SA/Rz 407/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ AWSA Joanna Zdrzałka Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 14 września 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. J. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego S. J. kwotę 10 zł /słownie: dziesięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 407/03 U z a s a d n i e n i e W poprzednim postępowaniu administracyjnym, Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...].08.2000 r., Nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].06.2000 r., Nr [...] pozbawiającą S. J. s. A. uprawnień kombatanckich przyznanych wymienionemu przez ZW ZBoWiD w P. z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie 19.07.1945 - 4.06.1946 r. W uzasadnieniu powołanej decyzji organ przytoczył, że w podanym okresie czasu S. J. pełnił służbę w organach MO. Pełnienie służby w organach MO nie jest działalnością kombatancką. Odnosząc się do zarzutu wymienionego, iż w czasie służby w MO uczestniczył na terenie B. w walkach z bandami UPA wyjaśnił, że na terenie dawnego województwa białostockiego nie działały nigdy oddziały UPA i w tym zakresie powołał się na informacje zawarte w Informatorze o nielegalnych organizacjach i bandach zbrojnych, działających w Polsce Ludowej w latach 1944 - 56 /Warszawa MSW 1964/Lublin, Retro 1993/. Na skutek skargi S. J., Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 4.10.2002 r., sygn. akt SA/Rz 1706/00 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...].08.2000 r. Nr [...]. Sąd wówczas stwierdził, że w postępowaniu weryfikacyjnym: "nie został zbadany wprawdzie bardzo nieudolnie sprecyzowany zarzut podnoszony przez skarżącego niemniej jednak wskazujący, że na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał dowództwu Wojska Polskiego". Sąd zalecił, ażeby w ponownym postępowaniu odwoławczym organ ustosunkował się do tego zarzutu i dowodów znajdujących się w aktach sprawy z zachowaniem gwarantowanego uprawnienia skarżącego wynikającego z art. 10 § 1 i art. 79 k.p.a., mając jednocześnie na uwadze orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29.08.2001 r., sygn. akt III RN 132/00. Zalecił też dołączyć do akt sprawy wypis Informatora Ministerstwa Spraw Wewnętrznych o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944 - 56 /Wydawnictwo Retro Lublin 1993, str. 133 - 154, 155 - 162/. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...].01.2003 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371/ - utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].06.2000 r., Nr [...] pozbawiającą S. J. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu przytoczył, że S. J. wniósł o zachowanie uprawnień kombatanckich z tytułu walki z UPA w ramach służby w MO w województwie białostockim. Ustawa z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach nie przewiduje zachowania uprawnień kombatanckich za walkę z UPA w ramach służby w MO. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach z oddziałami UPA i Wehrwolfu podczas służby w Wojsku Polskim lub zmilitaryzowanych służbach państwowych. Poza tym Kierownik Urzędu przytoczył, że na terenie województwa białostockiego nie działały nigdy oddziały UPA, co wynika z informacji zamieszczonych w Informatorze o nielegalnych antypaństwowych organizacjach... działających w latach 1944 - 56, Warszawa MSW 1964/Lublin, Retro 1993, jak również z pisma Centralnego Archiwum Wojskowego Nr 647 z dnia 22.08.1995 r. skierowanego do Urzędu, załącznik 1 "Oddziały KBW walczące ze zbrojnym podziemiem w latach 1945 - 1954. Na stronie 4 dotyczącej 2 Brygady KBW w B. podano oddziały, które były zwalczane na tym terenie w latach 1945 - 1955 i były to wyłącznie oddziały polskiego podziemia niepodległościowego i bandy rabunkowe. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie, skarżący S. J., nie wskazując kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego i procesowego, a w szczególności art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Rozwijając te zarzuty powołał się na zalecenia Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 4.10.2000 r., powołane na wstępie niniejszego uzasadnienia. Organ nie wykonał zaleceń Sądu, bo nie przesłuchał skarżącego przez co uniemożliwił mu sprecyzować twierdzenia odnośnie jego walki niepodległościowej. Kierownik Urzędu w ponownym postępowaniu ograniczył się jedynie do gabinetowego rozpatrzenia sprawy. Tym samym organ nie odniósł się wbrew wytycznych Sądu do zarzutów przezeń zgłoszonych, a tylko przytoczył informacje zamieszczone w Informatorze o nielegalnych antypaństwowych organizacjach działających w latach 1944 - 56 i w piśmie Centralnego Archiwum Wojskowego. Gdyby poszerzył materiał dowodowy w zakresie dowodu z jego wyjaśnień, to wówczas skarżący miałby możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, zaś organ mógłby dokonać swobodnej oceny wszechstronnie zebranych dowodów. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest lakoniczne i właściwie nie zawiera oceny dowodu, a co szczególnie akcentował Sąd. Wobec tego, zdaniem skarżącego organ dopuścił się naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, iż wykonał zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 4.10.2002 r., sygn. akt SA/Rz 1706/00 i w oparciu o zebrany materiał dowodowy wykazał, że skarżący w ramach służby w MO nie brał udziału w walkach z UPA lub Wehrwolfem, podlegając w tym czasie rozkazom dowództwa wojskowego. Wobec pełnej dokumentacji archiwalnej w tej sprawie nie było konieczności korzystania z wyjątkowego środka dowodowego jakim jest przesłuchanie strony w trybie art. 86 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja była wydana przed 1.01.2004 r. Art. 99 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn.zm./, nazwanej dalej "przepisami wprowadzającymi" stanowi, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1.01.2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Na marginesie należy nadmienić, iż powołany przepis przejściowy jest odpowiednikiem art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./, która utraciła moc z dniem 1.01.2004r. W wyroku kasacyjnym z dnia 4.10.2002 r., sygn. akt SA/Rz 1706/00 - Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie zalecił, ażeby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ ustosunkował się do zarzutu skarżącego, że na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami UPA i podlegał dowództwu Wojska Polskiego. Sąd również zalecił, aby organ przy rozpatrywaniu tego zarzutu miał na uwadze wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.08.2001 r., III RN 132/00 - OSNAPiUS Nr 5/2002, poz. 101. Ponadto zalecił organowi ustosunkować się do dowodów znajdujących się w aktach sprawy z zachowaniem gwarantowanego uprawnienia skarżącego z art. 10 § 1 i art. 79 k.p.a. i dołączyć do akt sprawy administracyjnej wypis Informatora Ministerstwa Spraw Wewnętrznych o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w Latach 1944 - 56 /Wydawnictwo Retro Lublin 1993 str. 133 - 154, 155 - 162/. Kontrolując zaskarżoną decyzję z dnia [...].01.2003 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie był związany tymi zaleceniami, czyli obowiązany był sprawdzić czy organ wykonał przedmiotowe zalecenia. Organ dołączył do akt sprawy administracyjnej wypis z Informatora Ministerstwa Spraw Wewnętrznych o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944 - 56 /str. 133 - 162/. Na podstawie tego Informatora /Rozdziału IV - Nacjonalistyczne ukraińskie organizacje i oddziały/ ustalił, że na terenie województwa białostockiego nie działały oddziały UPA. Kierownik Urzędu jednakże, nie ustosunkował się do wszystkich dowodów znajdujących się w aktach administracyjnych /także przedmiot zaleceń Sądu/. W życiorysie /dla ZBoWiD-u/ i w piśmie z dnia 5.02.1979 r. skarżący m. innymi napisał, że pod koniec kwietnia 1945 r. w P., ochotniczo wstąpił do MO, a w czerwcu 1945 oddelegowano go do Komendy Wojewódzkiej MO w B., gdzie pełnił służbę w Plutonie Operacyjnym i brał udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia na terenie województwa białostockiego. Natomiast w deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia 18.06.1979 r. podał, że brał udział w walkach z bandami na terenie całego województwa białostockiego i województw sąsiednich: lubelskiego i warszawskiego. Fakt, że skarżący w okresie 19.07.1945 - 4.06.1946 pełnił służbę w Kompanii Operacyjnej KWMO B. potwierdza informacja Instytutu Pamięci Narodowej - Oddziału w B. z dnia 16.12.2002 r., Nr [...]. W aktach znajduje się jeszcze oświadczenie K. W. z dnia 5.02.1979 r. o następującej treści: "Niniejszym oświadczam, że Ob. J. S. zam. obecnie P. ul. O. znam osobiście od roku 1945 kiedy został wcielony do mojej grupy operacyjnej do Walki z Bandami przy Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej B. Zaznaczam, że był dzielnym żołnierzem brał udział we wszystkich akcjach likwidacji band". W aktach osobowych skarżącego z byłego ZBoWiD, nie ma żadnej wzmianki, że skarżący brał udział w walkach z oddziałami UPA. Dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 19.06.2000 r. skarżący stwierdził: "W okresie pełnienia służby w Milicji Obywatelskiej nigdy nie brałem udziału w zwalczaniu organizacji niepodległościowych, lecz razem z Wojskiem Polskim broniłem wyłącznie ludności polskiej na terenie B. przed bandami Ukraińskiej Powstańczej Armii, która na tych terenach mordowała ludność polską, paląc i niszcząc cały dobytek oraz mienie państwowe". Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.09.2001 r., sygn. akt III RN 132/00, sformułował tezę: "Funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego". Niesporny jest fakt, że skarżący został skierowany do Kompanii Operacyjnej KWMO w B., utworzonej do celu walki z "bandami", ale nie ustalono kogo obejmuje to określenie, a w szczególności czy w zakres tego pojęcia wchodzą oddziały UPA. Kierownik Urzędu wbrew zaleceniom Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ustosunkował się do wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, a mianowicie: - do relacji skarżącego zawartej w deklaracji członkowskiej ZBoWiD, w której napisał, że brał udział w walkach z bandami również na terenie województwa lubelskiego i warszawskiego, - do oświadczenia K. W. z dnia 5.02.1979 r., który stwierdził, że skarżący był żołnierzem, co może prima facie sugerować że podlegał dowództwu Wojska Polskiego. Nie wiadomo też, czy K. W. był milicjantem czy dowódcą wojskowym. Dodać też należy, że na terenie województwa lubelskiego działały oddziały UPA. W sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD z tytułu utrwalania władzy ludowej, osoba której takie uprawnienia są weryfikowane może zgłosić wniosek wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w obowiązującej ustawie o kombatantach i wynika to przede wszystkim z § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień - Dz.U. Nr 116, poz. 745. Wniosek taki powinien być rozpatrzony w postępowaniu weryfikacyjnym /zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.02.2001 r. III RN 77/00 - OSNAPiUS Nr 15/2001, poz. 475 oraz z dnia 27.03.2002 r., III RN 211/01 i uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4.03.2002 r., sygn. akt OPS 13/01 - ONSA Nr 4/2002, poz. 132/. Trzeba jednak podkreślić, że ciężar wykazania okoliczności związanych z istnieniem innego tytułu przewidzianego w art. 1 ust. 2 - art. 4 ustawy o kombatantach spoczywa na osobie, której uprawnienia są weryfikowane /zob. uzasadnienie powołanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22.02.2001 r./. Skarżący w dotychczasowym postępowaniu weryfikacyjnym nie wykazał, że Kompania Operacyjna utworzona przy KWMO w B. walczyła z oddziałami UPA pod dowództwem Wojska Polskiego. Na te okoliczności nie przedstawił w postępowaniu weryfikacyjnym stosownych dowodów. Dopiero w skardze powołał się na oświadczenie K. W. z dnia 5.02.1979 r., które wprawdzie nie dotyczy bezpośrednio w/w okoliczności, ale treść tego oświadczenia powinna być wyjaśniona odnośnie tego co wymieniony miał na myśli przez pojęcie "bandy" i wyrażenie, że skarżący był dzielnym żołnierzem. Dowód z tego oświadczenia znajdował się w aktach administracyjnych, zatem zgodnie z zaleceniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ miał obowiązek ustosunkować się do tego dowodu, czego nie uczynił. Jak to już przytoczono, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 4.10.2002 r. /SA/Rz 1706/00/ zalecił organowi, aby w ponownym postępowaniu administracyjnym zachował gwarantowane uprawnienie skarżącego wynikające z art. 10 § 1 k.p.a. i art. 79 k.p.a. Tym zaleceniem był również związany Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Art. 10 § 1 /zasada czynnego udziału stron w postępowaniu/ m. innymi stanowi, że organ przed wydaniem decyzji powinien umożliwić stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W aktach sprawy administracyjnej nie ma żadnej wzmianki, że Kierownik Urzędu przed wydaniem zaskarżonej decyzji pouczył skarżącego o prawie zapoznania z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia. Przez to uniemożliwił skarżącemu zapoznanie i ustosunkowanie się do informacji Instytutu Pamięci Narodowej - Oddziału w B. z dnia 16.12.2002 r. oraz do informacji zamieszczonych w wypisie Informatora Ministerstwa Spraw Wewnętrznych o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944 - 56. Ubocznie należy nadmienić, że funkcję art. 10 § 1 k.p.a. spełnia w postępowaniu weryfikacyjnym § 7 rozporządzenia z dnia 22.09.1997 r. Niewykonanie części zaleceń Sądu stanowi istotne naruszenie prawa procesowego, przeto Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ w zw. z art. 97 § 1 przepisów wprowadzających, uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł po myśli art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 2 przepisów wprowadzających. W skardze skarżący również zarzucił, że Kierownik Urzędu wbrew zaleceniom Sądu nie przesłuchał go w charakterze strony. Zdaniem Sądu in merito w zaleceniach Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraźnie o tym nie powiedziano. Wymieniono art. 79 k.p.a., wedle którego strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin oraz ma prawo brać udział w przeprowadzaniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. Treść tego przepisu wskazuje, że nie dotyczy wypowiedzi dowodowej strony, o jakiej mowa w art. 86 k.p.a. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Kierownik Urzędu uwzględni w/w wskazówki: - oceni oświadczenie K. W. z dnia 5.02.1979 r. /k. 5 akt administracyjnych/, a jeżeli istnieją możliwości przesłucha go w charakterze świadka /z zachowaniem warunków określonych w art. 79 k.p.a./ na okoliczność do jakich celów została utworzona Kompania Operacyjna przy KWMO w B., z kim i na jakim terenie walczyła i czy świadek był oficerem MO czy Wojska Polskiego oraz kto dowodził tą Kompanią Operacyjną. Gdyby przesłuchanie wymienionego było niemożliwe, organ ustali czy K. W. był oficerem MO czy Wojska Polskiego, - przeprowadzi inne dowody dotyczące istotnych okoliczności, jeżeli takie przedstawi skarżący lub ujawnia się w toku postępowania wyjaśniającego, - po zakończeniu postępowania wyjaśniającego zrealizuje obowiązek wynikający z § 7 rozporządzenia z dnia 22.09.1997 r.