SA/Rz 1852/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia del. NSA Ryszard Bryk (spr.) Sędzia WSA Robert Sawuła asesor WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant ref. stażysta Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi R. R. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2003r Nr [...] w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Sądu Rejonowego z dnia [...].10.2003r, Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. SA/Rz 1852/03 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...].11.2003r ([...]) - utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Sądu Rejonowego z dnia [...].10.2003r ([...]) w sprawie rozwiązania z R. R. Stosunku pracy bez wypowiedzenia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przytoczył, iż R. R. prawomocnym wyrokiem sądu karnego została skazana za przestępstwo umyślne popełnione przeciwko wiarygodności dokumentów i ten fakt według organu I instancji uzasadniał rozwiązanie z wymienioną stosunku pracy na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych z dnia 16.09.1982r (Dz.U. z 2001r, Nr 86, poz. 953) oraz art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 18.12.1998r o pracownikach sądów i prokuratury (Dz.U. z 1998r, Nr 162, poz. 1125). W odwołaniu R. R. zarzuciła, że decyzja Prezesa Sądu Rejonowego nie zawierała pouczenia co do sposobu i terminu wniesienia odwołania. W decyzji organu I instancji podano, że rozwiązanie z nią stosunku pracy nastąpiło z mocy prawa i decyzja jest natychmiast wykonalna, gdy w rzeczywistości decyzja ta nie ma charakteru deklaratoryjnego i służy od niej środek odwoławczy. Analizując zarzuty podniesione w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, iż zarzut braku pouczenia o sposobie i terminie wniesienia odwołania jest zasadny, jednakże nie ograniczył możliwości odwołującej się do wniesienia odwołania. Wymieniona wniosła odwołanie w dniu następnym po doręczeniu jej decyzji. Pozostałe zarzuty uznał za niezasadne i wyjaśnił, że doręczenie odwołującej się świadectwa pracy nie oznacza natychmiastowej wykonalności i prawomocności decyzji, bowiem zgodnie z art. 38 ustawy o pracownikach urzędów państwowych wynika jednoznacznie, iż od decyzji w sprawie wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem mianowanym służą środki odwoławcze. Organ odwoławczy pokreślił również, iż w decyzji organu I instancji powołano prawidłową podstawę rozwiązania stosunku pracy (art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych oraz art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury). Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych wynika, że stosunek pracy z mianowanym pracownikiem urzędu państwowego ulega z mocy prawa rozwiązaniu z jego winy bez wypowiedzenia w razie zawinionej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na stanowisku. Świadczenie pracy na stanowisku kierownika administracyjnego sądu wymaga obok kwalifikacji zawodowych, także kwalifikacji moralnych. Skazanie prawomocnym wyrokiem karnym za umyślne przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów pozbawia odwołującego się uprawnień koniecznych do zajmowania stanowiska pracy w sądzie, w szczególności zaufania pracodawcy, którym był Prezes Sądu Rejonowego. Ponadto zgodnie z art. 17 ustawy o pracownikach urzędów państwowych oraz art. 6 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury, od pracownika sądu wymaga się m. innymi przestrzegania Konstytucji RP i innych przepisów prawa, rzetelnego i bezstronnego wykonywania powierzonych mu zadań, dochowywania tajemnicy państwowej i służbowej oraz godnego zachowywania się w pracy. Natomiast art. 2 pkt 2 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury stanowi, iż urzędnikiem sądu nie może być osoba karana za przestępstwo popełnione umyślnie. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca R. R. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lub o jej uchylenie i zarzuciła, iż została wydana z rażącym naruszeniem przepisów procesowych, a w szczególności art. 7, 77, 156 § 1 pkt 1 i 156 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz z rażącym naruszeniem prawa materialnego tj. przepisów ustawy o pracownikach urzędów państwowych, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Rozwijając te zarzuty wyjaśniła, że akt mianowania z dnia 1.03.1993r był wydany przez Prezesa Sądu Wojewódzkiego. Art. 5 ustawy z dnia 18.12.1998r o pracownikach sądów i prokuratury określa podmioty właściwe do nawiązania i rozwiązania stosunków pracy z pracownikami sądów i prokuratury, zaś art. 22 tejże ustawy stanowi, że stosunki pracy nawiązane przed wejściem w życie tej ustawy na podstawie mianowania pozostają w mocy i mogą być zmieniane i rozwiązywane na zasadach określonych w ustawie o pracownikach urzędów państwowych. Skoro była mianowaną przez Prezesa Sądu Wojewódzkiego, przeto Prezes Sądu Rejonowego nie był organem właściwym do rozwiązania z nią stosunku pracy i w związku z tym doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Zaskarżona decyzja narusza także art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o urzędnikach państwowych. Przywołany przepis za podstawę rozwiązania stosunku pracy przyjmuje zawinioną utratę uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku. Prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w L. ([...]) nie pozbawił ją koniecznych uprawnień do zajmowania stanowiska. Do ostatnio powołanego przepisu brak jest orzecznictwa i komentarzy, zatem pojęcie zawinionej utraty uprawnień należy wyjaśniać na kanwie art. 52 § 1 pkt 3 K.p. W komentarzu do Kodeksu Pracy pod redakcją W. Muszalskiego, Wyd. Ch Beck, W-wa 2003, str. 178 podano, że przypadki zawinionej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku odnoszą się jedynie do wąskiego grona pracowników, których praca wymaga określonych przez prawo uprawnień, np. kierowców, operatorów określonych maszyn i urządzeń, projektantów i budowniczych, pracowników dozoru górniczego, fachowych pracowników opieki zdrowotnej... itp. Utrata tego rodzaju uprawnień może być podstawą rozwiązania umowy o prace bez wypowiedzenia, gdy pracownik zostanie pozbawiony tych uprawnień z własnej winy, wskutek naruszenia obowiązków pracowniczych, popełnienia wykroczenia lub przestępstwa, ale decydują o tym nie sam zawiniony czyn pracownika, a stwierdzenie jego skutków w sferze uprawnień, polegające na pozbawieniu tych uprawnień pracownika przez odpowiedni organ. Kwalifikacje (ale nie uprawnienia) do zajmowania stanowiska Kierownika Oddziału Administracyjnego określają przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.03.1999r w sprawie stanowisk i szczegółowych zasad wynagradzania urzędników ... (Dz.U. z 1999r, Nr 26, poz. 237 z późn. zm.) tj. w jej przypadku wykształcenie wyższe oraz 5-letni staż pracy. Takich kwalifikacji nie została pozbawiona. Okoliczność skazania urzędnika mianowanego może być przedmiotem postępowania dyscyplinarnego, co wynika z całokształtu przepisów ustawy o urzędnikach państwowych oraz o pracownikach sądów i prokuratury. W tej sprawie toczy się od 30.09.2002r postępowanie dyscyplinarne, które nie jest zakończone. W dniu 30.10.2003r złożyła odwołanie od decyzji Prezesa Sądu Rejonowego a mimo tego wymieniony organ w tym dniu wykonał swoją decyzję przez wydanie skarżącej świadectwa pracy, z którego wynika, że stosunek pracy ustał z dniem 29.10.2003r czyli z dniem wydania decyzji przez organ I instancji. Decyzja organu I instancji nie spełnia również wymogów formalnych decyzji administracyjnej. Natomiast organ odwoławczy nie zbadał sprawy dokładnie, ani też nie dokonał należytej oceny legalności decyzji wydanej przez Prezesa Sądu Rejonowego, czym naruszył przepisy art. 7 i 77 K.p.a. Odpowiadając na skargę, Prezes Sądu Okręgowego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko i motywy zawarte w zaskarżonej decyzji. Odpierając zarzuty podniesione w skardze wyjaśnił, że skarżąca była pracownikiem Sądu Rejonowego, zatem jej pracodawcą był prezes tego Sądu. Potwierdza to art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 18.12.1998r o pracownikach sądów i prokuratury (Dz. U. Nr 162, po 1125) który stanowi, że stosunek pracy z takimi osobami nawiązuje i rozwiązuje w sadzie rejonowym prezes tego sądu. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, gdyż od pracowników urzędów państwowych, a w szczególności sądów należy wymagać niekaralności za przestępstwa umyślne. Ponadto trudno sobie wyobrazić, by na stanowisku kierownika administracyjnego sądu pracę świadczyła osoba bezspornie skazana za umyślne przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, a w szczególności za przestępstwo fałszowania podpisów w aktach osobowych. Kompetencje dotyczące pracowników sądów określa art. 2 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury, który jednoznacznie stwierdza, że urzędnikiem sądowym nie może być osoba karana za przestępstwo popełnione umyślnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zasadnicze fakty w przedmiotowej sprawie są niesporne. Do tych faktów należy zaliczyć n/w zdarzenia, a mianowicie: - prawomocne skazanie skarżącej za występek z art. 270 § 1 K.K. w zw. z art. 12 K.K. (podrabianie podpisów W. D. na sprawozdaniach z wywiadów kuratora w sprawach związanych z wykonywaniem władzy rodzicielskiej - co wynika z wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24.10.2003r, sygn. akt [...]), - sposób nawiązania ze skarżącą stosunku pracy (akt mianowania z dnia 1.03.1993 roku na stanowisko Kierownika Oddziału Administracyjnego Sądu Rejonowego, - rozwiązanie z w/w stosunku pracy na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16.09.1982r o pracownikach urzędów państwowych (tekst jednolity Dz.U. z 2001r, Nr 86, poz. 953 z późn. zm.). Z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r - Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) wynika, że sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004r