SA/Rz 1984/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant: sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 12 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie zmiany wpisu w dowodzie rejestracyjnym I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz A. S.A. kwotę 20 zł /słownie: dwadzieścia/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 1984/03 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 68 ust. 9, art. 72 ust. 1 i art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /Dz. U. Nr 98 , poz. 602 ze zm./, po rozpatrzeniu wniosku A. S.A. z siedzibą we Wrocławiu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w sprawie odmowy uchylenia decyzji własnej z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] grudnia 1998 r., której następstwem było dokonanie zmiany w dowodzie rejestracyjnym pojazdu marki [...] nr rej. [...] z samochodu osobowego na ciężarowy – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2003 r. SKO wznowiło postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną tegoż organu z dnia [...] marca 2002 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] marca 1998r. dotyczącej zmiany w dowodzie rejestracyjnym samochodu Nissan [...] nr rej. [...]. Następnie decyzją z dnia [...] września 2003 r. odmówiło uchylenia wskazanej decyzji, bowiem decyzja Prezydenta Miasta R. wydana została z rażącym naruszeniem prawa: dokonała zmiany przeznaczenia pojazdu w oparciu o zaświadczenie z badania technicznego przy braku stosownego świadectwa homologacji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. nie podzielił zawartej w decyzji argumentacji podnosząc, że pogląd Kolegium w kwestii rażącego naruszenia prawa jest niesłuszny, a jego uzasadnienie dalece niewystarczające. Rozstrzygnięcie oparte zostało na budzących zasadnicze wątpliwości interpretacyjne przepisach prawa o ruchu drogowym i przepisach rozporządzenia wykonawczego. Interpretacja tych przepisów wraz z orzecznictwem NSA daje podstawę do przyjęcia, że dla zmiany przeznaczenia pojazdu wystarczające jest zaświadczenie z badania technicznego pojazdu a nie świadectwo homologacji. Fundusz podkreślił przy tym, że w innych rejonach Polski organy w analogicznych sprawach przyjmują taką właśnie interpretację przepisów potwierdzoną pismem Ministra Transportu z dnia 1 grudnia 2000 r. W konsekwencji decyzja Kolegium objęta wnioskiem wydana została z naruszeniem art. 7 i 8 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rozpoznając sprawę ponownie Kolegium stwierdziło, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Cytując art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym wskazało na pogląd wyrażony w wyroku NSA OZ w Rzeszowie z dnia 9 września 2003 r. sygn. SA/Rz 719/03 gdzie stwierdzone zostało, że skarżąca Spółka jako kolejny nabywca samochodu ciężarowego posiada przymiot strony w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej zmiany przeznaczenia pojazdu. Wobec tego Fundusz jako kolejny nabywca samochodu posiada interes prawny uzasadniający wniesienie środka zaskarżenia. Wskazując z kolei na art. 68 ust. 9, art. 72 ust. 1 pkt 3 i art. 78 ust. 2 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym Kolegium stwierdziło, że przepisy te w sposób jednoznaczny określają wymogi dotyczące zmian przeznaczenia pojazdu. Wpis w dowodzie rejestracyjnym powodujący zmianę powiązany został z obowiązkiem uprzedniego uzyskania świadectwa homologacji. Taki wymóg prawny był przewidziany w dacie wydawania decyzji przez Prezydenta Miasta R. Zgodnie z art. 68 ust. 9 ustawy w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część, przy czym za producenta zgodnie z ust. 2 tego artykułu uważa się podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdu. Uzyskane świadectwo homologacji stanowi przesłankę jego zarejestrowania stosownie do art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy. Jednoznaczne brzmienie wskazanych przepisów nie daje podstawy do ich zawężającej interpretacji i stwierdzenia, że wystarczającym do dokonania zmiany przeznaczenia pojazdu jest zaświadczenie z badania technicznego. Pogląd taki wielokrotnie był wyrażany w orzecznictwie /np. wyrok SN z 9 września 2001r. sygn. III RN 194/01 – OSNAP 2002/5/103/. Wobec tego naruszenie w sposób oczywisty przepisów nakładających na osobę dokonującą zmiany w pojeździe i organ rejestrujący taką zmianę kategorycznych obowiązków