SA/Rz 207/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert /spr./ Sędziowie NSA Maria Zarębska-Kobak AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję SA/Rz 207/03 U Z A S A D N I E N I E Działając na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz. Ust. Nr 65, poz. 294 z późn. zm./ w zw. z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 /Dz. Ust. Nr 132, poz. 1115/ oraz art. 104 k.p.a. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...].12.2002 r. nr [...] orzekł o nie stwierdzeniu u Z. M. ur. dnia [...].1946 r. choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. W uzasadnieniu swojej decyzji organ ustalił, że Z. M. zatrudniony był w Fabryce "A." w okresie od dnia 12.02.1966 r. do dnia 30.04.1998 r. Pracę rozpoczął na wydziale Montażowym Przyczep, a następnie powołany był do odbycia dwuletniej służby wojskowej. Po ukończeniu służby wojskowej w dniu 29.04.1968 r. przyjęty został na wydział Spawalniczo-Montażowy W-4. Pierwsze dwa lata pracował przy nitowaniu podłużnic do autobusów H-100 nitownicami pneumatycznymi, a kolejne 20 lat pracował jako wiertacz maszynowy i ślusarz-spawacz przy wykonywaniu podłużnic w zespole wiertarek, natomiast jako spawacz używał spawarki wirującej do spawania podłużnic H-9. Na stanowisku tym pracował w systemie 2-zmianowym, przy efektywnym czasie pracy 7 godzin dziennie. Narażony był w tym okresie na występujące czynniki szkodliwe środowiska pracy, jak zapylenie SiO2 i dymy pospawalnicze o poziomach przekraczających normatywy higieniczne oraz na hałas. Od roku 1970 do 1981 r. średni poziom hałasu wynosił w pomiarach 86-96 dB /w większości 90-92 dB/. Natomiast w kolejnych 9 latach do roku 1990 równoważny poziom wynosił 81-86 dB. W roku 1990 Z. M. przez okres 4 miesięcy pracował na kontrakcie zagranicznym w Bułgarii jako spawacz konstrukcji metalowych w hucie żelaza. Na przestrzeni okresu od dnia 1.01.1991 r. do dnia 21.04.1996 r. wyżej wymieniony był zatrudniony w Dziale Gospodarki Mieszkaniowej, przy obsłudze technicznej bloków mieszkaniowych w Spółdzielni Mieszkaniowej /wymiana szyb w oknach, zamków, klamek drzwiowych/ bez narażenia na czynniki szkodliwe. Przez ostatnie dwa lata tj. od roku 1996 do stycznia 1998 r. pracował jako spawacz w Wydziale Spawalniczo-Montażowym W4 przy spawaniu elektrycznym w osłonie CO2 ścian autobusów na linii montażowej. Wykonywał tam również prace ślusarskie przy szlifowaniu spoin szlifierkami tarczowymi o napędzie pneumatycznym. Na tym stanowisku również narażony był na zapylenie SiO2 o stężeniu w granicy NDS, dymy spawalnicze o narażeniu łącznym jako suma krotności NDS od 1,5 – 2,2 oraz na hałas o poziomie 85 dB. Przez ostatnie 4 miesiące oddelegowany był do prac porządkowych w Służbie Utrzymania Ruchu i Wydziale Spawalniczym W4. Była to praca nie narażająca go na czynniki szkodliwe. Z dniem 1.05.1998 r. odszedł z zakładu na zasiłek przedemerytalny. Z. M. objęty był profilaktyczną opieką lekarską przez Przychodnię Pozazakładową przy A. w S. Po zakończeniu zatrudnienia w 2002 r. skierowany został przez lekarza laryngologa do Poradni Chorób Zawodowych w R., w celu zdiagnozowania stwierdzonego u niego wówczas niedosłuchu. W przeprowadzonym tam trzykrotnie poszerzonym badaniu audiometrycznym /audiometria totalna i impedencyjna/ stwierdzono niesymetryczne podwyższenie progu słyszenia, większego stopnia w uchu lewym. Następnie po ocenie narażenia zawodowego wydano orzeczenie lekarskie Nr [...] "o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej". Na podstawie przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego w miejscu pracy wyżej wymienionego tj. w "A." S.A. w S. stwierdzono, że Z. M. pracował w początkowym okresie zatrudnienia przez okres 23 lat w narażeniu na ponadnormatywny hałas o poziomie do 91 dB, natomiast od stycznia 1991 r. do maja 1996 r. tj. w okresie 5 lat pracując nie był narażony na czynniki szkodliwe. Na przestrzeni ostatnich dwu lat tj. od roku 1996 do 1998 r. narażony był na hałas o poziomie ekspozycji 85 dB. Rozpoznane przez upoważnioną jednostkę diagnostyczno-orzeczniczą schorzenie narządu słuchu jest jedynie niesymetrycznym podwyższeniem progu słyszenia, które nie powoduje społecznej niewydolności tego narządu. Równocześnie brak jest narażenia na ponadnormatywny hałas od roku 1991 wskazuje na to, iż oddziaływanie hałasu w okresie poprzedzającym nie spowodowało u Z. M. schorzenia, które można uznać za chorobę zawodową. Decyzję tę zaskarżył odwołaniem skierowanym do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego Z. M. zarzucając sprzeczność dokonanych ustaleń mających swój wyraz w zapadłym rozstrzygnięciu z treścią zebranego w sprawie