I SA/Sz 10/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji w sprawie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za XI, XII 2004 r., I-VIII 2005 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący G. W. , w związku ze skargą na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który uzupełnił składając urzędowy formularz PPF. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że od maja 2009 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i otrzymuje zasiłek w wysokości [...] zł, załączając kserokopię decyzji Prezydenta Miasta .z dnia[...] . (k. 15). Skarżący podniósł, iż dochody małżonki z działalności gospodarczej w kwocie około [...] zł nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania rodziny. Skarżący wskazał, że posiada wyższe wykształcenie, skończył studium doktoranckie i posiada wieloletnie doświadczenie zawodowe, ale nie może znaleźć pracy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z małżonką – B. W. oraz małoletnimi dziećmi: synami P. [[...] lat) i J. ([...] lat) oraz córką E. ([...] lat). W oświadczeniu majątkowym skarżący wykazał ½ udziału w mieszkaniu o pow. [...] m kw., położonym w S. przy ul. [...] oraz majątek odrębny małżonki w postaci domu jednorodzinnego położonego w S. przy ul. [...] Skarżący wyjaśnił, iż mieszkanie położone przy ul. [...] stanowi współwłasność z byłą żoną K. W. i zostało ono zlicytowane w dniu 1 września 2009 r. przez Sąd Rejonowy w Szczecinie, który udzielił przybicia za cenę [...] zł, ale do dnia dzisiejszego nie ma przysądzenia tej kwoty (kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 1 września 2009 r., sygn. akt IX Co 2248/09 – k. 98). Innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.) - skarżący nie wykazał. W rubryce formularza dotyczącej wysokości dochodów, skarżący wpisał zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...] zł oraz dochody małżonki B. W. z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. Ponadto skarżący wskazał, że posiada zadłużenie w podatku dochodowym i podatku VAT na kwotę około [...] tys. zł, co wynikało z opóźnienia oraz braku wypłat za usługi, wykonywane w ramach działalności gospodarczej, głównie F.. Wnioskodawca, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 22 lutego 2010 r., dodatkowo nadesłał: - kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 (PIT-36 L) przez G. W., w którym zadeklarował przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, należną zaliczkę na podatek w kwocie [...] zł, podatek do zapłaty w kwocie [...] zł, kserokopię PIT/B za 2008 r.; - kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty ) w roku podatkowym 2009 r. (PIT–37) przez G. W., w którym zadeklarował przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychód w kwocie [...]zł, dochód w wysokości [...] zł, zaliczkę pobraną przez płatnika w wysokości [...] zł, przychody z innych źródeł w wysokości [...] zł, zaliczkę na podatek w wysokości [...] zł, odliczenia od podatku [...] zł, nadpłatę w wysokości [...] zł; informację o odliczeniach od dochodu i od podatku PIT/O; - kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 r. (PIT–37) przez B. W., w którym zadeklarowała przychody pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, zaliczkę na podatek w wysokości [...] zł, odliczenia od podatku w wysokości [...] zł; kserokopię PIT/B za 2008 r., informację o odliczeniach PIT/O od dochodu i podatku; - kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty ) w roku podatkowym 2009 r. (PIT–36 L) przez B. W., w którym zadeklarowała przychody pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, należną zaliczkę na podatek w wysokości [...] zł, podatek do zapłaty w wysokości [...] zł; informację o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej PIT/B; - wyciągi z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego w P. z okresu od 19 listopada 2009 r. do 18 lutego 2010 r., z którego wynika saldo końcowe na dzień 18 lutego 2010 r. w kwocie [...] zł; - wyciągi z rachunku bankowego skarżącego w SKOK Stefczyka z okresu od 1 października 2009 r. do 31 stycznia 2010 r., z których wynika saldo końcowe w kwocie [...] zł; - wyciągi z rachunku bankowego B. W. prowadzonego w P. z okresu od 1 grudnia 2009 r. do 28 lutego 2010 r. z saldem końcowym w kwocie [...] zł; - wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy, z którego wynika, iż opłaty za mieszkanie skarżącego położone w Szczecinie przy ul. [...] oraz dom B. W. przy ul [...] oraz inne wydatki (w tym rata kredytu) wynoszą łącznie [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył na wnioskodawcę obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu), rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc, winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady, nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Warto także