i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), nazwanej dalej skrótem p.s.a. Przy orzekaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja (dokładnie określona w komparycji wyroku) była wydana w dniu [...].11.2003r. Również w tej dacie skarżąca byłą pracownikiem mianowanym. Merytoryczną analizę sprawy należy poprzedzić przytoczeniem tekstu art. 14 ust. 1 i 2 przywołanej już ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Przepis ten brzmi następująco: ust. 1 - Stosunek pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym ulega z mocy prawa rozwiązaniu z jego winy bez wypowiedzenia w razie: 1) prawomocnego skazania na karę pozbawienia praw publicznych, albo prawa wykonywania zawodu, 2) prawomocnego ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z pracy w urzędzie, 3) zawinionej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku. ust. 2 - Stosunek pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym ulega z mocy prawa rozwiązaniu bez wypowiedzenia również w razie utraty obywatelstwa polskiego. Przytoczony przepis w sposób pełny (taksatywny) wymienia przyczyny rozwiązania z mocy prawa (ipso iure) stosunku pracy bez wypowiedzenia z urzędnikiem państwowym mianowanym. Zgodnie z art. 11 p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Skarżąca nie była skazana na karę pozbawienia praw publicznych, prawa wykonywania zawodu, nie utraciła także obywatelstwa polskiego, przeto dalsze rozważania w sprawie należy ograniczyć do przyczyn wymienionych w art. 14 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Na tle wymienionych przepisów strony przedstawiły odmienne stanowiska. Zdaniem organu za rozwiązaniem ze skarżącą stosunku pracy z mocy prawa bez wypowiedzenia (art. 14 ust. 1 pkt 3 w/w ustawy) przemawia art. 2 pkt 2 w zw. z art. 22 ustawy z dnia 18.12.1998r o pracownikach sądów i prokuratury (Dz. U. Nr 162, poz. 1125) który stanowi, że urzędnikiem sądowym może być osoba nie karana za przestępstwo popełnione umyślnie. Skoro więc skarżąca w trakcie trwania stosunku pracy popełniła takie przestępstwo, zatem w rozumieniu art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych utraciła uprawnienia konieczne do wykonywania pracy na stanowisku określonym w akcie mianowania. Skarżąca odpierając wskazaną argumentację twierdziła, że wymieniony przepis odnosi się tylko do niektórych zawodów, których wykonywanie wymaga posiadania szczególnych uprawnień. W tej kwestii nawiązała do stanowiska literatury odnoszącej się do art. 52 § 1 pkt 3 K.p., którego treść jest taka sama jak art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Dodała, iż w jej sytuacji stosunek pracy mógłby być rozwiązany bez wypowiedzenia (z mocy prawa). i z jej winy tylko w przypadku ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z pracy w urzędzie. Jednocześnie zasygnalizowała, że toczące się wobec niej postępowanie dyscyplinarne nie zostało jeszcze zakończone. Sąd in merito podzielił stanowisko skarżącej. Zdaniem Sądu w przepisie art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych nie chodzi o kwalifikacje związane sensu stricto z wykształceniem, ani też o cechy osobiste urzędnika wymienione w art. 3 tej ustawy, czy też w tym przypadku w art. 2 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury, lecz o szczególne uprawnienia zawodowe pozwalające na wykonywanie określonych funkcji technicznych lub innych. Przykładem takich uprawnień są chociażby uprawnienia budowlane niezbędne do wykonywania funkcji technicznych w budownictwie, nadawane w formie decyzji administracyjnej przez organy samorządu zawodowego (art. 12-16 ustawy z dnia 7.07.1994r - Prawo budowlane - tekst jednolity Dz.U. z 2000r, Nr 106, poz. 1126 z późn. zm.). Szczególne uprawnienia powinni również posiadać niektórzy urzędnicy zatrudnieni w organach nadzoru górniczego itp. Przepis art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych w swej istocie jest zbieżny z art. 52 § 1 pkt 3 K.p., zatem ukształtowane poglądy na kanwie tego ostatniego przepisu można przenosić do identycznych przepisów zawartych w pragmatykach służbowych. Z ustawy o pracownikach sądów i prokuratury wynika, że w takich jednostkach mogą być zatrudnieni urzędnicy na podstawie umów o pracę i urzędnicy mianowani (art. 4 i 22 powołanej ustawy). Niewątpliwie ochrona urzędnika mianowanego jest silniejsza. Z urzędnikiem kontraktowym, który popełnił umyślne przestępstwo uniemożliwiające dalsze zatrudnienie go na zajmowanym stanowisku pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy urzędnika na podstawie art. 52 § 1 pkt 2 K.p. w zw. z art. 18 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury). Takiego przepisu nie ma w art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, bowiem za tego rodzaju czyny urzędnik mianowany ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną i tylko prawomocne wymierzenie kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy w urzędzie pociąga za sobą rozwiązanie