II SAB/Rz 61/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie udzielenia informacji publicznej - postanawia - odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. M. B. wezwany został do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł od jego skargi na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie udzielenia informacji publicznej. W odpowiedzi złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał w nim, że został oszukany przez żonę i jej rodziców. Wszystkie oszczędności, jakie miał przekazał na rachunek bankowy żony w 2011 r. W listopadzie 2013 r. skarżący został pozbawiony rzeczy osobistych i możliwości korzystania z mieszkania przy ul. G., gdzie mieszkał od 2003 r. Dochody z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej (383 zł) oraz sędziowania zawodów sportowych (599 zł) wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i bytowych. Ich nieregularność sprawia, że strona zmuszona jest do zaciągania pożyczek u rodziny w celu bieżącego pokrywania wszystkich należności publicznoprawnych oraz stałych kosztów działalności gospodarczej. Obecnie jest zadłużony u rodziny na kwotę ponad 10 000 zł, jednak nie dokonuje żadnych spłat ze względu na brak środków. Jako swój majątek wnioskodawca wskazał akcje [....] (2110 sztuk) o wartości 0 zł. Podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów zakupu lekarstw. Analiza powyższych danych wskazała na potrzebę wezwania składającego wniosek o prawo pomocy o jego uzupełnienie w zakresie podania: średnich miesięcznych wydatków na wyżywienie, środki higieniczne i środki czystości, leczenie, kosztów utrzymania lokalu, w którym mieszka (z wyszczególnieniem wydatków na czynsz, prąd, gaz), z tytułu korzystania z telefonu i Internetu w zakresie nie związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz sędziowaniem zawodów sportowych, rodzaju wskazanej we wniosku, a wykonywanej działalności gospodarczej, czy w związku z tym skarżący zatrudnia pracowników, a jeśli tak to ilu, wszystkich posiadanych pojazdów mechanicznych (marka, rok produkcji), które wykorzystywane są bez związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i sędziowaniem zawodów sportowych oraz kosztów miesięcznych ich utrzymania oraz, czy skarżący korzysta ze wsparcia pomocy społecznej ,a jeśli tak, to rodzaj i wysokość aktualnie otrzymywanych z tego tytułu świadczeń. Ponadto, wezwanie dotyczyło także przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od dnia 1 września 2016 r. do dnia wykonania niniejszego wezwania, kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez stronę opłat za prąd, gaz, czynsz za jeden okres rozliczeniowy 2016 roku, kserokopii deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, kserokopii zeznania podatkowego za 2015 rok oraz dokumentów potwierdzających fakt aktualnego korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej (kserokopie stosownych decyzji), jeśli pomoc taka ma aktualnie miejsce. W odpowiedzi M. B. "wezwał" tut. Sąd do udzielenia wyjaśnień w zakresie wskazanego wyżej wezwania, które budzi jego duże wątpliwości, wymieniając w 29 punktach poszczególne wątpliwe dla niego kwestie. Wymieniony zaznaczył również, że odpowie na wskazane wyżej wezwanie, gdy Sąd udzieli mu żądanych obecnie wyjaśnień. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Wniosek M. B. dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych, które wchodzi w zakres tzw. częściowego prawa pomocy, o czym stanowi art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie takiego wsparcia możliwe jest, gdy wnioskujący o nie znajduje się w sytuacji niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ostatnio powołany przepis wymaga, by wnioskodawca wykazał, że spełnia przewidzianą w nim przesłankę przyznania prawa pomocy. Na spoczywający na ubiegającym się o wsparcie od Państwa obowiązek udowodnienia swojej złej sytuacji finansowej wskazuje także treść art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Okoliczność, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o nie związana jest z zasadą, iż to strony postępowania sądowego ponoszą dotyczące go koszty (art. 199 P.p.s.a.). Dlatego też to w interesie strony jest szczegółowe przedstawienie wszystkich informacji istotnych z punktu widzenia treści powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. A zatem od tego, co strona wykaże zależy w istocie treść rozstrzygnięcia w przedmiocie jej wniosku. W art. 255 P.p.s.a. ustawodawca przewidział sytuację, gdy oświadczenie strony zawarte w jej wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, jak też stanu rodzinnego lub też budzi ono wątpliwości. Wówczas istnieje możliwość wezwania strony do złożenia przez nią dodatkowego oświadczenia, jak też dodatkowych dokumentów. Rodzaje dokumentów źródłowych, o które wnioskodawca może zostać wezwany w trybie tego przepisu określa przykładowo § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. poz. 1257 ze zm.) i są nimi: odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (pkt 1); wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (pkt 2); odpisy lub wypisy z rejestrów urzędowych (pkt 3); odpisy dwóch ostatnich bilansów (pkt 4); zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, uzyskanych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat (pkt 5); zaświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydawane przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej (pkt 6). Zaznaczenia wymaga, że to do rozpoznającego wniosek o prawo pomocy Sądu (referendarza) należy decyzja co do zasadności skorzystania z instrumentu przewidzianego w cytowanym art. 255 P.p.s.a. Podkreślić też należy, iż w orzecznictwie sądowym przyjęte zostało, że niezastosowanie się do wezwania opartego o wskazany przepis wyklucza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy w związku z uznaniem, że składającemu wniosek nie udało się wykazać ustawowej przesłanki powyższego [por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 6.06.2011 r. II FZ 227/11, publ.: http://orzeczemnia.nsa.gov.pl]. Skoro bowiem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez sąd dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazała ona przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 28.01.2009 r. I FZ 525/08, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oświadczenie zawarte we wniosku M. B. o prawo pomocy uznano za niewystarczające do wydania orzeczenia w przedmiocie tego wniosku i dlatego skierowano do niego wezwanie, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., celem uzyskania informacji co do wszystkich dochodów wymienionego oraz ponoszonych wydatków, czego potwierdzeniem miały by żądane również w tym wezwaniu dokumenty. Skarżący nie odpowiedział jednakże na żadne z postawionych mu pytań, a sam "wezwał" Sąd do udzielenia szczegółowych wyjaśnień, co ujął w 29 punktach swojego pisma z dnia 12 grudnia 2016 r. Treść tego ostatniego świadczy dobitnie o tym, że wnioskodawca nie miał rzeczywistej woli odpowiedzenia na skierowane do niego wezwanie. Wbrew jego twierdzeniem, wezwanie to nie było bowiem niejasne i pozwalało na jego właściwe odczytanie. I tak, odnosząc się do wątpliwości skarżącego, wskazywało ono wyraźnie, że kserokopie dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na czynsz, prąd i gaz miały dotyczyć wybranego przez stronę okresu rozliczeniowego 2016 r., zaś decyzje o przyznaniu wsparcia w ramach pomocy społecznej miały odnosić się do obecnego czasu. Nie bez znaczenia dla odczytania faktycznych intencji strony, a dokładniej jej braku chęci należytej współpracy z referendarzem, jest fakt, iż także w innych sprawach zainicjowanych przed tut. Sądem przez M. B., w których ubiegał się on o prawo pomocy, wymieniony nie odpowiadał na kierowane do niego w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwania, a sam "wzywał" Sąd do udzielenia mu stosownych wyjaśnień. Biorąc więc powyższe pod uwagę, a zatem fakt, iż skarżący nie odpowiedział na stawiane mu w kierowanym do niego wezwaniu pytania, a tym samym nie wykazał, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania prawa pomocy, odmówiono zwolnienia go od kosztów sądowych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.