II SA/Rz 970/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2016 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Przedmiotem skargi P.D. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej Kolegium z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] wydana w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 20 stycznia 2016 r. P.D. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup obuwia zimowego dla 2 osób i kurtek zimowych dla 2 osób oraz zakup żywności. Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Kierownik Sekcji Realizacji Świadczeń działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wyjaśniając, iż rodzina wnioskodawcy dysponuje wystarczającymi zasobami finansowymi, aby we własnym zakresie zabezpieczyć niezbędne potrzeby bytowe w tym również zakupy objęte wnioskiem. W odwołaniu od ww. decyzji P.D. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Nie zgodził się z rozstrzygnięciem i wskazał na koszty jakie poniósł w styczniu w związku na kursy doszkalające się oraz w związku z wyjazdem z rodziną na wspólne święta. Zarzucił, że sprawa toczy się już ponad rok Kolegium opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w podstawie prawnej powołując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej "k.p.a.") w związku z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej "U.p.s."). W uzasadnieniu wyjaśniło, iż art. 41 U.p.s. stanowiący podstawę do ubiegania się o przyznania specjalnego zasiłku celowego posługuje się pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku" jako przesłanki do przyznania tego świadczenia osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. W ukształtowanym orzecznictwie przyjęto, że chodzi tu o zdarzenia występujące okazjonalnie wynikające z wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania. Z ustaleń dokonanych w oparciu o przeprowadzoną w dniu [...] stycznia 2016 r. aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem M., wobec którego został ustanowiony opiekunem prawnym. Wnioskodawca nie pracuje, kontynuuje naukę podobnie jak jego brat. Są wraz z siostrą współwłaścicielami mieszkania o powierzchni 67 m ², w którym zamieszkują. Łączny dochód rodziny wynosi 3 777, 30 zł, zaś na osobę w rodzinie wynosi 1 888, 65 zł. Opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, kontunuowaniem nauki w tym zakupem artykułów szkolnych oraz rzeczy niezbędnych do dalszego rozwoju wynoszą miesięcznie 3 015, 49 zł. W tej kwocie mieszczą się także wydatki nie dotyczące najpilniejszych potrzeb bytowych. Po uregulowaniu opłat rodzinie pozostaje do dyspozycji kwota 761 , 81 zł na zaspokojenie pozostałych potrzeb bytowych. Specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe, ale strona nie ma możliwości uzyskania potrzebnych środków w ramach własnych działań i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Sytuacja skarżącego nie należy do wyjątkowych, jakkolwiek nie należy do łatwych. Dochód rodziny wnioskodawcy umożliwia na zabezpieczenie wnioskowanej potrzeby we własnym zakresie. Ponadto przyznana pomoc musiałaby mieć charakter stały, a to jest sprzeczne z celami pomocy społecznej. Organ odmawiając przyznania wnioskowanej pomocy nie przekroczył tym samym granic uznania administracyjnego. W skardze na opisaną na wstępie decyzję P.D. zarzucił obrazę prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1 b U.ś.r. w zw. z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz Protokołu 1 art. 1 Europejskiej Konwekcji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej EKPC), a także art. 6 ust. 1 EKPS w kontekście naruszenia zasady pewności prawnej w zw. z art. 11 ust. 1 oraz ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 t. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Skarżący w uzasadnieniu skargi nie sprecyzował na czym miało polegać naruszenie przepisów, do których się odwołał ani nie wskazał kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji. W dalszej części skargi przytoczył szereg przepisów k.p.a., wskazał na przesłanki przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oraz zakres kontroli sądowoadministracyjnej. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 1563, poz. 1269). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182). Z przepisów ogólnych ustawy wyrażonych w art. 2 ust. 2 i art. 3 ust. 1 wynika, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy stanowiącym wyjątek od zasady przyznawania pomocy społecznej określonej w art. 8, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie przekraczającej kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości określonej przepisami ustawy. Decyzja wydawana w oparciu o wymieniony wyżej przepis ma charakter uznaniowy, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się strona, winna być oceniona przez organ pomocy społecznej przez pryzmat "szczególnie uzasadnionego przypadku". O tym czy mamy do czynienia "ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem", każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie. Lecz "szczególnie uzasadniony przypadek" nie może być oceniany przez pryzmat kryterium dochodowego. Mając na uwadze treść przepisu art. 41 ust. 1 ustawy przyjąć należy, że intencją ustawodawcy było, aby właściwe organy pomocy społecznej miały możliwość przyznawania świadczeń z tytułu zasiłku celowego wskazanych w art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (a w szczególności pokrycie części kosztów zakupu np. odzieży i niezbędnych przedmiotów dnia codziennego), nawet w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego. Ustawodawca nie zdefiniował tego rodzaju świadczenia ani nie sprecyzował przesłanek warunkujących jego przyznanie, pozostawiając ocenę w tym zakresie organowi decyzyjnemu. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje więc dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Tego rodzaju świadczenie można otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. Wyżej wymienione pojęcie określa sytuację życiową rodziny lub osoby wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych a wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, również przy spełnieniu kryterium dochodowego, zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12). "Przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. w sposób niebudzący wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Przypadek powodujący przyznanie świadczenia na podstawie tego przepisu nie może należeć do przypadków zwykłych, powszechnych. "Szczególnie uzasadniony przypadek" – w rozumieniu cytowanego przepisu –"to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ale do zdarzeń nadzwyczajnych" – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 1077/16. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja właśnie miała miejsce. Nie budzi wątpliwości, że śmierć obojga rodziców w niedużym odstępstwie czasu dla dzieci w wieku szkolnym, w tym jedno niepełnoletnie, a drugie pełnoletnie lecz uczące się zmuszone zastąpić rodziców jest "przypadkiem szczególnie uzasadnionym", o którym mowa w art. 41 cyt. ustawy. Pomoc takim dzieciom, w sytuacji gdy pomimo dramatu, jaki dotknął uczą się, pilnują swoich obowiązków, z otrzymywanych rent uiszczają należne świadczenia, jest podstawą aby uznać, że zachodzą przesłanki z art. 41 cyt. ustawy, aby im pomóc. Ta forma pomocy przewidziana jest właśnie dla "sytuacji nadzwyczajnych", w których znalazły się osoby lub rodziny. To nie oznacza, że wydatek ma charakter nadzwyczajny. Wobec tego, zdaniem Sądu orzekającego w tym składzie spełniona została przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" warunkującego przyznanie wnioskowanego świadczenia, a jego wysokość winna być uzależniona od możliwości finansowych organu. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd uwzględnił skargę. Organ prowadząc ponownie postępowanie uwzględni stanowisko Sądu.