II SA/Rz 957/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Paweł Zaborniak Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]. Przedmiotem skargi K. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako SKO, Kolegium) z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] o odmowie przyznania zasiłku okresowego. W podstawie prawnej decyzji SKO powołało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; zwanej dalej k.p.a.) oraz art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.; zwanej dalej u.p.s.). Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne; W dniu 26 kwietnia 2013 r. K. K. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] m.in. z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego. Burmistrz Miasta i Gminy [...] po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] odmówił K. K. przyznania zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wskazał, że rodzina wnioskodawczyni składa się z trzech osób: wnioskodawczyni, jej męża i ich trzyletniej córki. Zamieszkują oni w domu rodziców K. K. Wnioskodawczyni studiuje, zaś jej mąż nie pracuje i został wykreślony z ewidencji osób bezrobotnych. Burmistrz stwierdził, że rodzina wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek z art. 38 u.p.s., do udzielenia pomocy w formie zasiłku okresowego, gdyż nikt nie pozostaje w ewidencji osób bezrobotnych, jak też nie występuje długotrwała choroba i niepełnosprawność. W odwołaniu od tej decyzji K. K. podniosła, że sposób załatwienia jej sprawy świadczy o braku profesjonalizmu i złośliwości organu. Odwołująca się zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację rodzinną i finansową. SKO decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że decyzja o przyznaniu zasiłku okresowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, dlatego organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, która musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania jej tego świadczenia lub jego rozmiar będzie różny od tego, który strona określiła we wniosku. Zarówno wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Kolegium stwierdziło, że rodzina wnioskodawczyni osiąga dochód poniżej tzw. kryterium dochodowego, jednak nie zachodzi żadna z koniecznych przesłanek wymienionych w art. 38 ust. 1 u.p.s., tj. długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie K. K. podniosła, że Kolegium nie zbadało merytorycznie sprawy i nie odpowiedziało na zarzuty odwołania. Skarżąca wskazała, że mąż nie pracuje z uwagi na konieczność opieki nad jej ojcem. Przedstawiła swoją trudną sytuację rodzinną i materialną. Podniosła, że organ I instancji nie pomógł jej finansowo, co w jej ocenie jest niezgodne z ustawą i jest niemoralne. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. W ocenie Kolegium skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Po rozpoznaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które wzięto pod uwagę z urzędu. Nie jest sporne, że sytuacja materialno – bytowa rodziny skarżącej jest bardzo trudna. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest studentką pielęgniarstwa na Uniwersytecie [...]. Jej mąż nie pracuje zawodowo, ze względu na niestawienie się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie utracił status bezrobotnego. Według oświadczenia opiekuje się on niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem skarżącej, za co otrzymuje od jej matki kwotę 200 zł miesięcznie. Małżonkowie mają 3 letnią córkę. K. K. otrzymuje też zasiłek rodzinny. Małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwo domowe zamieszkując w Ł. Podstawą odmowy przyznania zasiłku okresowego było stwierdzenie przez organy, że brak jest ustawowych przesłanek do przyznania skarżącej zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 u.p.s.: 1. Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: _@POCZ@__@KON@_1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; _@POCZ@__@KON@_2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. _@POCZ@__@KON@_2. Zasiłek okresowy ustala się: _@POCZ@__@KON@_1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. _@POCZ@__@KON@_3. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: _@POCZ@__@KON@_1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; _@POCZ@__@KON@_2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. 4. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie. 4a. W przypadku podjęcia zatrudnienia przez osobę objętą kontraktem socjalnym pobierającą zasiłek okresowy, może być on wypłacany nadal niezależnie od dochodu, do dnia wynikającego z decyzji przyznającej zasiłek okresowy, nie dłużej jednak niż do 2 miesięcy od dnia, w którym osoba została zatrudniona. 4b. Zasiłek okresowy jest wypłacany niezależnie od dochodu w sytuacji określonej w ust. 4a nie częściej niż raz na 2 lata. _@POCZ@__@KON@_5. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. _@POCZ@__@KON@_6. Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego, o których mowa w ust. 2 i 3. Wbrew stanowisku SKO Sąd podziela pogląd reprezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego podkreśla się, iż przyznanie zasiłku okresowego nie ma charakteru uznaniowego. Uznaniu administracyjnemu pozostawiona jest tylko w określonych ramach jego wysokość i okres pobierania (zob. m.in. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1222/12 – Lex 1291314). Zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Przysługuje on ze względu na szczególne okoliczności tylko przykładowo wymienione przez ustawę (np. długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, możliwość nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego). Za taką wykładnią przepisu art. 39 ust. 1 u.p.s. przemawia użycie w nim sformułowania "w szczególności" przed wymienieniem przekładowych okoliczności uprawniających do świadczenia. Przykładowo zdefiniowane przesłanki przyznania tego zasiłku dają organowi dużą swobodę decyzyjną co do możliwości objęcia nim różnych stanów i powodują, iż przyznanie tej formy wsparcia zależy w zasadzie od spełnienia ogólnych warunków udzielenia pomocy społecznej. Także ogólny przepis art. 7 u.p.s. stanowi, że pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: 1) ubóstwa; _@POCZ@__@KON@_2) sieroctwa; _@POCZ@__@KON@_3) bezdomności; _@POCZ@__@KON@_4) bezrobocia; _@POCZ@__@KON@_5) niepełnosprawności; _@POCZ@__@KON@_6) długotrwałej lub ciężkiej choroby; 7) przemocy w rodzinie; 7a) potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi; _@POCZ@__@KON@_8) potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności; _@POCZ@__@KON@_9) bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; 10) (uchylony); 11) trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą; _@POCZ@__@KON@_12) trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; _@POCZ@__@KON@_13) alkoholizmu lub narkomanii; 14) zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej; _@POCZ@__@KON@_15) klęski żywiołowej lub ekologicznej. Tak więc w ustalonym zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. stanie faktycznym każdorazowo organy powinny rozważyć, czy dane okoliczności można uznać za szczególne w świetle ogólnych zasad ustawy o pomocy społecznej a w razie pozytywnej odpowiedzi – powinny przyznać zasiłek w wysokości stosownej do konkretnej sytuacji. Aby w tych ostatnich zakresach decyzja nie była dowolna, powinny szczegółowo uzasadnić wysokość i okres, na który przyznawane jest świadczenie. W ocenie Sądu błędna wykładnia przepisu prawa materialnego, w tym wypadku art. 38 ust. 1 u.p.s. niewątpliwie miała wpływ na wynik sprawy, dlatego należało uchylić decyzje organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. W ponownym postępowaniu organy ocenią sytuację rodziny skarżącej, mając na uwadze w szczególności wysokość dochodów rodziny, naukę skarżącej w ramach studiów wyższych i brak pracy jej męża, ewentualne przyczyny takiego stanu i konkretne okoliczności sprawy – w aspekcie przepisu art. 38 u.p.s. i rozstrzygną sprawę stosownie do powyższego przepisu mając na uwadze wyżej wyrażony pogląd Sądu.