prawnych należy zaliczyć do sytuacji, kiedy decyzja wydana jest z rażącym naruszeniem prawa. To z kolei obliguje organ do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Reasumując Kolegium stwierdziło, że praktyka orzecznicza w innych rejonach Polski w świetle art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych nie może stanowić argumentu do zmiany rozstrzygnięcia. Brak jest też podstaw do przyjęcia by organy naruszyły art. 6 i 7 k.p.a. Na decyzję tą skargę wniósł A. S.A. we W. i przedstawił stan sprawy. Następnie zarzucił, że Kolegium nie odniosło się do zasadniczego zarzutu, a mianowicie kwestii charakteru naruszenia prawa. Wobec tego strona skarżąca w całej rozciągłości podtrzymała swoje stanowisko przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła również, że w pierwszej decyzji Kolegium lakonicznie potraktowało charakter naruszenia prawa i wobec tego decyzja nie spełnia wymogów wynikających z art. 7, art. 8 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Przedstawiając następnie poglądy dotyczące pojęcia "rażące naruszenie prawa" w powiązaniu z orzecznictwem SN i NSA konkludowała, że uchwała NSA z dnia 23 października 2000 r., która stanowiła zasadniczy argument uzasadniający stanowisko Kolegium może mieć zastosowanie jedynie do decyzji wydanych po podjęciu tej uchwały; nie powinna natomiast mieć wpływu na wcześniejsze, innej treści rozstrzygnięcia. Następnie strona skarżąca powołała rozstrzygnięcia w podobnych sprawach podjęte przez SKO we W., który to organ w odmienny sposób orzekł w takiej sprawie. Reasumując skarżący Fundusz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie i ponowiło argumentację, która legła u podstaw zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm., zwaną dalej P.p.s.a.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach, o których mowa w § 1, stosuje się dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych. Sytuacja, o jakiej mowa w tym przepisie ma miejsce w niniejszej sprawie, zatem skarga wniesiona przed dniem 01.01.2004r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast kryterium kontroli jest zgodność zaskarżonego aktu - w tym przypadku decyzji administracyjnej - z prawem. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości lub w części, jeśli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, względnie inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że narusza ona prawo. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: w dniu [...].01.1998r. Prezydent Miasta R. na wniosek E. P. zarejestrował pojazd samochodowy marki [...], jako samochód osobowy o numerze rejestracyjnym [...]. Następnie na wniosek D. P. w dniu [...].01.1998 r. dokonał zmiany w dowodzie rejestracyjnym tego pojazdu określając jego rodzaj, jako samochód ciężarowy. Podstawę dokonania tej zmiany stanowiło zaświadczenie z dnia 27.01.1998 r. o przeprowadzonym badaniu technicznym. Z zaświadczenia wynika, że w pojeździe dokonano zmiany przystosowujące go do przewozu 2 osób i ładunku. Decyzją z dnia [...].03.2002 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w oparciu o przepisy art. 156 § 1 pkt 2, 157 § 1 i 2, 158 § 1 KPA stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta R. z [...].01.1998r., dotyczącej przerejestrowania przedmiotowego pojazdu, z samochodu osobowego na ciężarowy. Za rażące naruszenie prawa uznał organ fakt naruszenia przepisów art. 68 ust. 9, art. 72 ust. 1 pkt 3 i art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym oraz § 5 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów (Dz. U. Nr 21, poz. 91 z późn. zm.) polegający na dokonaniu zmiany w dowodzie rejestracyjnym w oparciu o zaświadczenie o pozytywnym wyniku badań technicznych pojazdu, a nie w oparciu o świadectwo homologacji na dany typ samochodu. W związku z tą decyzją, Prezydent W. decyzją z dnia [...].05.2003 r., Nr [...] uchylił swoją decyzję z [...].01.1998 r. o rejestracji objętego niniejszym postępowaniem samochodu, wobec wydania tego aktu w oparciu o nieważną decyzję organu rejestrującego w R. i umorzył postępowanie w sprawie rejestracji pojazdu we W. z uwagi na fakt jego sprzedaży do K. Wnioskiem z dnia 5.06.2003 r. A. z/s we W. domagał się wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją SKO [...] z [...].03.2002 r., Nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta R. z [...].01.1998 r., następstwem której było