II SAB/Rz 32/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa WSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 lipca 2025 r. sprawy ze skargi U. H. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] w przedmiocie wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania – skargę oddala – Pismem z 28 stycznia 2025 r. U. H. (dalej: "Skarżąca"), wniosła skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] (dalej: "PINB"/"organ") zarzucając organowi brak wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie samowoli budowlanej (art. 61 a i art. 35 K.p.a.). fW skardze sformułowano wnioski o: zobowiązanie PINB do wydania w określonym terminie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że 26 sierpnia 2024 r. złożyła żądanie o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu doprowadzenia samowoli budowlanej, tj. budowli liniowej w postaci odcinka kanalizacji wybudowanej przez MPGK usytuowanej na działkach nr [...], których jest właścicielem, do stanu zgodnego z prawem. PINB 29 października 2024 r. dokonał czynności kontrolnych obiektu i nie wykrył nieprawidłowości, o czym poinformował w piśmie z dnia 31 października 2024 r. oraz z 26 listopada 2024 r. nr PI NB.5143.170.2024. Nie wydał jednak w tej sprawie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61 a K.p.a. W odpowiedzi na złożony 9 grudnia 2024 r. wniosek o uzupełnienie powyższych pism (na postawie art. 111 K.p.a.) PINB poinformował, że nie uważa powyższych pism za postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania wydanego na podstawie art. 61a K.p.a.; według organu pisma te mają charakter jedynie informacyjny. Skarżąca wskazała, że 20 stycznia 2025r. wniosła ponaglenie, w oparciu o art. 37 § 1 pkt 1, § 2 oraz § 3 pkt 1 K.p.a. Tymczasem PINB nie wydając postanowienia na podstawie art. 61 a K.p.a., pozostaje w bezczynności i blokuje możliwość odwołania się od tej decyzji. Skarżąca powołała liczne orzeczenia na poparcie stanowiska, że w takim przypadku organ powinien wydać postanowienie. W obszernej odpowiedzi na skargę PINB wskazał, że uznaje skargę na bezczynność za niezasadną, a żądanie wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania za sprzeczne z przepisami K.p.a. oraz ugruntowaną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego. Rozwijając to stanowisko organ zacytował art. 61 a § 1 K.p.a. i wywiódł, że możliwość wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania możliwa jest jedynie w dwóch przypadkach: 1. braku posiadania przez osobę żądającą przymiotu strony, 2. występowania uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania administracyjnego. W konkretnym przypadku nie ulega wątpliwości, że na gruncie niniejszego postępowania Skarżącej przysługiwałby przymiot strony. Nie występowały jednak przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania. Sytuacja taka wg przywołanego orzecznictwa wyklucza wydanie postanowienia w trybie art. 61 § 1 K.p.a, . PINB wskazał, że w sprawie dokonano szeregu czynności materialno- technicznych, wymieniono obszerną korespondencję wyjaśniającą ze Skarżącą (m. in. w ramach pism z 5 września 2024 r., 31 października 2024 r., 22 listopada 2024 r. oraz 31 grudnia 2024 r.), przeprowadzono kontrolę na podstawie art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, sporządzono notatki służbowe, dwukrotnie wezwano inwestorkę do usunięcia nieprawidłowości w zakresie braku zinwentaryzowania odcinka przyłącza do sieci kanalizacyjnej oraz do przeprowadzenia czynności z udziałem geodety, sporządzono wystąpienie pokontrolne, wskazujące na brak występowania sygnalizowanej przez Skarżącą samowoli. Ilość i zakres przeprowadzonych przez organ czynności dalece wykraczał poza standardowe w takim przypadku działania, m.in. zapoznawał się z wypożyczonymi aktami sprawy prowadzonej w roku 2000, zakończonej prawomocną decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2000 r. znak [...], wypożyczoną dokumentacją projektową i wykonawczą wraz z opracowaniami projektowymi zarchiwizowanymi przez Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej. Celem zapoznania z ww. dokumentami organ był zmuszony do podjęcia kolejnych czynności materialno-technicznych we współpracy z innymi organami administracji publicznej. Dopiero zapoznanie z ww. dokumentami oraz przeprowadzenie czynności kontrolnych (włącznie z uzyskaniem stosownych oświadczeń od uczestników tej czynności) doprowadziły do możliwości stwierdzenia niezasadności