II SA/Rz 991/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi syndyka masy upadłości A. Sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji dotyczącej przedłużenia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego syndyka masy upadłości A. Sp. z o.o. kwotę 357 zł /słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 991/12 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi syndyka masy upadłości –A. sp. z o.o. (dalej także jako "Spółka") w upadłości likwidacyjnej z/s [...] jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej z [...] sierpnia 2012 r. nr [...], którym stwierdzono niedopuszczalność odwołania od decyzji tego organu z [...] kwietnia 2012 r. nr [...] umarzającej jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie przedłużenia spółce zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że decyzją z [...] stycznia 2006 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej udzielił A. sp. z o.o. z/s [...] zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...] na okres 6 lat. W podaniu z 27 marca 2012 r. skierowanym do Dyrektora Izby Celnej spółka zawarła wniosek o przedłużenie ww. zezwolenia na okres kolejnych 6 lat. Rozpoznając powyższy wniosek decyzją z [...] kwietnia 2012 r. Dyrektor Izby Celnej umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe uzasadniając, że w obowiązującym stanie prawnym brak jest ku temu podstawy prawnej. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540, dalej zwana: "Ugh"). Decyzje tę doręczono w dniu 7 maja 2012 r. na adres wskazany w źródłowym podaniu. W dniu 22 maja 2012 r. wpłynęło do organu odwołanie Spółki, podpisane przez osobę oznaczoną jako pełnomocnik – radcę prawnego W. Z. Z uwagi na brak dokumentu pełnomocnictwa oraz dowodu uiszczenia opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa wezwano pełnomocnika do jego uzupełnienia w terminie 7 dni, wezwanie to doręczono w dniu 1 czerwca 2012 r. W dniu 11 czerwca 2012 r. organ otrzymał nadane w dniu 5 czerwca 2012 r. pismo od radcy prawnego – O. C., reprezentującej syndyka masy upadłości A. sp. z o.o. Wynikało z niego, że postanowieniem z 16 maja 2012 r. [...] Sąd Rejonowy [...] zmienił postanowienie o ogłoszeniu upadłości Spółki z możliwością zawarcia układu na upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, odwołując z funkcji nadzorcy sądowego D. B. i wyznaczając zarazem syndyka masy upadłości w osobie P. W. W piśmie tym poinformowano, że syndyk masy upadłości podtrzymuje uprzednio wniesione odwołanie. Do pisma dołączono pełnomocnictwo udzielone przez syndyka radcy prawnemu O. C, w piśmie wskazano, aby kierować dalszą korespondencję w sprawie na adres pełnomocnika. W odpowiedzi organ pismem z 2 lipca 2012 r. wezwał ponownie spółkę do nadesłania dokumentu pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu W. Z. pod rygorem stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, wezwanie to skierowano na adres A. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej. Alternatywnie wezwano o podpisanie wniesionego odwołania. Zanegowano przy tym, aby spółkę mógł w przedmiotowej sprawie reprezentować syndyk, względnie działający z jego upoważnienia pełnomocnik. Jednocześnie organ poinformował o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy. W replice na wezwanie radca prawny E. P. informując o urlopie wypoczynkowym poprzednio działającego pełnomocnika syndyka wyjaśniła, że syndyk ustanowiony przez sędziego komisarza w postępowaniu upadłościowym jest osobą uprawnioną do reprezentowania upadłego we wszystkich postępowaniach dotyczących masy upadłości. Syndyk wstąpił do postępowania administracyjnego wszczętego przez upadłego. Postanowieniem z [...] sierpnia 2012 r. Dyrektor Izby Celnej skierowanym do A. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej stwierdził niedopuszczalność wniesionego odwołania. W ocenie Dyrektora Izby Celnej podkreślającego prawne reguły wnoszenia zwyczajnych środków zaskarżenia, odwołanie w przedmiotowej sprawie zostało wniesione przez podmiot nie posiadający statusu strony postępowania. Pomimo wezwań nie złożono do akt pełnomocnictwa dla radcy prawnego W. Z., który wniósł w imieniu Spółki odwołanie. Natomiast podtrzymanie odwołania przez syndyka nie miało mieć znaczenia procesowego dla oceny skuteczności wniesienia odwołania, ponieważ syndyk nie posiadać miał legitymacji w rozpoznawanej sprawie do reprezentowania upadłego. Postępowanie dotyczyło bowiem przedłużenia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Zezwolenie na prowadzenie takiej działalności z [...] stycznia 2006 r. udzielone Spółce wygasło 20 stycznia 2012 r. Skoro zaś decyzja ta wygasła z mocy prawa na skutek upływu terminu na jaki jej udzielono, nie istnieje możliwość prowadzenia jakiegokolwiek postępowania administracyjnego, a wszczęte postępowanie w sprawie przedłużenia zezwolenia