dokonanie zmiany w dowodzie rejestracyjnym pojazdu marki [...] nr rej. [...] z samochodu osobowego na ciężarowy, w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 4 KPA. Kolegium wznowiło postępowanie i po jego przeprowadzeniu oraz po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydało decyzję, której skarga dotyczy. Przede wszystkim stwierdzić należy, że A. ma przymiot strony w niniejszym postępowaniu zgodnie z art. 28 Kpa co ma ten skutek, że skoro nie był stroną postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta R., to mógł złożyć wniosek w trybie art. 145 § 1 pkt 4 Kpa. Wobec tego zasadnym było wznowienie postępowania przez Kolegium celem rozważenia, czy zaistniały przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, które uzasadniały wydanie przez SKO decyzji z dnia [...].03.2002r. nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...].01.1998r. Zgodzić należy się ze stwierdzeniem, że dokonanie zmiany typu samochodu z osobowego na ciężarowy w oparciu o zaświadczenie o pozytywnym wyniku badań technicznych pojazdu, a nie w oparciu o świadectwo homologacji stanowi naruszenie prawa. Jest to konsekwencją unormowania zawartego w przepisie art. 68 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym obowiązującego w dacie przerejestrowania który przewidywał, że producent lub importer nowego typu pojazdu samochodowego był obowiązany uzyskać na taki pojazd świadectwo homologacji, wydane przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej. Stosownie do przepisu art. 68 ust. 9 Prawa o ruchu drogowym, w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część. W orzecznictwie przyjmowano, że pojęcie typu pojazdu obejmuje także jego rodzaj. Równocześnie art.72 ust. 1 pkt 3 Prawa o ruchu drogowym, określający prawne przesłanki rejestracji pojazdu i w tym zakresie stanowiący, że może być ona dokonana między innymi także na podstawie wyciągu ze świadectwa homologacji albo odpisu decyzji zwalniającej pojazd z homologacji lub zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli są wymagane, nie daje podstaw do równorzędnego traktowania dwóch różnych rodzajów badań i potwierdzających ich wyniki dokumentów, a to badań homologacyjnych oraz badań technicznych pojazdu. Badania homologacyjne mają bowiem na celu między innymi także określenie "rodzaju pojazdu" i stanowią podstawę dla wydania "świadectwa homologacji" (art. 68 Prawa o ruchu drogowym w związku z § 5 ust. 1 pkt 1 i § 55 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 14.04.1993 r. w sprawie rejestracji, ewidencji i oznaczania pojazdów - Dz. U. Nr 37, poz. 164 ze zm.). Natomiast badania techniczne pojazdu stanowią podstawę do wydania "zaświadczenia o wyniku badania technicznego pojazdu" (art. 66 Prawa o ruchu drogowym w związku z § 5 ust. 1 pkt 2 i § 57 rozporządzenia Ministra Transportu z 1993 r.); jedynie wyjątkowo, gdy pojazd w ogóle nie posiada świadectwa homologacji (art. 68 ust. 10 i ust. 11 oraz art. 72 ust. 1 pkt 3 Prawa o ruchu drogowym w związku z § 5 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Transportu z 1993 r.) określenie danych objętych "świadectwem homologacji" może nastąpić w zaświadczeniu o wyniku badania technicznego pojazdu. Zatem nie jest dopuszczalna zmiana danych określonych w "świadectwie homologacji" pojazdu w drodze wydania "zaświadczenia o wyniku badań technicznych" tego pojazdu. Natomiast stwierdzenie przez Kolegium, że wskazane wyżej naruszenie prawa miało charakter "naruszenia rażącego prawa" nie zostało w należyty sposób wyjaśnione i w konsekwencji uzasadnione co prowadzi do konstatacji, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art.7, art.77 oraz art. 107 § 3 Kpa. Pojęcie "rażącego naruszenia prawa" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa nie jest jednoznacznie pojmowane (brak legalnej definicji). W doktrynie przyjmuje się, że należy wskazać taki stopień naruszenia prawa, który jest "rażący" i należy też ustalić kryteria, wedle których można go odróżnić od lżejszych postaci naruszenia prawa. Z kolei analiza licznego orzecznictwa SN i NSA pozwala na stwierdzenie, że decyzja jest wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest ewidentnie sprzeczne z wyraźnym i niebudzącym wątpliwości przepisem, co na podstawie jego brzmienia niejako od razu "rzuca się w oczy". Rażące naruszenie prawa materialnego będzie zachodzić wówczas, gdy organ administracji wbrew literalnemu brzmieniu przepisu nałoży na stronę obowiązek, przyzna uprawnienie bądź odmówi jego przyznania mimo, że powinien zdawać sobie sprawę, że w świetle obowiązującego prawa tego rodzaju stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany. Zatem "rażące naruszenie prawa" jest to naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnej normy prawa materialnego lub procesowego. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 7 zawarł zasadę prawdy obiektywnej obligującej organy administracji publicznej do podejmowania kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zaś w art. 77 § 1 nałożył obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tymczasem we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona skarżąca wskazała na pisma Ministra Transportu z dnia 1.12.2000 r., Nr TS3z-441-136/2000 oraz kolejne oznaczone numerami TS-3m-441-184/99 i TS 4ab 072-32/2000 podnosząc, że zgodnie z zawartą w nich treścią do zmiany wpisu w dowodzie rejestracyjnym pojazdu z osobowego na ciężarowy wystarczającym jest potwierdzenie tego faktu badaniem technicznym w stacji kontroli pojazdów. Organ rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podjął żadnych kroków w kierunku zapoznania się z tymi pismami, a przecież Minister Transportu i Gospodarki Morskiej jest jednym z organów zajmujących się interpretacją przepisów dotyczących rejestracji pojazdów i jego stanowisko musi być oceniane przy określaniu jednoznaczności rozumienia przepisów, których niniejsze postępowanie dotyczy. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w powołanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9.11.2001 r. III RN 194/01 Sąd ten wskazał na stanowisko Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej wyrażone w piśmie z dnia 29.08.2001r., korespondujące ze stanowiskiem prezentowanym przez stronę skarżącą. Zgodzić należy się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], iż orzeczenia wydawane przez inne kolegia na terenie kraju nie wiążą w niniejszej sprawie. Niemniej jednak analiza orzeczeń innych organów w analogicznych stanach faktycznych pozwoliłaby Kolegium ustalić, czy przepisy prawa materialnego są jednoznaczne, przy czym jednoznaczność należy rozumieć obiektywnie, a nie jako subiektywne przekonanie organu o oczywistości brzmienia stosowanych przepisów, zwłaszcza dopiero po podjęciu przez NSA uchwały z dnia 23.10.2000 r., OPK 17/00 i po wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9.11.2001 r., sygn. III RN 194/01. Podkreślić przy tym należy, że pytanie prawne może być postawione wówczas, kiedy nasuwają się poważne wątpliwości odnoszące się do rozumienia określonego przepisu prawa. Dodać też należy – co wyeksponowała strona skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż w orzecznictwie NSA nawet po wydaniu uchwały z dnia 23.10.2000 r., OPK 17/00 zajmowano odmienne stanowisko (zob. też znacznie późniejszy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. OSK 221/2004 - Rzeczpospolita 2004/123 str. C2 gdzie stwierdzone zostało, że brak homologacji przy zmianie charakteru samochodu z osobowego na ciężarowy nie musiał być uznany za rażące naruszenie prawa. Nie musiał więc powodować unieważnienia rejestracji takiego pojazdu ). Brak w uzasadnieniu decyzji odniesienia się do podnoszonej przez skarżącego problematyki niejednolitego orzecznictwa organów orzekających w tego rodzaju sprawach w okresie poprzedzającym podjęcie przez NSA uchwały z dnia 23.10.2000 r., OPK 17/00 oraz przed wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 9.11.2001 r., sygn. III RN 194/01 skutkuje stwierdzeniem, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji narusza art. 107 § 3 Kpa. Rozpoznając ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokona analizy przepisów stanowiących podstawę wydania decyzji Prezydenta Miasta R. o przerejestrowaniu przedmiotowego pojazdu według stanu sprzed podjęcia przez NSA uchwały z dnia 23.10.2000 r., OPK 17/00, a także przeprowadzi dowody ze wskazanych wyżej pism Ministra Transportu i zapozna się z orzecznictwem organów stosujących prawo. Dopiero tak uzupełniony materiał dowodowy i jego analiza pozwoli na zajęcie stanowiska, czy decyzja Prezydenta Miasta R. o przerejestrowaniu pojazdu dotknięta jest kwalifikowanym, "rażącym" naruszeniem prawa. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 P.p.s.a. orzekł jak wyroku.