisku pracy istniało wysokie narażenie na czynnik chorobotwórczy mogący skutkować zespołem cieśli nadgarstków, tj. choroby wymienionej w pozycji 20 pkt 1 załącznika do Rch. Niewłaściwie zatem w jej ocenie dokonano subsumcji przepisu art. 2351 Kp. M. K. podała, że pracę w narażeniu zawodowym wykonuje od ponad 30 lat. Na zajmowanych stanowiskach do pracy używała obu rąk, pomimo że choroba jest bardziej zaawansowana w ręce lewej, a ona jest praworęczna. Dolegliwość na jaką cierpi jest częstą chorobą osób pracujących przy komputerze lub maszynie do pisania. Wykonuje się bowiem przy nich czynności powtarzalne. Dlatego twierdzenie organu o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy chorobą a warunkami pracy uznaje za bezpodstawne. Strona domaga się uchylenia zaskarżenia decyzji, orzeczenia co do istoty i stwierdzenia choroby zawodowej oraz przeprowadzenia ponownego badania lekarskiego, ewentualnie uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę PWIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Zarzuty skargi uznał za nieuzasadnione. Na rozprawie 13 lutego 2013 r. skarżąca podtrzymała skargę oraz podniesione w niej zarzuty. Ponadto wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii lekarskiej z 18 grudnia 2012 r. autorstwa specjalisty ortopedii i traumatologii lek. med. P. S. dotyczącej diagnozy obustronnego zespołu cieśni kanału nadgarstka. Wniosek ten Sąd postanowił oddalić. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej: "P.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 P.p.s.a. stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Kontroli Sądu poddano decyzje w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Stosownie do art. 235¹ Kp za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych (załącznik do Rch), jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Rozpoznanie choroby zawodowej może nastąpić w okresie zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 2352 Kp). Dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędne jest zatem ustalenie chorobotwórczych czynników środowiska pracy (warunków pracy), zdiagnozowanie schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym a chorobą (zawodowej etiologii schorzenia). Rozpoznawanie chorób zawodowych należy do lekarzy posiadających wymagane kwalifikacje (spełniających wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy), zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I i II stopnia (zob. § 5 ust. 1 - 3 Rch). Z kolei ustalenie warunków pracy i związku przyczynowego jest zadaniem organów inspekcji sanitarnej. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 Rch). Dowody te zostały w sprawie przeprowadzone. Stan faktyczny sprawy w zakresie stażu pracy, miejsc i rodzajów wykonywanej przez skarżącą pracy oraz ich sposobów, a także jednostki zdiagnozowanej choroby, pozostaje między stronami niesporny. W tym zakresie materiał dowodowy został zebrany w sposób prawidłowy i niezbędny do dokładnego wyjaśnienia sprawy i może stanowić podstawę orzekania. Wynika z niego bezspornie, co zresztą stwierdził PWIS, że w środowisku pracy skarżąca była narażona na czynniki szkodliwe, które mogły wywołać zdiagnozowaną u niej chorobę – zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Wobec tego, celem ustalenia czy choroba ta mogła zostać wywołana czynnikami narażenia zawodowego występującymi w środowiskach pracy skarżącej, PPIS skierował ją do właściwej jednostki orzeczniczej I stopnia na badanie w celu wydania orzeczenia w przedmiocie rozpoznaniu choroby zawodowej. WOMP ustalił wprawdzie u badanej kliniczne objawy obustronnego zespołu cieśni nadgarstka, to jednak dokonana analiza narażenia zawodowego, w tym sposobu wykonywania pracy i danych z wywiadu chorobowego, doprowadziła jednostkę orzeczniczą I stopnia do wniosku, że brak było podstaw do uznania zawodowej etiologii choroby. Wskazano na pozazawodową etiologię choroby i wyjaśniono powody zajętego stanowiska. Nie zgadzając się z treścią tego orzeczenia M. K. wystąpiła z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. W następstwie Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego także uznał, że sposób wykonywania pracy nie uzasadniał oceny, że był on przyczyną stwierdzonej choroby. Jednostki orzecznicze przyczyny choroby upatrywały w dodatkowych