II SA/Rz 986/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Piórkowska /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi E. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) po rozpoznaniu odwołania E. F. utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] decyzję z dnia [...] lipca 2011r., nr [...] o odmowie przyznania E. F. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad rodzicami: B. F. i C. F. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a. Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu [...] czerwca 2011r. E. F. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w C. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad rodzicami B. F. i C. F. Po jego rozpoznaniu, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] odmówiono przyznania E. F. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnymi rodzicami: B. F. i C. F. Z uzasadnienia decyzji wynika, że B. F. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006r., a C. F. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) zwana dalej w skrócie u.ś.r. wnioskodawcy nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, albowiem B. F. i C. F., osoby które wymagają opieki, pozostają w związku małżeńskim. Odwołanie od tej decyzji złożył E. F. podnosząc, że wydana decyzja jest dla niego krzywdząca. Wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie mu stosownego świadczenia. Rodzice jego ze względu na wiek i przebyte choroby są osobami niepełnosprawnymi wymagającymi opieki osób drugich. Przyznał, że jego rodzice pozostają w związku małżeńskim, jednakże matka od 40 lat pozostaje pod stałą opieką lekarską. W 1994r. na stałe uznana została za trwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym, a od 1992r. przebywała aż do osiągnięcia wieku emerytalnego na rencie inwalidzkiej i nie jest w stanie opiekować się mężem. Natomiast C. F., po przebytym drugim udarze mózgu, wymaga stałej opieki i pomocy w codziennym życiu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uznało odwołania i wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, cytując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., SKO podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.02.1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy /Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm./ ciąży obowiązek alimentacyjny (pkt 2), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powołując się na art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego organ wskazał, że B. i C. F. są rodzicami skarżącego, a zatem to na E. F., jako synu ciąży obowiązek alimentacyjny. Kolegium nie zaakceptowało wyrażonego w decyzji organu I instancji poglądu, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego E. F. był fakt pozostawania, przez osoby wymagające opieki, w związku małżeńskim. SKO wskazało, że w niniejszej sprawie zachodzi inna negatywna przesłanka dla której nie można przyznać wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem otrzymania tego świadczenia jest również nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca jest ubezpieczony w KRUS. W przypadku osób mających status rolnika (dotyczy to E. F.) nie można stwierdzić, że nastąpiła rezygnacja z aktywności zawodowej. Powołując się na wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19.07.2011 r., sygn. akt II SA/Ol 521/11, w którym wskazano, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne oraz definicję rolnika i domownika zawarte w art. 6 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291/ organ odwoławczy podniósł, że E. F. jako osoba ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wykonuje osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą. Nie spełnia zatem wymaganych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył E. F. i wniósł o stwierdzenie jej nieważności. Wskazał, że jest ona dla niego krzywdząca. Oboje rodziców ze względu na wiek i przebyte choroby posiadają stosowne orzeczenia o niepełnosprawności kwalifikujące ich do osób, które nie są zdolne do samodzielnej egzystencji i wymagają opieki osób drugich. Podniósł, że organ I instancji odmówił mu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt pozostawania jego rodziców w związku małżeńskim, natomiast SKO za przeszkodę w przyznaniu tego świadczenia uznało jego dobrowolne (na wniosek) ubezpieczenie w KRUS. Podkreślił, że art. 3 ust. 22 u.ś.r. nie wymienia statusu rolnika, jako przeszkody w uzyskaniu powyższego świadczenia. Ponadto takowe świadczenia są przyznawane przez GOPS w C. wszystkim rolnikom, którzy posiadają gospodarstwa rolne i podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS, gdy przy życiu pozostaje jedno z rodziców. Podkreślił, że został pokrzywdzony, bowiem sprawuje opiekę nad obojgiem niepełnosprawnych rodziców oraz nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolniczemu (ubezpieczył się dobrowolnie). Wskazał, że do marca 2011 r. prowadził gospodarstwo rolne, którego większą część musiał przekazać bratu, z uwagi na opiekę nad rodzicami. Po przekazaniu gospodarstwa nie podlegał już obowiązkowemu ubezpieczeniu rolniczemu, wobec czego ubezpieczył się dobrowolnie (by posiadać ubezpieczenie na wypadek choroby i innych zdarzeń i kontynuować opłacanie składek). Wskazał, że w myśl przepisów podatkowych część gospodarstwa które posiada, nie stanowi gospodarstwa rolnego, nie uzyskuje z tego tytułu dochodów i automatycznie nie posiada statusu rolnika. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazało, że E. F. nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem nie podejmował ani nie rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wymienionej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty lub czynności zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz.992 ze zm./, powołany przez orzekające w sprawie organy jako podstawa materialnoprawna zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje; 1/ matce albo ojcu, 2/ innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy /Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm./ ciąży obowiązek alimentacyjny, 3/ opiekunowi dziecka -jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opisanego w/w przepisem z tytułu opieki nad rodzicami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przedstawił jednocześnie stosowne orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Organ I instancji odmawiając skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przywołał treść obowiązującego wówczas art. 17 ust.5 pkt.2 lit. a cytowanej wyżej ustawy, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W ocenie Sądu okoliczność, że legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności rodzice skarżącego pozostają w związku małżeńskim nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania synowi świadczenia pielęgnacyjnego. Pogląd taki znajduje poparcie w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w tym między innymi w wyrokach NSA z dnia 12 stycznia 2010 r. sygn. akt IOSK 1105/09 niepubl., wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009r, sygn. akt I OSK 533/08, niepubl. Dodatkowo wskazać należy, że z dniem 14 października 2011 r. przepis ten został zmieniony /art. 1 Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212/ przyjmując obecnie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się /tak jak w rozpoznawanej sprawie/ orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jakkolwiek Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu I instancji nie podzieliło argumentacji w niej zawartej i przyjęło, że skarżący, jako rolnik nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy lub innej pracy zarobkowej to jednak, umknęło temu organowi, że skarżący złożył w dniu [...] czerwca 2011 r. wniosek w KRUS o objęcie go dobrowolnym ubezpieczeniem emerytalno - rentowym i zdrowotnym. Wynika to z treści złożonego przez skarżącego do akt sprawy oświadczenia /k.7/, a także z treści złożonego w sprawie odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Te okoliczności, w ocenie Sądu wskazują na to, że skoro skarżący nie jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem to nie jest osobą prowadzącą gospodarstwo rolne. W konsekwencji oznacza to, że podjęte decyzje w sprawie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zapadły przedwcześnie bez stosownych ustaleń w przywołanym wyżej zakresie, czym naruszone zostały zarówno przepisy prawa materialnego - art. 17 ust.l ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także przepisy postępowania - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Z przyczyn wyżej naprowadzonych Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /dzunr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.