powinno zostać umorzone. Upływ wymienionego terminu wyłącza możliwość weryfikacji decyzji rozstrzygających o konkretnych uprawnieniach lub obowiązkach. Organ podkreślił, że skoro prawo wynikające z decyzji z [...] stycznia 2006 r. wygasło, to nie wchodzi w skład masy upadłości. Z tej też przyczyny syndyk nie jest uprawniony do reprezentowania upadłego, a oświadczenie o podtrzymaniu odwołania było bezskuteczne. W konkluzji stwierdzono, że odwołanie zostało wniesione przez osobę nieuprawnioną, a braki formalne odwołania nie zostały uzupełnione. Z podanych względów na podstawie art. 228 § 1, art. 136, art. 137 § 13 i art. 220 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 749, dalej zwana: "Op"), stwierdzono niedopuszczalność odwołania. Skargę na ww. postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w imieniu syndyka masy upadłości A. sp. z o.o. wniosła radca prawny O. C. Orzeczeniu temu zarzuciła naruszenie: - art. 220 § 1 Op przez uznanie, że syndyk nie jest stroną postępowania w sprawie przedłużenia zezwolenia, które wygasło, w związku z czym nie mógł skutecznie wnieść odwołania, - art. 228 § 1 pkt 1 Op przez jego zastosowanie pomimo braku przesłanek do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, - art. 62 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 z późn. zm., dalej zwana: "Puin") przez uznanie, że w skład masy upadłości wchodzi jedynie majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości, a w rezultacie przyjęcie, że syndyk nie jest stroną postępowania o przedłużenie zezwolenia, które wygasło na skutek upływu terminu, - art. 144 Puin przez przyjęcie, że nie syndyk, lecz upadły znajdujący się w stanie upadłości likwidacyjnej jest stroną postępowania dotyczącego przedłużenia zezwolenia, które wygasło na skutek upływu terminu. Strona skarżąca wyjaśnia, że zgodnie z art. 61 Puin z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. W jego skład wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego (art. 62 Puin). Z kolei stosownie do art. 144 Puin jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. W ocenie syndyka masy upadłości organ nie kwestionował, że zezwolenie weszło w skład masy upadłości, tyle że na skutek upływu czasu wygasło. Z przytoczonych wyżej regulacji prawnych ma wynikać uprawnienie syndyka do uczestniczenia w postępowaniu o przedłużenie zezwolenia. Postępowanie takie dotyczy bowiem masy upadłości. W przeciwnym wypadku w ocenie syndyka za stronę należałoby uznać upadłego, który przy ogłoszonej upadłości likwidacyjnej jest całkowicie pozbawiony prawa zarządu majątkiem. Strona skarżąca domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Zarzuty skargi organ uznał za nieuzasadnione. W toku rozprawy pełnomocnik syndyka skarżącej Spółki w upadłości oraz pełnomocnik organu podtrzymali prezentowane w postępowaniu stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, że chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30 sierpnia 2002 r., Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona. Przedmiotem skargi poddane jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej, który z powołaniem się na dyspozycję art. 228 § 1 pkt 1, a także art. 136, 137 § 3 oraz art. 220 § 1 Op stwierdził niedopuszczalność odwołania od swojej decyzji z [...] kwietnia 2012 r. umarzającej postępowanie w sprawie przedłużenia na rzecz A. sp. z o.o. zezwolenia na urządzania i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Z zaskarżonego postanowienia wynika stanowisko organu o braku legitymacji procesowej u syndyka masy upadłości. W ocenie Sądu stanowisko to jest błędne, a dla rozstrzygnięcia o trafności skargi zasadnicze znaczenia mają wydane przez sąd upadłościowy postanowienia o ogłoszeniu upadłości oraz ocena ich skutków w zakresie postępowania administracyjnego. Bezsporne jest, że decyzję wydaną w I instancji doręczono A. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej i że w terminie otwartym do wniesienia odwołania odwołanie takie wniósł radca prawny W. Z., wywodzący przy tym, że czyni to imieniem strony. Niesporne jest także, że do odwołania nie dołączono pełnomocnictwa, przeto Dyrektor Izby Celnej wezwał mieniącego się być pełnomocnikiem o uzupełnienie braków formalnych odwołania, wyznaczając termin 7 dni. W tym terminie pismo informacyjne wniosła radca prawny O. C., w którym poinformowała organ o zmianie postanowienia dotyczącego upadłości spółki A. w wyniku czego wyznaczony został syndyk masy upadłości, który jej udzielił pełnomocnictwa w toczącym się przed Dyrektorem Izby Celnej postępowaniu. Imieniem syndyka ustanowiony pełnomocnik potwierdził wniesione odwołanie. W efekcie doszło do wydania kwestionowanego postanowienia, w motywach którego organ celny odmówił legitymacji syndykowi do reprezentowania upadłego. Lektura uzasadnienia wydanego postanowienia wskazuje, że organ odwoławczy