SA/Rz 1585/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lechowska Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant: st.sekr.sąd.B.Krztoń po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi P. Ż. na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Poborowej [...] z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu odbycia zasadniczej służby wojskowej I. uchyla zaskarżone orzeczenie; II. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewódzkiej Komisji Poborowej [...] na rzecz skarżącego P. Ż. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 1585/03 U Z A S A D N I E N I E Powiatowa Komisja Poborowa [...] orzeczeniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2003 roku, działając na podstawie art. 38 ust. 1 i art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r. Nr 21, poz. 205 ze zm.) oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 2000 r. w sprawie udzielenia odroczeń zasadniczej służby wojskowej, zwalniania żołnierzy z tej służby przed jej odbyciem, a także postępowania oraz właściwości organów wojskowych w tych sprawach (Dz. U. nr 5, poz. 54), nie udzieliła P. Ż. odroczenia zasadniczej służby wojskowej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, ze P. Ż. wniosek o udzielenie odroczenia służby uzasadnił ciężkim stanem zdrowia swojej matki, inwalidki wzroku I grupy inwalidzkiej, twierdząc, że wymaga ona jego stałej pomocy. Poborowy wskazał, że jego młodsza siostra jest uczennicą liceum, a ze względu na brak ojca, także wymaga opieki z jego strony. Komisja ustaliła, że poborowy nie spełnia wymogów określonych w art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Matka poborowego została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia orzeczeniem z dnia 9 maja 1995 roku, jednakże inwalidztwo było czasowe, a termin badania kontrolnego upłynął w maju 1998 roku. Doręczone przez poborowego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki, z 14 lipca 2000 roku, przedłożone przez poborowego, nie ma, zdaniem tego organu, zastosowania przy uznaniu konieczności sprawowania bezpośredniej opieki. Natomiast siostra poborowego, E. Ż., aktualnie osoba pełnoletnia, również nie wymaga opieki ze strony brata. W odwołaniu od orzeczenia P. Ż. wniósł o odroczenie zasadniczej służby wojskowej ponownie powołując się na konieczność sprawowania opieki się matką, inwalidką I grupy. Zarzucił, że nie jest ona w stanie wykonywać codziennych prac domowych. Siostra poborowego, która dotychczas pomagała w prowadzeniu domu, podjęła studia stacjonarne w K. Dodał, że w przypadku odbywania przez niego służby wojskowej, siostra musiała by zrezygnować z dalszej edukacji, co wiązało by się z utratą przez nią renty rodzinnej, a renta inwalidzka matki w wysokości 560,72 zł brutto nie jest kwotą, z której mogą utrzymać się dwie osoby. Do odwołania poborowy dołączył aktualne orzeczenie ZUS zaświadczające o trwałej niezdolności matki do pracy spowodowanej nieuleczalnym kalectwem. Wojewódzka Komisja Poborowa [...], orzeczeniem [...] z dnia [...].09.2003 r. utrzymała w mocy orzeczenie I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 2 pkt 2 i art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony R.P. (Dz. U. z 2002 Nr 21, poz. 205 ze zm.). W uzasadnieniu wskazała, że po rozpatrzeniu odwołania i wszystkich dowodów zebranych w sprawie, brak było podstaw prawnych do udzielenia poborowemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Komisja powołała się na przepis art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony R.P. /Dz. U. Nr 21, poz. 205 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem, odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny wspólnie z nim zamieszkałym, udziela się na wniosek poborowego, jeżeli ten członek rodziny nie ukończył 16 roku życia lub został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji, albo który ukończył 75 rok życia, jeżeli nie ma innego pełnoletniego członka rodziny, bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa, obowiązanego do sprawowania opieki, albo ze względu na obowiązek sprawowania opieki wynikający z prawomocnego orzeczenia sądu – na czas sprawowania tej opieki. Organ wskazał, że osobą