dolegliwościach strony, w szczególności reumatoidalnym zapaleniu stawów. Za czynnik ryzyka uznano także zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa odcinka szyjnego (uzasadnienie orzeczenia WOMP z 26.01.2012 r. i IMP z 12.06.2012 r.). Obie jednostki orzecznicze zgodnie zdiagnozowały chorobę uznając, że nie ma ona podłoża zawodowego. Związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy i chorobą nie stwierdziły orzekające w sprawie organy administracji publicznej uznając, że ma ona swoją pozazawodową etiologię. Ustalony przez organy brak związku jest kwestionowany przez M. K. Podkreślić wymaga, że celem przeprowadzonego postępowania było ustalenie, czy zdiagnozowana u skarżącej choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych ma bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zawodową etiologię, czego wymaga przepis art. 235¹ Kp. Nie każda bowiem choroba wymieniona w wykazie stanowiącym załącznik do Rch jest chorobą zawodową. Decyduje o tym istnienie związku przyczynowo-skutkowego, który zachodzi tylko wtedy, gdy dana przyczyna normalnie powoduje określony skutek. Zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Organy przeprowadziły postępowanie w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami, a brak związku przyczynowo-skutkowego wyjaśniły w sposób należyty i przekonywający, zasadnie odmawiając stwierdzenia choroby zawodowej. W obu orzeczeniach lekarskich wskazano na występowanie dodatkowych schorzeń, w szczególności reumatoidalnych i kręgosłupa w części szyjnej, które także mogą powodować u strony zespół cieśni nadgarstków. Niewątpliwe występowanie tych dodatkowych dolegliwości, których przecież skarżąca na żadnym etapie postępowania nie kwestionowała, uniemożliwiło uznanie że zdiagnozowana u niej choroba bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem (art. 235¹ Kp) została wywołana czynnikami narażenia zawodowego. W karcie wypisowej Instytutu Medycyny Pracy, a następnie w orzeczeniu lekarskim jednostki orzeczniczej II stopnia, wyjaśniono że sposób wykonywania pracy przez stronę nie wiązał się z monotypią ruchów w stawach nadgarstkowych, czyli powtarzalnych wielokrotnie w krótkich odstępach czasu szybkich i długotrwałych ruchów zginania i prostowania nadgarstka. Zdiagnozowaną chorobę wywołują takie właśnie czynniki. Natomiast praca na klawiaturze komputerowej nie wiąże się z wykonywaniem częstych ruchów zgniatająco-prostujących ani z pokonywaniem istotnych oporów palcami rąk. Treść orzeczeń lekarskich znajduje odzwierciedlenie w przeprowadzonej ocenie narażenia zawodowego, w której opisano czynności wykonywane przez skarżącą. Nie jest prawdą, aby jednostki orzecznicze nie uwzględniły okoliczności faktycznych sprawy i długotrwałego wieloletniego narażenia na czynniki chorobotwórcze (3 strona skargi), ponieważ okoliczności te przeanalizowały. Z uwagi na zgłoszony przez stronę skarżącą wniosek dowodowy wyjaśnienia wymaga, że stosownie do § 5 ust. 1 Rch właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający określone wymagania kwalifikacyjne, o których była już mowa wyżej. Wśród jednostek, w których powinien być zatrudniony taki lekarz, nie wymieniono poradni ortopedii i traumatologii, w której specjalistą jest lekarz, który sporządził złożoną do akt opinię. Ponadto opinia ta sporządzona została 18 grudnia 2012 r., podczas gdy stosowne orzeczenia jednostek orzeczniczych wydawane były przez uprawnionych lekarzy znacznie wcześniej. Wobec tego Sąd oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z prywatnej opinii lekarskiej, ponieważ nie miał ona dla sprawy istotnego znaczenia. Przeprowadzona kontrola nie wykazała, aby zaskarżone decyzje zawierały wady, o których mowa w art. 145 § 1 P.p.s.a. Zastosowano w sposób prawidłowy odpowiednie przepisy prawa materialnego, a nie miało miejsce naruszenie przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca niezasadnie kwestionowała ustalenie braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy warunkami pracy i zdiagnozowaną chorobą, która ma swoją pozazawodową etiologię, co w sposób prawidłowy wyjaśniono. W sprawie brały udział także wszystkie strony, w szczególności poza skarżącą jej aktualny pracodawca. Wobec powyższego Sąd skargę jako bezzasadną oddalił, orzekając na podstawie art. 151 P.p.s.a.