materiału, naruszenie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych i brak ustalenia związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy, a występującą chorobą zawodową. Uzasadniając odwołanie odwołujący się podnosi, iż w okresie zatrudnienia przez 23 lata był narażony na hałas przekraczający znacznie dopuszczalny poziom, który mieścił się w granicach od 86 do 96 dB, o średniej wielkości 90-92 dB. Hałas ten spowodował wystąpienie u niego uszkodzenia słuchu w postaci choroby zawodowej. Twierdzenie to znajduje oparcie w przeprowadzonym w roku 1996 badaniu audiometrycznym, które dowodzi, iż uszkodzenie słuchu wystąpiło u niego już w tym okresie. Dalej Z. M. odwołuje się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że dla stwierdzenia choroby zawodowej bez znaczenia jest okoliczność, że pracownik był zatrudniony przy wykonywaniu innych czynności niż wynikałoby to z umowy o pracę oraz, że o istnieniu choroby zawodowej stanowi każde uszkodzenie słuchu bez względu na stopień jego uszkodzenia a o istnieniu tego typu schorzenia decydują w zasadzie dwa czynniki, a to umieszczenie jego w specjalnym wykazie chorób zawodowych i istnienie związku przyczynowego pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Ponadto wskazuje na wyrok Sądu Najwyższego, zgodnie z którym nie można wykluczać istnienia związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy a wystąpieniem choroby zawodowej jeżeli od ustania zatrudnienia w warunkach szkodliwych a uprawnieniem upłynął znaczny okres czasu. W dokonanych w toku postępowania ustaleniach w jego ocenie występuje oczywista sprzeczność. Skoro bowiem stwierdza się, iż pracował w warunkach szkodliwych dla zdrowia, a podejmuje się decyzję odnoszącą się do okresu po 1991 r. to jest to oczywiście nie do przyjęcia. Poza tym organ nie odniósł się do wpływu jego pracy w warunkach szkodliwych na wystąpienie u niego uszkodzenia słuchu w okresie dotyczącym połowy lat dziewięćdziesiątych i nie dokonał ustalenia kiedy to uszkodzenie słuchu u niego wystąpiło, co narusza postanowienia art. 75-88 k.p.a. Kwestionuje on też merytoryczną wartość orzeczenia lekarskiego i podnosi, że poważnym uchybieniem natury prawnej jest oparcie rozstrzygnięcia na podstawie przesłanek określonych w rozporządzeniu z dnia 30.07.2002 r. o chorobach zawodowych w sytuacji gdy stan faktyczny sprawy zaistniał pod rządami rozporządzenia z 1983 r. Po rozpatrzeniu tegoż odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych decyzją z dnia [...].01.2003 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach swojej decyzji organ odwoławczy wywodzi, iż w sprawach o stwierdzenie choroby zawodowej przesądzające znaczenie ma dowód z opinii biegłych lekarzy z zakresu medycyny pracy, zaś organ decyzyjny w tym zakresie pozbawiony jest możliwości krytycznej jej oceny w aspekcie merytorycznym. W tych sprawach niezbędne jest potwierdzenie trzech czynników, a to wykonywanie przez pracownika pracy w narażeniu na czynnik szkodliwy, który mógł spowodować u niego chorobę zawodową, u pracownika występuje schorzenie, którego objawy odpowiadają znamionom choroby zawodowej wywołane jak w tym przypadku hałasem i istnieje związek przyczynowy pomiędzy narażeniem na hałas a występującymi objawami choroby zawodowej. W okolicznościach rozstrzyganej sprawy poza sporem jest narażenie przez okres 25 lat Z. M. na hałas. Nie mniej jednak analiza okresowych badań lekarskich, w tym audiogramów z okresu zatrudnienia w hałasie nie potwierdza zmian w jego narządzie słuchu charakterystycznych dla uszkodzenia pohałasowego. Hałas bowiem pochodzący z maszyn jakimi posługiwał się zainteresowany w swoim środowisku pracy rozchodzi się we wszystkich kierunkach i działa jednakowo na obydwa uszy. W badaniach audiometrycznych Z. M. przeprowadzonych w roku 1996 jak również podczas orzekania o chorobie zawodowej stwierdzono niesymetryczność zmian w tym narządzie. Także analiza badań profilaktycznych nie wskazywała na istnienie przeciwwskazań do pracy w hałasie. Konkludując organ stwierdza, że skoro nie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do stwierdzenia występowania choroby zawodowej i brak jest pozytywnego rozpoznania lekarskiego dla istnienia schorzenia zgodnego z wykazem chorób zawodowych, to mimo występowania czynnika sprawczego – hałasu wywołującego schorzenie narządu słuchu należało utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. Tę ostatnią decyzję zaskarżył skargą skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. M. zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w związku z niezastosowaniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych, pomimo iż skarżący przez okres 23 lat pracował w ponadnormatywnym hałasie 91 dB – 96 