SA/Rz 1145/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lechowska Sędziowie NSA Marian Ekiert NSA Małgorzata Wolska /spr./ Protokolant: sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. N. – Zakładu [...] na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komendanta Powiatowego Policji z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji na rzecz skarżącego J. N. kwotę 160 zł. (słownie: sto sześćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 1145/03 U Z A S A D N I E N I E [...] Komendant Wojewódzki Policji decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. /[...]/, po rozpatrzeniu odwołania J. N. Zakład [...] od decyzji Komendanta Powiatowego Policji z dnia [...] kwietnia 2003 r. /[...]/ o nałożeniu kary pieniężnej w kwocie 4000 zł, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej podniesiono, że podstawę faktyczną rozstrzygnięcia organu I instancji stanowiło nieposiadanie przez J. N. kierującego pojazdem ciężarowym MAN nr rej. [...], w dniu 19 kwietnia 2003 r. na ulicy P. w Ł., podczas przejazdu po drodze krajowej nr 4 dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym /Dz. U. nr 125, poz. 1371 ze zm./ za przejazd po drogach krajowych przedsiębiorcy wykonujący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne obowiązani są uiszczać opłaty. Następuje to poprzez nabycie karty opłaty, która podlega wypełnieniu, przy czym niewypełniona lub wypełniona w sposób inny niż określony w ust. 1 i 3-5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych, a także zawierająca poprawki nie stanowi dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty. Nieuiszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych podlega karze pieniężnej /art. 92 ust. 1 pkt 6 cyt. ustawy/, zaś art. 87 ust. 1 tej ustawy obliguje kierowcę do posiadania karty uiszczenia opłaty przy sobie – podczas wykonywania przewozu i okazywania jej na żądanie uprawnionego organu kontroli. Konsekwencją tego rozwiązania jest treść rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym, który w załączniku w L.p. 6 stanowi, że naruszeniem przepisów ustawy cyt. wyżej jest "wykonywanie transportu drogowego lub przewodu na potrzeby własne bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych". Powoduje ono nałożenie kary pieniężnej w kwocie 4000 zł przez uprawniony organ kontroli. W świetle powyższego zarzuty odwołania o tym, że z powodu chwilowego zagubienia dobowa karta opłaty drogowej nr [...] nie mogła być okazana podczas kontroli, ponadto kierujący wówczas pojazdem nie jest "kierowcą stałym tego samochodu" nie usprawiedliwiają przedsiębiorcy od odpowiedzialności w myśl przepisów cyt. ustawy o transporcie drogowym. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. N. Zakład [...], wnosząc o uchylenie opisanej decyzji z dnia [...] lipca 2003 r., kwestionuje zasadność nałożenia kary pieniężnej w kwocie 4000 zł. Przypomniał, że po zatrzymaniu przez patrol policji /była godz. 2 w nocy z piątku na Wielką Sobotę, przewoził świeże mięso do Zakładu Mięsnego k/Z./ i sprawdzeniu dokumentów okazało się, że nie może znaleźć dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. W dniu wyjazdu osobiście polecił wykupić taką opłatę swojemu pracownikowi i wiedział, że jest ona w samochodzie. Pośpiech oraz groźba policjantów, że samochód zostanie skierowany na parking i nie dopuszczony do ruchu spowodował podpisanie przez niego protokołu kontroli. Przed wydaniem decyzji przesłał pocztą kserokopię opłaty, której nie znalazł w samochodzie podczas kontroli w dniu 19 kwietnia 2003 r., lecz Komenda Policji tego nie uwzględniła. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ta reguła międzyczasowa znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie – wniesiono w niej bowiem skargę przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie, przed tą datą, nie zostało zakończone. Po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej /§ 1/, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /§ 2/. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawna /art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270/. Oceniając zaskarżoną decyzję w omówionym zakresie, Sąd doszedł do przekonania, iż została ona wydana z naruszeniem prawa. Art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym /Dz. U. nr 125, poz. 1371 ze zm./, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wprowadzał karę pieniężną za naruszenie obowiązków lub warunków określonych w pkt 1-13. W pkt 6 przepis ten stanowił, że karze pieniężnej podlega ten, kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Uiszczenie takiej opłaty, jak wynika z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych /Dz. U. nr 150, poz. 1684 ze zm./, następuje poprzez nabycie przez przedsiębiorcę karty opłaty. Wypełniona przed rozpoczęciem przejazdu karta opłaty stanowi dokument potwierdzający wniesienie opłaty /ust. 2 tegoż przepisu/. Karta opłaty niewypełniona lub wypełniona w sposób inny