I SA/Sz 1/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant Anna Świątek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2011r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty uzdrowiskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...], nr [...] 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata K. Ł. kwotę [...] powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu W dniu [...]r. H.K. złożyła wniosek o zwolnienie jej z opłaty uzdrowiskowej w związku z przebywaniem w sanatorium "P." uwagi na jej trudną sytuację finansową. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta określił H.K. wysokość opłaty uzdrowiskowej z tytułu pobytu na terenie [...]. w dniach od [...] r. do [...] r. w kwocie [...]zł. Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta nr [...] działając na podstawie art. 207 § 1 w zw. z art. 67a §1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) odmówił H.K. umorzenia z tytułu opłaty uzdrowiskowej należnej z tytułu pobytu na terenie [...]. w dniach od [...]r. do [...]r. w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił sytuację finansową i rodzinną strony. Organ przytoczył treść art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oraz pojęcia ważnego interesu podatnika i interesu publicznego wraz z orzecznictwem sądów administracyjnych. Organ wskazał, że umorzenie zaległości podatkowych jest instytucja prawną o charakterze wyjątkowym i nie może być stosowana powszechnie, gdyż zasadą jest regulowanie wszystkich zobowiązań publiczno-prawnych. Zdaniem organu, w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które można zakwalifikować jako ważny interes podatnika, czy tez ważny interes publiczny. Ponadto, organ stwierdził, że wybierając się do miejscowości uzdrowiskowej należy liczyć się z koniecznością uregulowania należności związanych z opłata uzdrowiskową. Organ podał, że sytuacja materialna podatniczki choć trudna, pozwala na uregulowanie przedmiotowej opłaty. Strona uzyskuje stałe dochody i brak jest przesłanki trwałej niezdolności uregulowania zaległości. H.K. złożyła odwołanie na powyższą decyzję, gdzie przedstawiła swoją sytuację finansową. Podała, że otrzymuje niską emeryturę z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, zaś koszty utrzymania jej i córki nie pozwalają na wygospodarowanie wolnej kwoty umożliwiającej uiszczenie przedmiotowej opłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzją z dnia [...]r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania H.K. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...]r., utrzymało mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy. Organ podał, ze ogólną zasadą wynikającą z przepisów Ordynacji podatkowej jest obowiązek regulowania przez podatnika ciążących na nim zobowiązań podatkowych w wysokościach i terminach określonych przez przepisy. Odstępstwa od tej zasady równości i powszechności opodatkowania dopuszczalne są tylko w ściśle określonych przez ustawę wypadkach po ziszczeniu się wszystkich obligatoryjnych przesłanek. Organ przytoczył treść art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej oraz pojęcia ważnego interesu podatnika i interesu publicznego wraz z orzecznictwem sądów administracyjnych. Organ wskazał, że decyzja wydana na podstawie w/w przepisu ma charakter uznaniowy. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które można by określić jako ważny interes podatnika, czy też interes publiczny. Organ podał, że wsparcie państwa dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej przewiduje ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Kryterium dochodowe ustalone zostało na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł, dochód na osobę w rodzinie podatniczki wyniósł [...]zł, co nie kwalifikuje jej do objęcia wsparciem pomocy społecznej. Organ podał, że sytuacja materialna podatniczki choć trudna, pozwala na uregulowanie przedmiotowej opłaty. H.K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję. Strona uznała zaskarżoną decyzję za krzywdzącą. Wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i przedstawiła wyliczenie ponoszonych przez nią wydatków. Skarżąca również podała, że nikt nie chce jej zatrudnić, gdyż opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie ustalił, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. / sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd na podstawie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Skarga jest zasadna, choć nie z powodów w niej podniesionych. Organy podatkowe, rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości skarżącej, przytoczyły rozumienie pojęć ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. Jednakże nie dokonały konkretyzacji tych pojęć w stosunku do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej. Użyty w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwaną dalej, w skrócie O.p., spójnik "lub" łączący człony zdania wyraża możliwą wymienność lub wzajemne wyłączenie zdań równorzędnych albo części zdania. Przesłanka "ważnego interesu podatnika" wymaga ustalenia sytuacji majątkowej podatnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i jego rodziny. Jednak organ podatkowy musi mieć na uwadze i to, że między innymi względy społeczne wymagają również, żeby zobowiązanie