wymagającą sprawowania nad nią bezpośredniej opieki jest matka poborowego M. Ż., uznana za całkowicie niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji z powodu stanu wzroku, co potwierdza orzeczenie ZUS z dnia 18.10.2000 r., określone do dnia 31.10.2003 r. Jednak oprócz poborowego, jego pełnoletnia siostra E. Ż. jest zobowiązana w świetle prawa, jako równa stopniem pokrewieństwa z poborowym, do sprawowania opieki nad matką. Zameldowanie się siostry w dniu 31.07.2003 r. pod innym adresem nie zwalnia jej od obowiązku sprawowania opieki nad matką. Organ podniósł, że poborowy nie wykazał, że siostra faktycznie nie może sprawować tej opieki, dlatego komisja utrzymała orzeczenie organu I instancji w mocy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego P. Ż. zarzucił, że jest jedynym opiekunem matki, bowiem siostra nie dostała się na studia w K., w związku z czym podjęła studia zaoczne w L., zamieszkała na stałe w M., gdzie zamierza założyć własną rodzinę i nie wykazuje zainteresowania matką. W odpowiedzi na skargę Wojewódzka Komisja Poborowa wniosła o jej oddalenie. Wskazała, że nie znalazła podstaw do odroczenia zasadniczej służby wojskowej P. Ż., bowiem fakt podjęcia przez siostrę studiów zaocznych w L. został podniesiony przez poborowego dopiero w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. poz. 1271) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie jest właściwy do rozpoznania skargi P. Ż., ponieważ skarga wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie nie została przez ten Sąd rozpoznana do dnia 1 stycznia 2004 roku. Rozpoznając skargę Sąd stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz.1270/ zwana dalej P.p.s.a. nie jest związany zarzutami skargi, jej podstawą prawną, ani formułowanymi przez stronę wnioskami. Sąd rozpoznaje skargę w granicach danej sprawy. Dokonując oceny zaskarżonego orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Poborowej w [...], Sad stwierdził, że skargę należało uwzględnić nie tylko ze względu na zarzuty w niej podniesione. Zakres działania komisji poborowych reguluje przepis art. 38 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 4 z 1992 roku, poz. 16 ze zm.) zwanej dalej ustawą. Zgodnie z przepisem art. 38 ust. 1 pkt 1 tej ustawy do zakresu działania powiatowej komisji poborowej należy orzekanie o udzielaniu poborowym odroczeń zasadniczej służby wojskowej w przypadkach określonych w art. 39 ust. 1 pkt 3, a stosownie do ust. 2 pkt 2 tego przepisu do zakresu działania wojewódzkiej komisji poborowej należy rozpatrywanie odwołań i sprzeciwów od orzeczeń komisji powiatowych. W rozpatrywanej sprawie, zaskarżonym orzeczeniem Wojewódzka Komisja Poborowa [...] utrzymała w mocy orzeczenie komisji powiatowej nie udzielające skarżącemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. W podstawie prawnej orzeczeń, organy wskazały przepis art. 39 ust. 1 pkt 3 w/w ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Przepis ten stanowi, że odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego wniosek ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny wspólnie z nim zamieszkałym, który nie ukończył szesnastego roku życia lub został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji albo który ukończył siedemdziesiąty piąty rok życia, jeżeli nie ma innego pełnoletniego członka rodziny bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa obowiązanego do sprawowania tej opieki, albo ze względu na obowiązek sprawowania opieki wynikającej z prawomocnego orzeczenia sądu – na czas sprawowania tej opieki. Szczegółowe warunki i tryb udzielania tych odroczeń regulują przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 20020 roku w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej, zwalniania żołnierzy z tej służby przed jej odbyciem, a także postępowania oraz właściwości organów wojskowych w tych sprawach (Dz. U. z 2000 r. nr 5, poz. 54). Stosownie do przepisu § 4 tego rozporządzenia poborowemu udziela się odroczenia ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny, spełniającym warunki określone w w/w art. 39 ust. 1 pkt 3. Organy uznały, że skoro do opieki nad niepełnosprawną matką jest również zobowiązana siostra