dB i już w roku 1996 stwierdzono u niego znaczny stopień uszkodzenia słuchu, nieuwzględnienie związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy a stwierdzonym w 1996 r. uszkodzeniem słuchu wypełniającym znamiona choroby zawodowej, zaakceptowanie w decyzji organu odwoławczego błędu, którego dopuścił się organ I instancji, polegającego na zastosowaniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. /§ 10/, pomimo iż postępowanie w tej sprawie rozpoczęło się przed 3.09.2002 r., naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne ustalenia faktyczne, uwzględniające tylko okresy pracy po 1991 r., gdy skarżący nie był już narażony na działanie czynników szkodliwych, nieuwzględnienie w prowadzonym postępowaniu epidemiologicznym rażących błędów, których dopuścił się zakład pracy, polegających na naruszeniu przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30.05.1996 r. w sprawie prowadzenia badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktyki i opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych dla celów przewidzianych w Kodeksie Pracy /Dz. Ust. Nr 69, poz. 332/, a zwłaszcza § 3 tegoż aktu i uwzględnienie przesłanek do oceny stopnia uszkodzenia słuchu na podstawie przepisów rozporządzenia z 2002 r. Powołując się na te zarzuty skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i stwierdzenie występowania u niego choroby zawodowej w postaci uszkodzenia słuchu, lub stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonych decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia z 1983 r., a nad to o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z opinii biegłych lekarzy sądowych na okoliczność rzeczywistego uszkodzenia słuchu, dostarczenie na rozprawę pełnych akt postępowań epidemiologicznych w miejscach jego zatrudnienia w okresach szczególnego narażenia na działanie czynników szkodliwych. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dodając, że występująca u skarżącego asymetria słuchu nie jest typowa dla działania hałasu w miejscu pracy, a przyczynami takiego schorzenia może być m. innymi zła dieta, palenie tytoniu, stres, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lepidowej, zmiany miażdżycowe, zakażenia, leki i uwarunkowania genetyczne. Mimo więc występowania czynnika sprawczego, mogącego wywołać chorobę zawodową, nie rozpoznano u skarżącego występowania tego typu choroby. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do zapisu zawartego w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. Ust. Nr 153, poz. 1269/, który w sprawie znajduje zastosowanie w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. Ust. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm./ Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że są one nie tylko uprawnione ale i zobowiązane do kontroli tej działalności zarówno w aspekcie kształtowanym przez przepisy prawa materialnego jak i przepisy prawa formalnego. Realizując powyższą dyrektywę normatywną, stwierdzić wypadnie, iż przedmiotem oceny w badanej sprawie pozostaje legalność decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...].01.2003 r. stanowiącej o utrzymaniu w mocy decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...].12.2002 r. wydanej w przedmiocie odmowy uznania występującego u skarżącego schorzenia w postaci uszkodzenia słuchu jako choroby zawodowej. Poza sporem w okolicznościach tej sprawy pozostaje, iż skarżący jako pracownik Fabryki "A." przez okres ponad 20 lat wykonując powierzone mu zadania był narażony na hałas ponadnormatywny, jak również w zasadzie stopień występującego u niego uszkodzenia narządu słuchu. Kontrowersje natomiast budzi charakter tego uszkodzenia w kontekście możliwości zakwalifikowania go jako choroby zawodowej, a także ocena powyższego w oparciu o właściwe przepisy prawa. Podejmując próbę rozstrzygnięcia tej zasadniczej dla wyniku sprawy kwestii, w pierwszej kolejności odnieść należy się do oceny aktualności wskazanych przez organ przepisów prawa, w oparciu o które wydano zakwestionowane rozstrzygnięcie. Otóż wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze organy obydwu instancji powołały się w tej kwestii na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych, uzasadniając jedynie zasadność ich zastosowania odwołaniem się do normy intertemporalnej zamieszczonej w § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. – Wykaz chorób zawodowych, szczegółowe zasady postępowania w sprawach zgłoszenia, podejmowania, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w tych sprawach /Dz. Ust. Nr 132, poz. 1115/. Stąd też wydaje się, że zarzut ten jest wynikiem nieporozumienia, bądź też niewłaściwego odczytania zapisu zawartego w