podatkowe było realizowane, a podatnik pochopnie nie był z nich zwalniany. Orzekając o umorzeniu zaległości podatkowych, organ podatkowy za podstawę rozstrzygnięcia może mieć albo przesłankę ważnego interesu podatnika, albo przesłankę interesu publicznego, albo obie te przesłanki łącznie. Nie można natomiast podzielić zaopatrywania, że organy podatkowe zobowiązane są do rozstrzygnięcia spraw z uwzględnieniem ważnego interesu podatnika, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny, przez który często organy podatkowe zdają się rozumieć interes budżetu państwa. (por. Ordynacja podatkowa, Komentarz Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexsis, Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Roman Hauser, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka – Medyk, str. 319). Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek stosowania norm prawa materialnego, do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego" (wyrok NSA z dnia 8 października 2002 r., SA/Wr 1458/01, POP 2004, z. 3, poz. 59). Sąd popiera w całej rozciągłości pogląd wynikający z przytoczonego wyroku. Te przesłanki mają charakter równorzędny. Organ podatkowy zobowiązany jest w trakcie postępowania ustalić, która z nich przeważa i na tej podstawie zadecydować o zastosowaniu przez podatnika ulgi w spłacie podatków. Kwestia ta powinna być podniesiona w uzasadnieniu decyzji, ponieważ jej pominięcie jest przesłanką do traktowania decyzji jako dowolnej. W uzasadnieniach obu decyzji organy wskazały, że przeciwko umorzeniu zaległości podatkowej skarżącej przemawia interes publiczny, rozumiany w kategoriach interes budżetu państwa. Natomiast rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej organy winny też rozważyć, czy umorzenie zaległości podatkowej jest zgodne z interesem społecznym. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji osobistej i materialnej zobowiązanego i związaną z tym realność spłaty zadłużenia przez skarżącego. W rozpoznawanej sprawie taka analiza nie została przeprowadzona. Podkreślić raz jeszcze należy, że ustalenie istnienia przesłanek z art. 67a §1 O.p. nie jest oparte o kryterium uznania, przy czym organ podatkowy zobowiązany jest (korzystając z systemu ocen pozaprawnych) skonkretyzować użyte w art. 67a §1 O.p. pojęcia: "ważny interes podatnika" i "interes publiczny". W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach, tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne (vide m.in. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt: SA/Sz 2548/00, LEX nr 78302) oraz wyrok NSA z 28 listopada 2001 r., sygn. akt: SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300). W doktrynie oraz utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2002 r., sygn. akt: III SA 2302/00). Obowiązki te bezpośrednio wynikają z art. 122, 187 § 1 i 191 O.p. Natomiast, jeżeli mimo istnienia przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. podejmuje się decyzję polegającą na odmowie umorzenia zobowiązania podatkowego, winny zostać określone motywy takiego rozstrzygnięcia. Również w doktrynie wskazuje się, iż ocenie może podlegać legalność działania organu podatkowego, a nie natomiast zasadność i celowość odmowy (por. J. Kotecki - Odmowa umorzenia zaległości podatkowej - uznaniowość decyzji organów podatkowych, Doradca podatkowy, t.2, 2000/3/58). Elementy słusznościowe i celowościowe, uwzględniane przez organ podatkowy przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania ulgi, wymykają się bowiem spod kontroli sądowoadministracyjnej (vide R. Mastalski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2007., Oficyna Wydawnicza Unimex, Wrocław 2007, s. 352). Sądowa kontrola decyzji dotyczących udzielania ulg w spłacie zaległości podatkowych jest ograniczona i sprowadza się jedynie do badania, czy organ rozstrzygający badał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 67a § 1 O.p. dyrektyw ustawowych, jak również czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. (vide wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt: I SA/Gd 538/07, LEX nr 297127). Ponadto, Sąd nie podzielił poglądów organów, że umorzenie zaległości podatkowej naruszałoby zasadę równości i powszechności opodatkowania. Przyznanie ulgi jest odstępstwem od powszechności opodatkowania. Omawiany przepis 67a § 1 O.p. jest zgodny za art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który ogranicza swobodę organów administracji publicznej w zakresie nie tylko związanym z finansami państwa, ekonomicznymi podstawami jego działalności, ale także sfery wolności i praw człowieka i obywatela. Nie narusza zaś zasady równości, możliwość umorzenia części podatku, w przypadku zaistnienia bardzo trudnej sytuacji osobistej i materialnej podatnika. Zdaniem Sądu, powyższe uchybienia uzasadnień organów podatkowych mogły mieć wpływa na wynik sprawy. Ponownie przeprowadzając postępowanie w sprawie organ na podstawie art. 67a § 1 O.p. weźmie pod uwagę wyżej wymienione wskazania Sądu, co znajdzie swoje odzwierciedlenie w prawidłowo uzasadnionym rozstrzygnięciu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach zastępstwa procesowego z urzędu orzeczono na podstawie art. 205 § 2 tej ustawy oraz § 2 ust. 2 i ust. 3 oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348) .