przytoczyć stanowisko sądów administracyjnych, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Co więcej, zgodnie z orzecznictwem, nawet separacja faktyczna małżonków nie wyklucza dokonywania takiej właśnie oceny. Mając powyższe na uwadze, na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim należy wskazać, iż wpis od skargi w tej sprawie wynosi [...] zł, ewentualne inne koszty niniejszego postępowania (opłata kancelaryjna, wpis od skargi kasacyjnej) również będą wynosić [...] zł i są to najniższe koszty postępowania, jakie mogą wystąpić w postępowaniu sądowadmnistracyjnym. Zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, skarżącego będzie stać na uiszczenie takich kosztów ze środków pieniężnych, jakimi dysponuje wraz z małżonką. Będzie on w stanie również ponieść koszty sądowe w pozostałych trzech, wszczętych przez siebie, sprawach sądowych, pomimo wskazywania przez skarżącego na brak oszczędności. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, na ich utrzymaniu pozostaje troje małoletnich dzieci. Miesięczne dochody rodziny według oświadczenia skarżącego wynoszą ok. [...] zł i składają się na nie zasiłek dla bezrobotnych skarżącego oraz dochody z działalności gospodarczej jego małżonki. Skarżący posiada majątek w postaci udziału w mieszkaniu zlicytowanym na kwotę [...] zł, a jego małżonka posiada dom jednorodzinny o powierzchni [...] m kw. Skarżący wykazał, iż miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wskazanych nieruchomości, spłatą zobowiązań (podatek od nieruchomości, kredyt hipoteczny) wynoszą ok. [...] zł. Z powyższego wynika, że skarżący i jego rodzina nie są ubodzy ani pozbawieni środków do życia. Samo subiektywne przeświadczenie o braku środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych nie stanowi zaś wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, sytuacja majątkowa skarżącego i jego rodziny nie jest szczególnie trudna, pomimo tego, iż on sam w chwili obecnej nie posiada zatrudnienia, poszukuje pracy. Skarżący jest w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania ponieść koszty postępowania z dochodów z działalności gospodarczej jego małżonki, stanowiących główne źródło finansowania znacznych miesięcznych wydatków na utrzymanie. Sytuacji skarżącego nie można utożsamiać z sytuacją osób, które pozbawione są jakiegokolwiek dochodu lub środki są tak niewielkie, że z trudnością zaspokajają podstawowe potrzeby życiowe. Niezasadność wniosku skarżącego potwierdza również analiza przedstawionego wykazu wydatków. W ocenie orzekającego, część wykazanych kosztów nie mieści się bowiem w zakresie terminu "koniecznego utrzymania siebie i rodziny", o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Do kosztów tych niewątpliwie nie można zaliczyć wydatków na monitoring domu w kwocie [...] zł miesięcznie, czy znaczne opłaty za telefon komórkowy w wysokości [...] zł miesięcznie, telefon stacjonarny w kwocie [...] zł miesięcznie, czy też opłatę za telewizję cyfrową w wysokości [...] zł. Wskazać należy, iż powyższe koszty, ze względu na ich rodzaj i wysokość, nie mieszczą się w standardach wydatków ponoszonych przez osoby ubiegające się o przyznanie pomocy finansowej z budżetu państwa. Skarżący jest w stanie poczynić zatem oszczędności w tych wydatkach, w celu zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych. Ponadto złożone oświadczenie o wysokości środków pieniężnych, którymi skarżący dysponuje, budzi wątpliwości co do jego wiarygodności. Skarżący podaje tylko takie dane, które mają świadczyć o braku środków finansowych na koszty sądowe. Wskazuje na to porównanie wysokości ponoszonych wydatków w kwocie [...] zł z wykazanymi dochodami w kwocie [...] zł (z działalności gospodarczej i zasiłku dla bezrobotnych). Wykazane wydatki na opłaty przekraczają wykazane dochody, przy czym skarżący nie podał wysokości innych koniecznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem pięcioosobowej rodziny, tj.: z wyżywieniem, ubraniem, leczeniem, czy edukacją dzieci, a trudno przyjąć, iż takich wydatków nie ponosi. Ponadto z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego małżonki skarżącego wynika, iż w okresie od grudnia 2009 r. do lutego 2010 r. na rachunek ten wpłynęły znaczne kwoty pieniężne z tytułu wystawionych przez małżonkę skarżącego faktur w wysokości [...] zł, oraz dwukrotnie [...] zł, jak również kwota [...] zł wpłacona przez G. W.. Wobec powyższego, należy stwierdzić, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżący jest osobą na tyle ubogą, że jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania. Wnioskodawca i jego małżonka, będąc osobami posiadającymi zdolności zarobkowe, uzyskującymi stałe dochody z działalności gospodarczej, posiadającymi majątek, są w stanie zgromadzić środki na poniesienie pełnych kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.