komparycji decyzji organu I instancji. Inaczej natomiast rzecz się ma jeśli chodzi o pierwszy z przedstawionych wyżej problemów. Otóż stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Praktycznie zatem rzecz ujmując, stwierdzić należy, iż o istnieniu choroby zawodowej decydują dwie przesłanki, a to zamieszczenie jej w wykazie chorób zawodowych i wywołanie jej wystąpienia czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy. Wystąpienie drugiej z wymienionych przesłanek, co do zatrudnienia skarżącego w środowisku pracy, w którym występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia, w okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, czemu już wyżej dano wyraz. Co się natomiast tyczy pierwszej, to w tej kwestii daje się zauważyć zasadniczą różnicę zdań pomiędzy stronami, zwłaszcza jeśli chodzi o przyczyny wystąpienia u skarżącego uszkodzenia narządu słuchu. Otóż problem ten ustawodawca przekazał do ustalenia organom administracji publicznej, przy zastosowaniu reguł kodeksu postępowania administracyjnego i przepisów powołanego wyżej rozporządzenia, zobowiązując tym samym te organy do poczynienia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy /art. 7 k.p.a./, a w szczególności wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego /art. 77 § 1 k.p.a./. Tym wymogom nie do końca czyni zadość sposób przeprowadzenia postępowania w tej sprawie. Zgodzić się wprawdzie należy z organem, iż nie posiada on kompetencji do merytorycznej oceny wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego, ale nie oznacza to, że wspomniane orzeczenie pozostaje poza wszelką merytoryczną kontrolą. Jej zasady i tryb realizacji określają § 8 ust. 2 i § 9 cyt. rozporządzenia. Pierwszy z wymienionych przepisów nakazuje kopię orzeczenia lekarskiego przesłać zainteresowanemu pracownikowi, drugi zaś w przypadku kwestionowania go przez zainteresowanego uprawnia go do wystąpienia z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez właściwy instytut naukowo-badawczy resortu zdrowia, przy czym wniosek takowy winien być złożony za pośrednictwem jednostki organizacyjnej, która dokonywała ustaleń w sprawie rozpoznania choroby zawodowej. Z akt sprawy wynika wprawdzie, iż w orzeczeniu lekarskim z dnia 28.10.2002 r. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, które stanowiło podstawę do wydania zakwestionowanej przez skarżącego decyzji pouczono Z. M. o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania /uczyniono to wyjątkowo małym drukiem/, jednakże akta te nie zawierają zwrotnego potwierdzenia odbioru przedmiotowego orzeczenia przez zainteresowanego, ani też potwierdzenia jego odbioru w innej formie. Wbrew stanowisku organu obowiązkowi temu nie czyni zadość własnoręczna adnotacja Z. M. o braku uwag uczyniona na odwrocie formularza postępowania wyjaśniającego, sporządzonego w dniu 21.05.2002 r., a zatem dużo wcześniej niż wydano orzeczenie lekarskie. Brak również podpisu skarżącego na znajdującym się w aktach sprawy protokóle z dnia 25.11.2002 r. spisanym na okoliczność przyjęcia przez Z. M. orzeczenia lekarskiego. Wprawdzie na rozprawie w dniu 17.12.2004 r. przyznał on, że prowadzono z nim rozmowy dotyczące możliwości ponowienia badań lekarskich, jednakże warunkowano realizację powyższego pokryciem przez niego kosztów ich przeprowadzenia. Twierdził jednakże dalej, iż nigdy nie złożył oświadczenia o rezygnacji z tych badań. Takie też stanowisko zaprezentował w piśmie procesowym dołączonym do akt w dniu rozprawy sądowej. W tym kontekście zupełnie dowolnym i nie popartym dowodowo okazuje się być zawarte w odpowiedzi na skargę stwierdzenie, iż skarżący nie skorzystał z przysługującego mu prawa do powtórnego badania. Stanowi to o naruszeniu uprawnień procesowych skarżącego i to tej rangi, iż mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym zachodzi konieczność wyłączenia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, z uwagi na obciążający organ obowiązek dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i zapewnienia skarżącemu możliwości wykorzystania pełni przysługujących mu praw do ochrony jego interesów. W dalszym zatem postępowaniu organ zobowiązany będzie do zapewnienia skarżącemu możliwości wykorzystania przysługujących mu środków procesowych w zakresie odnoszącym się do przeprowadzenia badań specjalistycznych we właściwym instytucie, które w sposób jednoznaczny odniosą się do genezy powstania u skarżącego uszkodzenia narządu słuchu, o ile rzecz jasna po doręczeniu mu orzeczenia lekarskiego we właściwym trybie, wystąpi on z taką inicjatywą. W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. Ust. Nr 153, poz. 1270/ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.