II SAB/Rz 112/13

Dnia 25 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 25 września 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku W. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi I. P., R. D., W. D., Z. P., W. K. i K. W. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 listopada 2004r. sygn. akt SA/Rz 1024/02 - postanawia - I. odmówić skarżącej W. D. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącej W. D. adwokata. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę I.P., R.D., W.D., Z.P., W.K. i K.W. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 listopada 2004r. sygn. akt SA/Rz 1024/02. Skargę kasacyjną od wskazanego wyżej postanowienia złożył w imieniu wszystkich skarżących działający w ich imieniu adwokat M. K. Wpis od skargi kasacyjnej został uiszczony przez W. K. i K. W. Wobec nieuiszczenia wpisu sądowego od ww. środka odwoławczego przez pozostałych skarżących postanowieniem z dnia 14 lipca 2014r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną. W terminie otwartym do wniesienia zażalenia od postanowienia z dnia 14 lipca 2014r. W. D. zwróciła się o "ustanowienie adwokata i zwolnienie z wpisu". W treści złożonego w wyniku wezwania Sadu urzędowego formularza PPF wskazała, że jest samotną wdową, utrzymującą się z emerytury w wysokości ok. 1.500 zł i nie stać jej na opłacenie adwokata oraz sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Jako posiadany majątek wykazała dom o pow. ok. 80 m² oraz związany z przedmiotem sprawy grunt o pow. ok. 30 arów. Dodatkowo powołała się na zły stan zdrowia (podeszły wiek – 86 lat, stan po usunięciu nerki), z czym wiążą się wydatki na lekarstwa. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2014r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowienie doręczono skarżącej w dniu 11 sierpnia 2014r. W dniu 18 sierpnia 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynął sprzeciw W. D., nadany za pośrednictwem urzędu pocztowego w dniu 14 sierpnia 2014r. W sprzeciwie skarżąca wskazała, że przedstawiona przez nią sytuacja majątkowa nie pozwala na zlecenie reprezentowanie przed sądem przez profesjonalną osobę świadczącą usługi prawne, ponieważ nie jest w stanie bez uszczerbku ponosić opłat z tym związanych. Żądanie kolejnej opłaty sądowej przekracza jej możliwości finansowe. Nadmieniła, że po śmierci męża zamieszkuje samotnie i zmuszona jest do korzystania z pomocy innych osób. Znaczne środki pochłaniają jej opłaty medyczne oraz lekarstwa, a konieczność zgromadzenia opału na zimę oraz bieżące opłaty uniemożliwiają jej ponoszenie dodatkowych opłat sądowych oraz opłacenie adwokata. Uzasadnia to przyznanie prawa pomocy z w zakresie całkowitym. Podała, że ponosi wydatki związane z zakupem żywności, leków, pokryciem kosztów leczenia, odzieży, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw budynku, a także z pogrzebem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zmianami), dalej "P.p.s.a" w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Warunki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa art. 245 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zmianami), dalej "P.p.s.a". Warunki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określa art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Treść oraz warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do treści ostatniego z powołanych przepisów przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o niskich dochodach w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Nie ma ono charakteru uznaniowego, lecz podlega określonym regułom. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem z jednej strony realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika zatem, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu, w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Dokonana na podstawie wskazanego kryterium ocena aktualnej sytuacji finansowej skarżącej prowadzi do uznania zasadności jej wniosku jedynie w części. Warunkiem uzyskania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę zaistnienia po jej stronie przesłanek umożliwiających jego przyznanie. W przypadku, gdy wniosek obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym, warunkiem jest wykazanie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W przypadku, gdy wniosek obejmuje przyznanie prawa pomocy w części jego uwzględnienie warunkuje wykazanie, że poniesienie pełnych kosztów postępowania wiązać się będzie z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd stwierdza, że skarżąca mimo wskazania w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, że nie wykazała by dotykał ją jakikolwiek niedostatek związany z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, nie wykazała także tej okoliczności w sprzeciwie, wskazując jedynie na co wydatkuje uzyskiwane przez nią dochody, jednakże nie wyszczególniając kwot ponoszonych wydatków. Zatem zdaniem Sądu wskazane przez skarżącą okoliczności pozwalają na uwzględnienie jej wniosku jedynie w części. Skarżąca faktycznie wykazała, że nie stać jej na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, a związane z tym jednorazowe koszty przy osiąganym przez nią dochodzie ok. 1500 zł brutto mogłoby skutkować uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania i wiązać się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. brakiem możliwości sfinansowania zakupu żywności, leków, pokrycia kosztów leczenia, poniesienia podstawowych opłat związanych z utrzymaniem domu. Skarżąca nie wykazała jednakże, że poza jej możliwościami finansowymi leży uiszczenie kosztów sądowych. Na taką ocenę kondycji finansowej skarżącej składają się następujące okoliczności: wnioskodawczyni uzyskuje stały dochód tytułem emerytury, ma ponadto zaspokojone potrzeby mieszkaniowe - jest właścicielką nieruchomości – domu, oraz nie ma żadnych osób na swoim utrzymaniu. Sąd wziął pod uwagę także to, że skarżąca ponosiła dotychczasowe koszty postępowania sądowego i nie składała wniosku o przyznanie prawa pomocy. Była więc w stanie stosowne środki pieniężne na ten cel wygospodarować. Sąd miał na uwadze także to, że na obecnym etapie postępowania ewentualne koszty sądowe, jakie będzie musiała ponieść skarżąca, to wpis sądowy od zażalenia, w razie złożenia wniosku o przywrócenie terminu co do jego wniesienia, w wysokości 100 zł. Zwrócić uwagę skarżącej należy, że chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności, czego jednak nie uczyniła (tak postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011r., I OZ 884/2011, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto istota instytucji prawa pomocy pozwala na przyznanie tego prawa wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżąca ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2014r., sygn. akt: I GZ 264/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe w ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek, zasługuje on jedynie na częściowe uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy została przewidziana bowiem dla osób którym sytuacja majątkowo nie pozwala na ponoszenie kosztów związanych z korzystaniem z konstytucyjnego prawa do Sądu, a obowiązek wykazania zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy obciąża wnioskującego. Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 ustawy P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.