w istocie powołuje się przy tym na trafność pod względem merytorycznym wydanej przez siebie decyzji w I instancji, co czyni wadliwym powoływanie się na dyspozycję art. 228 § 1 pkt 1 Op. Niedopuszczalność odwołania to taka sytuacja, w której obowiązujące prawo nie przewiduje możliwości prowadzenia postępowania odwoławczego. Są to zatem okoliczności, które nie wynikają z treści decyzji, lecz są w stosunku do niej zewnętrzne. Tak więc wniosku o niedopuszczalności odwołania organ nie może wyprowadzać z oceny zarzutów merytorycznych podniesionych w odwołaniu. Tego rodzaju problem wymaga bowiem właśnie rozstrzygnięcia merytorycznego. Niedopuszczalność odwołania występuje natomiast, gdy nie istnieje przedmiot odwołania, tzn. sama decyzja, odwołanie wnosi podmiot nieuprawniony itp. (por. H. Dzwonkowski, Komentarz do art. 228 ustawy - Ordynacja podatkowa, Lex 2012). Co się tyczy poglądu organu o braku legitymacji procesowej u syndyka masy upadłości to abstrahuje on od wyraźnego brzmienia art. 144 ust. 1 Puin. Zgodnie z tym przepisem jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowanie sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania te zaś syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w swoim imieniu (art.144 ust. 2 Puin). Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w postanowieniu z 17 listopada 2011 r., II OSK 2327/11(LEX nr 1096119) wejście do sprawy syndyka w miejsce upadłego jest szczególnym (bezwzględnym) podstawieniem procesowym. Z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym, jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór. Brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem po jego stronie zdolności prawnej, tj. zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków. Syndyk wprawdzie prowadzi postępowanie sądowe na rzecz upadłego, ale świadczenia stanowiące przedmiot postępowania zasądzane są na rzecz lub od upadłego. Jest to tzw. przypadek zastępstwa procesowego pośredniego, kiedy zastępca działa na rzecz zastąpionego, ale we własnym imieniu (por. także powołane przez NSA wyroki Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2009 r. III CSK 244/08, niepubl. oraz z 23 stycznia 2007 r. III CSK 275/06, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 21 lipca 2011 r. V CZ 37/11, niepubl.). Dopiero zmiana sposobu prowadzonej upadłości przez sąd i wyznaczenie syndyka powoduje utratę legitymacji formalnej upadłego na rzecz syndyka, którego obowiązkiem będzie przejęcie w tym zakresie uprawnień upadłego i prowadzenie na jego rzecz postępowania. Stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości pozostaje nadal upadły. On jest bowiem podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór (por. wyroki NSA z 29 czerwca 2010 r., I GSK 1151/09, LEX nr 585926 oraz z 12 kwietnia 2012 r. I FSK 1149/2011, opubl. cbosa.nsa.pl). Odmawianie przeto legitymacji procesowej syndykowi upadłej spółki w likwidacji z powołaniem się na trafność podjętej decyzji w I instancji, a w konsekwencji stwierdzenie niedopuszczalności wniesionego odwołania, gdy w wyznaczonym przez organ odwoławczy terminie, pełnomocnik syndyka potwierdził na piśmie wolę jego wniesienia i kontynuowania postępowania odwoławczego, nastąpiło z obrazą art. 228 § 1 pkt 1 Op. Uchybił także organ odwoławczy dyspozycji art. 123 § 1 Op nakładającego na organy obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, naruszono także art. 136 Op pozwalający stronie działać co do reguły przez pełnomocnika. Art. 218 Op stanowi, że postanowienia, od którego służy zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego doręcza się na piśmie, z mocy art. 219 cyt. ustawy odpowiednie zastosowanie ma także norma art. 211 Op określająca podmioty, którym doręcza się takie postanowienia, są nimi strony. Skarżone postanowienie nie zostało doręczone ustanowionemu przez syndyka pełnomocnikowi, to zaś pozwala Sądu twierdzić, że ziściła się przesłanka do wznowienia postępowania, o jakiej stanowi art. 240 § 1 pkt 4 Op – strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Ta okoliczność z kolei stanowi o zasadności skargi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Ppsa, prowadząc do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Nie przesądza to sposobie merytorycznego rozpoznania wniesionego odwołania. Wyrok opatrzono klauzulą ochrony tymczasowej na podstawie art. 152 Ppsa. Uwzględnienie skargi uzasadniało zasądzenie kosztów postępowania na podstawie art. 200 Ppsa, na które złożyły się uiszczony wpis od skargi (100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (240 zł) z uwzględnieniem uiszczonej opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł). Ponownie prowadząc postępowanie, w przypadku uprawomocnienia się niniejszego wyroku Dyrektor Izby Celnej rozpozna odwołanie ustanowionego przez sąd upadłościowy syndyka A. sp. z o.o.