II SAB/Rz 125/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.D. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 8 stycznia 2018 r. sygn. akt II SAB/Rz 125/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P.D. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w R. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej o dopełnieniu obowiązku zawiadomienia prokuratora - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie P.D. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, argumentując, że jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Podał, że płaci alimenty w kwocie 750 zł, komornik zajął jego majątek i wszczął windykację pozbawiając go możliwości zarobkowania. W tej sytuacji sądy zwalniają go od kosztów. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jako majątek wskazał dom o pow.180 m² i współwłasność w budynku magazynowo-biurowym. Podał, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1413,98 zł. Z uwagi na zobowiązania alimentacyjne funkcjonuje dzięki pomocy brata. Do wniosku załączył kserokopie postanowień różnych sądów o zwolnieniu od kosztów sądowych oraz obwieszczenia o licytacji domu i wyroku zasądzającego alimenty na rzecz syna. W celu wyjaśnienia faktycznej sytuacji materialnej (ogólnodostępne informacje z Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Przedsiębiorców wskazują, że skarżący jest wspólnikiem spółki prawa handlowego) skarżący został wezwany do uzupełnienia swojego oświadczenia w ramach przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej zwanej P.p.s.a.), tj. o przedłożenie zeznania podatkowego za ostatni okres rozliczeniowy, wyjaśnienia jaki udział skarżący posiada w zysku spółki jawnej, której jest wspólnikiem, o przedłożenie deklaracji VAT-7 spółki za ostanie 6 okresów rozliczeniowych, przedłożenie odpisu ostatniego bilansu spółki, przedłożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, kart kredytowych, lokat z ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, przedłożenie kserokopii rachunków za dostarczane media: gaz, energię elektryczną, wodę, kanalizację, telefon, inne opłaty, podanie informacji o wszystkich posiadanych środkach transportu (marka, model, rok produkcji), a także podanie informacji o użytkowanych pojazdach, udzielenia informacji o ewentualnym uzyskiwaniu pomocy materialnej od instytucji, tj. zasiłków, dodatków, zapomóg oraz od innych osób (pomoc w każdej formie materialna, rzeczowa, inna, w jakich kwotach) i przedłożenia dokumentów wskazujących na trudną sytuację materialną, zdrowotną itp. jeśli takowe są w posiadaniu strony oraz o podanie wszystkich innych informacji, mających znaczenie w kwestii postępowania o przyznanie prawa pomocy, a nie ujętych we wniosku złożonym na formularzu. Wezwanie to skarżący przemilczał. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. W ocenie rozpoznającego wniosek skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z postępowaniem sądowym. Przede wszystkim nie wywiązał się z nałożonego w wezwaniu obowiązku. Milczenie skarżącego w kwestiach odnoszących się do jego sytuacji, należy potraktować jako odmowę ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej, uniemożliwiając ustalenie istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący wyraził opinię, że odmowa przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy jest przejawem nadmiernego formalizmu. W jego opinii Sąd nie wziął po uwagę, że nie należy "ludzi karać za to, że ośmielili się poprosić o pomoc i odmawiać należnego zwolnienia od kosztów, zamykając drogę do Sądu w sytuacji, gdy interesując się działaniem władzy sądowniczej i dbają o właściwy nadzór nad jego funkcjonowaniem". Zarzucił sędziom sądu administracyjnego udział w zorganizowanej grupie przestępczej "w celu tuszowania nadużyć kolegów i pomocnictwa w celu uniknięcia odpowiedzialności Prezesowi SO za nadużycia prawa, władzy, fałszerstwa poświadczenia nieprawdy i ucieczkę z rozprawy w celu zmiany składu orzekającego". Nie ustosunkował się do przesłanek odmownych prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przesłanki przyznania prawa pomocy określa art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku dokładne dane obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Informacje podane Sądowi stanowią podstawę faktyczną sprawy wpadkowej w zakresie prawa pomocy. Dane te powinny być dokładne, a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Orzecznictwo sądowoadministracyjne przyjmuje, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rację należy przyznać starszemu referendarzowi sądowemu, iż brak wymienionych informacji o które był wzywany budzi wątpliwości czy skarżący faktycznie wymaga wsparcia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego pozostaje fakt, że był zwalniany od kosztów sądowych w innych sprawach zarówno przed sądami administracyjnymi, jak i sądami powszechnymi. Analiza wniosku strony odbywa się bowiem za każdym razem, gdy zostanie on złożony w konkretnej sprawie, a okoliczności, które podlegają wówczas badaniu określają stosowne przepisy P.p.s.a. Nie mogło ujść uwadze to, że skarżący – czego nie ujawnił – jest wspólnikiem spółki prawa handlowego, na co wskazują ogólnodostępne informacje z Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Przedsiębiorców. Zatem nie tylko umowa o pracę może być źródłem dochodu skarżącego, ale również zysk wygenerowany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem zgodzić się należy z referendarzem, że informacje podane przez skarżącego budziły wątpliwości w kontekście zasadności wnioskowanego prawa pomocy, a rozstrzygnięcie o udzieleniu wnioskodawcy uprawnienia procesowego w postaci przejęcia finansowania jego udziału w sprawie przez Skarb Państwa, mogło zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (postanowienie NSA z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 104/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc zatem powyższe pod uwagę zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego prawa pomocy, tym bardziej, że brakujących informacji skarżący nie uzupełnił w sprzeciwie mimo, że z uzasadnienia postanowienia referendarza jasno wynikało, że jego milczenie w powyższym zakresie legło u podstaw niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.