żądania Skarżącej z dnia 26 sierpnia 2024 roku. Gdyby bowiem organ wydał żądane przez Skarżącą postanowienie, dopuściłby się rażącego naruszenia prawa, zaś gdyby wnioski wynikające z przeprowadzonych czynności pozwalały na stwierdzenie, że w istocie doszło do wystąpienia samowoli, Organ niezwłocznie doprowadziłby do wszczęcia postępowania administracyjnego, zawiadamiając o tym wszystkie osoby posiadające przymiot strony. Skoro jednak przeprowadzone czynności nie pozwalały na przydanie waloru prawdziwości twierdzeniom Skarżącej, brak było podstaw do wszczęcia postępowania. Jak jednak wskazywano powyżej - brak było również możliwości do wydania postanowienia o odmowie jego wszczęcia. Sprawa została zakończona z dniem 26 listopada 2024 r., w której to dacie sporządzone zostało pismo pokontrolne zaadresowane do uczestników tej czynności (w tym do Skarżącej), wyjaśniające stanowisko organu i przyczyny jego zajęcia w opisanym kształcie. Organ dodał, że zgodnie z pismem z dnia 5 września 2024 r., termin załatwienia sprawy upływał w dniu 31 grudnia 2024 roku, a zatem sprawa została w rzeczywistości załatwiona z ponad miesięcznym wyprzedzeniem. Nie doszło w ocenie organu do bezczynności na którymkolwiek jej etapie. PINB zauważył, że wszelka kierowana przez Skarżącą korespondencja spotykała się z niezwłoczną, pogłębioną, drobiazgową odpowiedzią. W związku z powyższym wniesienie przez Skarżącą skargi na bezczynność stanowi przejaw instrumentalnego wykorzystania gwarancji przysługujących Stronie na gruncie postępowania administracyjnego, przy jednoczesnym braku możliwości przydania mu waloru zasadności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. Stan sprawy jest następujący. W dniu 26 sierpnia 2024 r. Skarżąca złożyła żądanie o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu doprowadzenia samowoli budowlanej, tj. budowli liniowej w postaci odcinka kanalizacji wybudowanej przez MPGK usytuowanej na działkach nr [...], których jest właścicielem, do stanu zgodnego z prawem. PINB dokonał czynności kontrolnych obiektu i nie wykrył nieprawidłowości, o czym poinformował Skarżącą pismami z 31 października 2024 r. oraz z 26 listopada 2024 r., bez wydania postanowienia na podstawie art. 61a K.p.a. Wobec braku postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego Skarżąca złożyła ponaglenie, a następnie skargę na bezczynność PINB. Żądanie Skarżącej zawarte w piśmie z 26 sierpnia 2024 r. dotyczy wszczęcia postępowania administracyjnego w celu doprowadzenia samowoli budowlanej do stanu zgodnego z prawem. Ten rodzaj postępowania uregulowany jest w Rozdziale 5b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 roku poz. 418, dalej: "P.b ") zatytułowanym "Postępowanie w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy". Rozdział ten obejmujący art. 40 - 53a dodany został ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz.471) z oznaczeniem jako "Rozdział 5a, Zaznaczyć należy, że aktualnie ma on oznaczenie "Rozdział 5b" (vide: Dz. U. z 2022 r., poz. 1557). W myśl art. 53a ust. 1 P.b., postępowania uregulowane w niniejszym rozdziale wszczyna się z urzędu. W orzecznictwie dominuje stanowisko, że przepis ten stanowi lex specialis wobec przepisu art. 61 K.p.a. Zatem w sytuacji, gdy organ nadzoru budowlanego po przeprowadzeniu kontroli dochodzi do wniosku, iż roboty budowlane są zgodne z obowiązującymi przepisami, stwierdza brak podstaw do wszczęcia postępowania, o jakim mowa w rozdziale 5a P.b., o czym zawiadamia osobę interweniującą co do zasady pismem (zob. np. wyroki NSA z 7 marca 2023 r. sygn. II OSK 2286/22, z 7 lutego 2023 r. sygn. II OSK 2827/21). W realiach sprawy, w związku z pismem Skarżącej, PINB przeprowadził czynności kontrolne opisane szczegółowo w odpowiedzi na skargę, które nie wykazały nieprawidłowości w legalnie wykonanej kanalizacji. O powyższym Skarżąca została pisemnie poinformowana. Zatem mając na uwadze art. 53a P.b. Sąd stwierdza, że skoro brak jest możliwości wszczęcia postępowania na wniosek strony, a co za tym idzie - brak możliwości załatwienia sprawy decyzją co do istoty, to również, co do zasady, brak jest podstaw do odmowy wszczęcia postępowania poprzez wydanie postanowienia na podstawie art. 61 § 1 K.p.a. Na gruncie rozpoznawanej sprawy oznacza to, że PINB nie pozostaje w bezczynności w wydaniu postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania co do pisma Skarżącej z 26 sierpnia 2024 r. Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).