niż określony w przepisach rozporządzenia, a także zawierająca poprawki nie stanowi dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty /§ 5 ust. 6 powyższego rozporządzenia/. Zaskarżoną decyzją została utrzymana w mocy decyzja organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2003 r. o wymierzeniu skarżącemu kary pieniężnej w wysokości 4000 zł za nieposiadanie w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Z art. 87 ust. 1 cyt. ustawy o transporcie drogowym, wynika że podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli, wypis z licencji, dowód uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku /.../. Za naruszenie obowiązku określonego w tym przepisie ustawa o transporcie drogowym, zarówno w art. 87, jak i w art. 92 ust. 1 /zamieszczonym w Rozdziale 11 z tytułem "Kary pieniężne"/ nie przewiduje sankcji /kary pieniężnej/. Art. 92 ust. 1 w pkt 1-13 nie wymienia bowiem "nieposiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych". Natomiast ust. 2 powyższego przepisu zawierał w swej treści delegację dla organu wykonawczego do wydania rozporządzenia określającego wysokość kar pieniężnych za naruszenia, o których mowa w ust. 1, zróżnicowane w zależności od ich rodzaju i społeczno-gospodarczej szkodliwości. W rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym /Dz. U. nr 115, poz. 999 ze zm./, wydanym na podstawie tej delegacji, w załączniku pod pozycją 6 przewidziano karę w wysokości 4000 zł za "wykonywanie transportu drogowego lub przewodu na potrzeby własne bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych /art. 87 ust. 1/". Z powyższych przepisów wynika w sposób wyraźny, że zakres delegacji ustawowej obejmował kary tylko za naruszenie obowiązków enumeratywnie wymienionych w art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. W tym katalogu obowiązków nie wymieniono wykonywania transportu drogowego bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, natomiast przewidziano w nim karę pieniężną za przejazd po tych drogach bez uiszczenia opłat. Otóż oznacza to, że powyższe rozporządzenie w tym zakresie /pkt 6 załącznika/ było niezgodne z upoważnieniem ustawowym /wykraczało poza upoważnienie ustawowe/. W takiej sytuacji Sąd odstąpił od zastosowania wymienionego pkt 6 załącznika do rozporządzenia, wywodząc swoje uprawnienie do tego z art. 178 § 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz. U. nr 78, poz. 483/, który brzmi następująco: "Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom". Wskazać też należy, że przy podobnym zapisie poprzednio obowiązującej Konstytucji ukształtował się w orzecznictwie pogląd, iż sądy są uprawnione do badania czy akt podustawowy jest zgodny z ustawą i w przypadku stwierdzenia niezgodności, mogą odmówić zastosowania w konkretnej sprawie takiego przepisu /vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7.03.2003 r. III RN 33/02 – OSNP 2004/7/111, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14.02.2002 r. SA/Po 461/01 – OSP 2003/2/17/. Bezsporne w rozpoznawanej sprawie jest, że kierujący przedmiotowym pojazdem /przedsiębiorca J. N./ podczas przeprowadzenia kontroli w dniu 19 kwietnia 2003 r. przez funkcjonariuszy KP Policji nie miał przy sobie /w pojeździe/ dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, ale taką opłatę uiścił i była ona ważna w w/w dacie /doręczył ją organowi I instancji w dniu 28.04.2003 r. – k. 7-8 akt administracyjnych/. Nie można mu więc przypisać naruszenia obowiązku w postaci wykonywania transportu bez uiszczenia takiej opłaty /art. 92 ust. 1 cyt. ustawy/. Wypada jedynie nadmienić, że nowela z dnia 23 lipca 2003 r. /Dz. U. nr 149, poz. 1452/ do ustawy o transporcie drogowym, nadała art. 92 nowe brzmienie i w załączniku do ustawy określiła wykaz naruszeń obowiązków lub warunków oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia. W załączniku Lp. 1.4 "Wykonywanie transportu drogowego lub przewodu na potrzeby własne z naruszeniem przepisów dotyczących opłat za przejazd po drogach krajowych" przewidziano karę pieniężną za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych w wysokości 3000 zł, natomiast bez posiadania w pojeździe karty takiej opłaty – w wysokości 200 zł. Taki stan prawny obowiązuje jednakże od dnia 28 września 2003 r. Z powyższych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270/ Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Co do wykonania zaskarżonej decyzji, orzeczono zgodnie z art. 152 powyższej ustawy, zaś o kosztach postępowania sądowego – w myśl art. 200 tej ustawy. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i zastosują prawo obowiązujące w dniu 19 kwietnia 2003 r. W ocenie Sądu reguła, iż organ stosuje prawo obowiązujące w dacie wydania decyzji nie znajduje zastosowania w sprawach dotyczących nakładania kar pieniężnych /byłoby nie do pogodzenia z zasadą lex retro non agit i nie wynika też w sposób wyraźny z noweli z dnia 23 lipca 2003 r. do ustawy o transporcie drogowym/.