II SO/Rz 1/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części, II. W pozostałej części odmówić przyznania zwolnienia. S. S. w treści skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który podtrzymał w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF. Wg jego treści i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, utrzymując się ze świadczeń emerytalno - rentowych w wysokości 730 i 830 zł. (kwoty netto), - zajmowane przez nich mieszkanie stanowi własność syna, innych wartościowych składników majątkowych nie mają, nie korzystają ze wsparcia pomocy społecznej, - ponoszone przez nich w skali miesiąca wydatki obejmują zakup żywności – ok. 300–400 zł., lekarstw (400 zł. – skarżący, 180 zł. – żona), opłaty z tytułu czynszu – 420 zł., za telefon – 90 zł. i abonament rtv – 19 zł. Do pozostałych należą opłaty za energię elektryczną i gaz (po 150 zł. co 2 m-ce), ubezpieczenia na życie (100 zł./kwartał – skarżący, 50 zł./m-c -żona), zakup specjalnych zastrzyków z uwagi na zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową stawów i kręgosłupa (skarżący) – 4080 zł./rok. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie jej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest zakresem częściowym prawa pomocy, którego przyznanie warunkowane jest wykazaniem przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Głównym kryterium decydującym o przyznaniu prawa pomocy jest więc sytuacja materialna osoby wnioskującej, postrzegana przez pryzmat posiadanego majątku, a także osiąganych przez nią i domowników dochodów oraz wydatków związanych z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych (nie są to zatem wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie te, które zabezpieczają podstawy egzystencji). Wstępna ocena złożonego wniosku, mając zwłaszcza na uwadze rodzaj i wysokość wyszczególnionych przez skarżącego wydatków, mogłaby przemawiać za uznaniem wiarygodności zawartego we uzasadnieniu wniosku oświadczenia o wyczerpywaniu przez nie w całości świadczenia jego i żony, a tym samym za uwzględnieniem wniosku w całości. Wydatki te co do zasady należy zakwalifikować jako konieczne (koszty leczenia, wyżywienia, utrzymania mieszkania), których ograniczenie nie byłoby możliwe (kryterium tego nie spełniają co prawda wydatki związane z finansowaniem składek w ubezpieczeniu na życie, niemniej ich średnia miesięczna wysokość, tj. 83 zł., nie wpływa w sposób decydujący na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy). W kontekście wskazanej ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie częściowego prawa pomocy, powyższej oceny sytuacji finansowej skarżącego trudno jednak uznać jako dostatecznie przemawiającej za zwolnieniem go w całości od kosztów sądowych. Szczegółowe, proporcjonalne rozliczenie wykazanych wydatków w cyklu miesięcznym, wykazuje bowiem ich znacząca nadwyżkę względem osiąganych dochodów. Suma tych wydatków daje kwotę 1982 zł. (żywność - w najniższej deklarowanej wysokości – 300 zł., koszty leczenia – 920 zł., opłaty za mieszkanie i tzw. media – 679 zł., ubezpieczenie – 83 zł.), co oznacza, że w skali miesiąca o ok. 400 – 500 zł. przewyższają dochody. Taka sytuacja, wobec zadeklarowanego we wniosku PPF nieposiadania zgromadzonych zasobów pieniężnych czy braku wsparcia innych osób lub instytucji (członków rodziny, ośrodka pomocy społecznej) z praktycznego punktu widzenia jest niemożliwa, a skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, w jaki sposób pokrywana jest brakująca różnica. Nawet przy założeniu, że wnioskodawca wraz z żoną doświadcza doraźnych trudności finansowych, nie oznacza to jednak braku wymogu zbilansowania się ich dochodów z wydatkami. Wg przedstawionego wyliczenia, miesięczne wydatki przekraczają dochody o ok. 20-25 %, co nie jest różnicą symboliczną i nie może być ujmowane w kategorii "oczywistej omyłki" z jego strony. W tych okolicznościach udzielone przez skarżącego informacje nie jawią się jako w pełni wiarygodne. Tym samym z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych nie mogą być interpretowane na jego korzyść, a przez to uzasadniać wydania rozstrzygnięcia w całości zgodnego z oczekiwaniami wnioskującego. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy i ustawowych zasad jego przyznawania, w tym względem innych osób, które ubiegając się o przyznanie tego prawa, w sposób wyczerpujący i rzetelny opisują swoją sytuację materialną (dodatkowo należy również zauważyć, że z akt administracyjnych sprawy wynika prawo własności skarżącego do działki nr 299/1 w P., która nie została wykazana jako składnik posiadanego majątku w formularzu PPF). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. I FZ 221/11). Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu (z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10), w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W tej sytuacji należałoby uznać, że S. S. nie wykazał spełnienia ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy. W kontekście rodzaju ponoszonych wydatków, jako zabezpieczających podstawowe potrzeby życiowe jego i żony, stwierdzono jednak, że poniesienie kosztów sądowych w pełnej wysokości nie mogłoby się odbyć bez uszczerbku dla ich koniecznego utrzymania. Za adekwatną i wystarczającą formę pomocy dla skarżącego uznano zwolnienie go od kosztów sądowych w ½ części. Oznacza to, że z tytułu wpisu od skargi, którego opłacenie warunkuje jej merytoryczne rozpoznanie, będzie zobowiązany do uiszczenia kwoty 100 zł. (pozostałe koszty sądowe – o ile wogóle zajdzie potrzeba ich poniesienia – nie powinny jednorazowo przekroczyć 50 zł.). Nie są to kwoty wygórowane, których poniesienie przekraczałoby jego możliwości finansowe i było nadmiernie dolegliwe. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na regulację art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którą w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.