poborowego, to poborowy nie spełnia warunku stawianego przez przepis art. 39 ust. 1 pkt 3. Materiał dowodowy sprawy, w tym zebrany w postępowaniu odwoławczym wskazuje, że u matki poborowego – M. Ż. stwierdzony został znaczny stopień niepełnosprawności z tytułu uszkodzenia narządu wzroku, mający charakter stały. Wymaga ona stałej opieki osób drugich/ orzeczenie o stopniu niepełnosprawności k.7 akt administracyjnych/. Zgodnie z wypisem z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS jest ona całkowicie niezdolna do pracy i do samodzielnej egzystencji /orzeczenie z 5 kwietnia 2003 roku nr 80 129 – k. 18 akt/. W zeznaniu złożonym w postępowaniu odwoławczym w dniu 30 maja 2003 skarżący podał, że jest jej jedynym opiekunem, bowiem siostra kontynuuje naukę poza miejscem stałego zamieszkania. Następnie skarżący przedstawił poświadczenie zameldowania siostry w miejscowości M. na okres od 31.07.2003 do 31.07.2005 na okoliczność, że siostra zamieszkuje poza domem, co potwierdza niemożność sprawowania przez nią opieki nad matką. Mimo to, organy obu instancji uznały, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wymienione w przepisie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy, warunkujące udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Sąd nie podziela argumentacji organów. W judykaturze prezentowany jest pogląd, że przy ocenie konieczności sprawowania przez żołnierza lub poborowego opieki nad członkiem rodziny właściwe organy powinny kierować się treścią i zakresem obowiązku alimentacyjnego, o jaki mowa jest w art. 128 i 129 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis art. 128 nakłada na krewnych w linii prostej obowiązek dostarczania środków utrzymania środków niezbędnych do zaspokajania normalnych, usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, możliwa jest jednak realizacja tego obowiązku poprzez podjęcie osobistych starań o utrzymanie i zapewnienie opieki uprawnionemu. Z kolei przepis art. 129 ustala kolejność zobowiązanych do obowiązku alimentacyjnego. Zakres tego obowiązku krewnych w tym samym stopniu odpowiada ich możliwościom zarobkowym i majątkowym, a przypadające na zobowiązanych części są proporcjonalne do sytuacji każdego z nich. Ta zasada proporcjonalności obowiązku alimentacyjnego będzie miała również odpowiednie zastosowanie przy ocenie obowiązku zapewnienia opieki nad członkiem rodziny. Zgodnie z przepisem art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy (...) wymagającą stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji /ust. 1/ Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Z w/w orzeczeń lekarskich wynika, że matka poborowego, jako inwalidka wzroku, wymaga stałej opieki i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Pozostaje więc do rozważenia kwestia, kto z członków rodziny ma jej tą opiekę zapewnić- poborowy, czy jego siostra. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że obowiązek sprawowania opieki nad matką sprawuje on osobiście. Siostra opuściła dom rodzinny, zamieszkała w innej miejscowości, co wyklucza świadczenie stałej pomocy matce. Organy obu instancji nie oceniały powyższych okoliczności, ograniczając się do ustalenia, że obowiązek zapewnienia opieki nad matką obciąża w równym stopniu skarżącego i jego siostrę. W tej sytuacji nie można przyjąć, że sprawa została wyjaśniona dokładnie i wszechstronnie, do czego zobowiązują przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Rozpatrując sprawę ponownie organ dokona wnikliwej oceny przedstawionych przez skarżącego dowodów dotyczących jego sytuacji rodzinnej, w aspekcie spełnienia, bądź nie spełnienia warunków określonych w przepisie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Wskazując na powyższe Sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie narusza prawo w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności przepisy art. 7, 77 k.p.a. w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, dlatego stosownie do przepisu art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone orzeczenie, stwierdzając jednocześnie, na podstawie art. 152 tej ustawy, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie przepisu art. 200 tej ustawy.