z mocy samego prawa stosunku bez wypowiedzenia i z winy urzędnika mianowanego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.12.1998r, I PKN514/98 - OSNAP i US Nr 4/2000, poz. 135). Pogląd organu, iż w art. 2 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury zostały wymienione kwalifikacje osobiste urzędników sadowych, które są równoznaczne z uprawnieniami o jakich mowa w art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych jest zdaniem Sądu wątpliwy. Jeśliby tak było, to wówczas zapis zamieszczony w art. 14 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy cytuję "prawomocnego skazania na karę pozbawienia praw publicznych" w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury byłby zbędny, bowiem wchodziłby w zakres hipotezy art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Przy założeniu, że prawodawca działał racjonalnie nasuwa się konkluzja, że skoro za samoistną podstawę rozwiązania stosunku pracy z mocy samego prawa, bez wypowiedzenia z winy urzędnika mianowanego uznał prawomocne skazanie na karę pozbawienia praw publicznych, zatem w art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych nie miał na myśli cech osobistych urzędników mianowanych określonych w art. 3 tej ustawy oraz w art. 2 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury. Wskazana argumentacja potwierdza stanowisko, iż art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych dotyczy szczególnych uprawnień wymienionych już przykładowo w niniejszym uzasadnieniu. Trzeba też nadmienić, że ustawa o pracownikach urzędów państwowych reguluje stosunki pracy urzędników mianowanych zatrudnionych na różnorodnych stanowiskach, do pełnienia których częstokroć niezbędne są szczególne uprawnienia i ta okoliczność zdaniem Sądu zadecydowała o wprowadzeniu do ustawy w/w przepisu. Ustawa o pracownikach sądów i prokuratury nie wskazuje przyczyn rozwiązania stosunków pracy z urzędnikami mianowanymi (z mocy prawa) bez wypowiedzenia i z winy urzędników, lecz za pośrednictwem art. 22 odsyła do bezpośredniego stosowania ustawy o pracownikach urzędów państwowych, za czym przemawia zwrot "na zasadach określonych w ustawie o pracownikach urzędów państwowych". Bezpośrednie stosowanie art. 14 ust. 1 pkt 3 powyższej ustawy wyklucza zdaniem Sądu możliwość przyjęcia, że prawomocne skazanie urzędnika sądowego (mianowanego) za przestępstwo umyślne powoduje utratę szczególnych uprawnień, bowiem jak to już wykazano przymioty osobiste urzędnika sądowego (art. 2 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury) nie są takimi uprawnieniami. Mówiąc inaczej, Sąd nie dopatrzył się prawnych podstaw do dostosowania art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych do specyfiki sądów. Ewentualnie o takim dostosowaniu można by było mówić przy odpowiednim stosowaniu wymienionego przepisu, ale taką możliwość wyłączył ustawodawca. W takim stanie rzeczy za tego rodzaju czyny, sądowy urzędnik mianowany ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną. Z przedstawionych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a), art. 135 p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 powołanych na wstępie przepisów wprowadzających, Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. Na podstawie art. 152 p.s.a. Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana i rozstrzygnięcie to utraci moc z chwila uprawomocnienia się wyroku. Pozostałe zarzuty skarżącej są chybione. Rażące naruszenie prawa materialnego ma miejsce tylko wtedy, gdy treść określonego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych, a mimo tego organ postąpił odmiennie. W tym przypadku, jak to wynika z treści przedmiotowego uzasadnienia, takie wątpliwości zaistniały. Kolejny zarzut, że skoro akt mianowania skarżącej był wydany przez Prezesa Sądu Wojewódzkiego zatem decyzję w I instancji w sprawie rozwiązania ze skarżącą stosunku pracy powinien wydać organ tego samego szczebla, nie da się pogodzić z treścią art. 38 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, który m. innymi stanowi, że od decyzji w sprawie rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem mianowanym przysługuje odwołanie do kierownika organu nadrzędnego nad urzędem, w którym ten urzędnik jest zatrudniony. Skarżąca zgodnie z aktem mianowania jest zatrudniona w Sadzie Rejonowym, przeto Prezes tego Sądu był miejscowo i rzeczowo właściwy do wydania decyzji w I instancji. W tej kwestii nie ma natomiast zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury, gdyż dotyczy nawiązywania i rozwiązywania stosunków pracy z urzędnikami umownymi, czyli nie dotyczy pracowników mianowanych. Sąd nie podzielił również zarzutu skarżącej w sprawie naruszenia przez organy art. 7 i 77 K.p.a., bowiem zasadnicze fakty decydujące o rozstrzygnięciu sprawy zostały przedstawione i są niesporne. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy uwzględnią ocenę prawna Sądu zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu.