II SA/Rz 969/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2016 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...]. Przedmiotem skargi P.D. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej Kolegium z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] wydana w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2015 r. P.D. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakupy szkolne dla P. i M.D. Decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] Kierownik Sekcji Realizacji Świadczeń działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] uchyliło wskazaną wyżej decyzję. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Sekcji Realizacji Świadczeń działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] ponownie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wyjaśniając, iż rodzina wnioskodawcy dysponuje wystarczającymi zasobami finansowymi, aby we własnym zakresie zabezpieczyć niezbędne potrzeby bytowe w tym również zakupy szkolne. W odwołaniu od ww. decyzji P.D. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Nie zgodził się z rozstrzygnięciem i wskazał na koszty jakie poniósł w styczniu w związku na kursy doszkalające się oraz w związku z wyjazdem z rodziną na wspólne święta. Zarzucił, że sprawa toczy się już ponad rok Kolegium opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w podstawie prawnej powołując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej "k.p.a.") w związku z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej "U.p.s."). W uzasadnieniu wyjaśniło, iż art. 41 U.p.s. stanowiący podstawę do ubiegania się o przyznania specjalnego zasiłku celowego posługuje się pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku" jako przesłanki do przyznania tego świadczenia osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. W ukształtowanym orzecznictwie przyjęto, że chodzi tu o zdarzenia występujące okazjonalnie wynikające z wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania. Z ustaleń dokonanych w oparciu o przeprowadzoną w dniu [...] stycznia 2016 r. aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem M., wobec którego został ustanowiony opiekunem prawnym. Wnioskodawca nie pracuje, kontynuuje naukę podobnie jak jego brat. Są wraz z siostrą współwłaścicielami mieszkania o powierzchni 67 m², w którym zamieszkują. Łączny dochód rodziny wynosi 3 777, 30 zł, zaś na osobę w rodzinie wynosi 1 888, 65 zł. Opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, kontunuowaniem nauki w tym zakupem artykułów szkolnych oraz rzeczy niezbędnych do dalszego rozwoju wynoszą miesięcznie 3 015, 49 zł. W tej kwocie mieszczą się także wydatki nie dotyczące najpilniejszych potrzeb bytowych. Po uregulowaniu opłat rodzinie pozostaje do dyspozycji kwota 761 , 81 zł na zaspokojenie pozostałych potrzeb bytowych. Specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe, ale strona nie ma możliwości uzyskania potrzebnych środków w ramach własnych działań i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Sytuacja skarżącego nie należy do wyjątkowych, jakkolwiek nie należy do łatwych. Ponadto przyznana pomoc musiałaby mieć charakter stały, a to jest sprzeczne z celami pomocy społecznej. Organ odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy nie przekroczył tym samym granic uznania administracyjnego. W skardze na opisaną na wstępie decyzję P.D. zarzucił obrazę prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1 b U.ś.r. w zw. z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz Protokołu 1 art. 1 Europejskiej Konwekcji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej EKPC), a także art. 6 ust. 1 EKPS w kontekście naruszenia zasady pewności prawnej w zw. z art. 11 ust. 1 oraz ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 t. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Skarżący w uzasadnieniu skargi nie sprecyzował na czym miało polegać naruszenie przepisów, do których się odwołał ani nie wskazał kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji. W dalszej części skargi przytoczył szereg przepisów k.p.a., wskazał na przesłanki przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oraz zakres kontroli sądowoadministracyjnej. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 1563, poz. 1269). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182). Z przepisów ogólnych ustawy wyrażonych w art. 2 ust. 2 i art. 3 ust. 1 wynika, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy stanowiącym wyjątek od zasady przyznawania pomocy społecznej określonej w art. 8, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie przekraczającej kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości określonej przepisami ustawy. Decyzja wydawana w oparciu o wymieniony wyżej przepis ma charakter uznaniowy, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się strona, winna być oceniona przez organ pomocy społecznej przez pryzmat "szczególnie uzasadnionego przypadku". O tym czy mamy do czynienia "ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem", każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie. Lecz "szczególnie uzasadniony przypadek" nie może być oceniany przez pryzmat kryterium dochodowego. Mając na uwadze treść przepisu art. 41 ust. 1 ustawy przyjąć należy, że intencją ustawodawcy było, aby właściwe organy pomocy społecznej miały możliwość przyznawania świadczeń z tytułu zasiłku celowego wskazanych w art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (a w szczególności pokrycie części kosztów zakupu np. odzieży i niezbędnych przedmiotów dnia codziennego), nawet w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego. Ustawodawca nie zdefiniował tego rodzaju świadczenia ani nie sprecyzował przesłanek warunkujących jego przyznanie, pozostawiając ocenę w tym zakresie organowi decyzyjnemu. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje więc dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Tego rodzaju świadczenie można otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. Wyżej wymienione pojęcie określa sytuację życiową rodziny lub osoby wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych a wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, również przy spełnieniu kryterium dochodowego, zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12). "Przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. w sposób niebudzący wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Przypadek powodujący przyznanie świadczenia na podstawie tego przepisu nie może należeć do przypadków zwykłych, powszechnych. "Szczególnie uzasadniony przypadek" – w rozumieniu cytowanego przepisu –"to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ale do zdarzeń nadzwyczajnych" – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 1077/16. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja właśnie miała miejsce. Nie budzi wątpliwości, że śmierć obojga rodziców w niedużym odstępstwie czasu dla dzieci w wieku szkolnym, w tym jedno niepełnoletnie, a drugie pełnoletnie lecz uczące się zmuszone zastąpić rodziców jest "przypadkiem szczególnie uzasadnionym", o którym mowa w art. 41 cyt. ustawy. Pomoc takim dzieciom, w sytuacji gdy pomimo dramatu, jaki je dotknął uczą się, pilnują swoich obowiązków, z otrzymywanych rent uiszczają należne świadczenia, jest podstawą aby uznać, że zachodzą przesłanki z art. 41 cyt. ustawy, aby im pomóc. Ta forma pomocy przewidziana jest właśnie dla "sytuacji nadzwyczajnych", w których znalazły się osoby lub rodziny. To nie oznacza, że wydatek ma charakter nadzwyczajny. Wobec tego, zdaniem Sądu orzekającego w tym składzie spełniona została przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" warunkującego przyznanie wnioskowanego świadczenia, a jego wysokość winna być uzależniona od możliwości finansowych organu. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd uwzględnił skargę. Organ prowadząc ponownie postępowanie uwzględni stanowisko Sądu.