I SA/Sz 1003/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu [...] i [...] raty łącznego zobowiązania pieniężnego za [...] r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. T. C., wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że utrzymuje się ze skromnej emerytury, z której nie jest w stanie pokryć wszystkich swoich bieżących potrzeb, jest osobą schorowaną i w związku z tym ponosi znaczne wydatki na leczenie. Gospodarstwo domowe prowadzi z [...] matką, którą się opiekuje. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wykazał nieruchomość rolną o pow. [...] ha; nie wykazał innych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Skarżący wykazał, że posiada maszyny rolnicze w postaci: dwóch ciągników rolniczych ([...] i [...]),[...] kombajnu zbożowego, dwóch [...] przyczep oraz maszyn uprawowych (pług, kultywator, brona itp.). Skarżący wskazał, że dochody rodziny to kwota łącznie [...] zł brutto: skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł brutto, a jego matka rentę w kwocie [...] zł. Skarżący nie wykazał dochodów z gospodarstwa rolnego, wyjaśniając, że w [...] r. koszty prowadzenia gospodarstwa dwukrotnie przewyższyły te dochody, czego powodem były zdarzenia nadzwyczajne (wichura, zniszczenia upraw spowodowane przez dzikie zwierzęta). W [...] r. skarżący otrzymał dopłaty do rolnictwa w łącznej wysokości [...] zł. Na bieżące wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa rolnego, oprócz posiadanych oszczędności, wnioskodawca zmuszony był zaciągnąć pożyczkę oraz zapożyczyć się u rodziny. Ponadto skarżący posiada zaległości w podatku rolnym oraz inne niespłacone zobowiązania. Wykazał, że jego zadłużenie wynosi [...] zł. Do wniosku nadesłano: dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie (faktury za: zakup leków, badania, paliwo, telefon), potwierdzające wysokość dochodów, wyciągi z posiadanych przez skarżącego i jego matkę dwóch rachunków bankowych (w banku [...] i Banku [...]), dowody spłat pożyczki, a także dokumentację szpitalną, kopię zeznania o wysokości dochodu w roku [...] r. PIT-37, roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za [...] r. Pismem z dnia [...] r. skarżący został ponownie wezwany do nadesłania kopii rocznego zeznania podatkowego za [...] r. lub zaświadczenia urzędu skarbowego, że zeznania za [...] r. nie składał, dodatkowego wyjaśnienia dotyczącego wpłaty na jego konto bankowy kwoty [...] zł tytułem wynagrodzenia za pracę w [...], dokumentów dotyczących zadłużenia z jego stanem na dzień [...] r. oraz kopii decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za [...] r. Wyznaczony termin na nadesłanie wskazanych dokumentów został przedłużony na wniosek skarżącego do dnia [...] r. Wykonując wezwanie skarżący nadesłał: - oświadczenie dotyczące zadłużenia wynoszącego łącznie [...] zł (należność główna bez odsetek), a także wyjaśniające, że uzyskiwane wynagrodzenie za pracę należy pomniejszyć o wydatki na dojazdy do pracy o kwotę [...] zł (koszty paliwa bez kosztów eksploatacyjnych); - kopie nakazu płatniczego za [...] r.; - harmonogram spłaty pożyczki w [...] (rata wynosi ok. [...] zł miesięcznie). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia, obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Wykazać, w rozumieniu powołanego przepisu, oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 513/12, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych umieszczonej na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Od oceny referendarza rozpoznającego wniosek należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, i jej aktualnej kondycji finansowej. Skoro przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (tj. dodatkowe obciążenie innych obywateli) i winno być udzielane wyjątkowo - przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Okoliczności podane we wniosku i wynikające z akt sprawy uzasadniają stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym opłacić profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślić należy, że skarżący wraz z matką otrzymują stałe dochody z wynagrodzenia za pracę, emerytury oraz z prowadzonej przez skarżącego działalności rolniczej, a także z renty M. C. Oprócz tego skarżący, w związku z posiadanych gospodarstwem rolnym o pow. ponad [...] ha ([...]), uzyskuje dopłaty do jego prowadzenia; w [...] r. była to kwota [...] zł, którą skarżący na ten cel, jak podaje, wydatkował. Podkreślić należy, że skarżący i jego matka nie mają nikogo więcej na utrzymaniu, a ich dochody - jak na warunki polskie - nie są niskie, bo wynoszą [...] zł z emerytury, renty i wynagrodzenia za pracę. Skarżący nie podał bowiem jaka jest dochodowość jego [...] gospodarstwa rolnego, oświadczając, że przynosi ono straty oraz skupiając się na wydatkach związanych z odbudową zniszczeń (wycenionych na kwotę [...] zł) powstałych wskutek trąby powietrznej z [...] r. Skarżący wykazał natomiast, że niezbędne wydatki to koszty leczenia, opłaty za telefon i zakup paliwa do maszyn i na dojazdy do pracy. Ponadto oświadczył, że jest zadłużony na kwotę ok. [...] zł, z różnych tytułów (zaległości podatkowe, spłacane pożyczki w bankach i u rodziny). W ocenie referendarza sądowego, powołane okoliczności nie są wystarczające, aby uznać, że skarżący znajduje się w sytuacji wyjątkowej uzasadniającej wyłożenie przez współobywateli należnych kosztów w zainicjowanej przez niego sprawie sądowej. Powtórzyć należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy oceniany jest w oparciu o kryterium istnienia lub braku zdolności finansowej wnioskodawcy i ocena ta polega na obiektywnym zestawieniu faktycznych możliwości pozyskania środków finansowych przez wnioskodawcę z wysokością ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków (w tym też kosztów sądowych). Ponadto, jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądowego, spłata innych zobowiązań, czy konieczność poczynienia inwestycji w gospodarstwie, co do zasady nie mogą stanowić podstawy do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Koszty sądowe mają bowiem charakter daniny publicznoprawnej, a tym samym mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami o charakterze prywatnoprawnym. Zdaniem referendarza sądowego także trudna sytuacja zdrowotna – której nikt nie neguje - nie stanowi przesłanki uzasadniającej pozytywne załatwienie wniosku o prawo pomocy. Należy bowiem podkreślić, że zły stan zdrowia może być pośrednio przyczyną przyznania prawa pomocy tylko wtedy, gdy przekłada się on na sytuację materialną wnioskodawcy, powodując na przykład, że nie jest on w stanie zarobkować czy też zmuszony jest ponosić relatywnie wysokie (w odniesieniu do dochodów i posiadanych oszczędności, mienia) koszty leczenia. W niniejszej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił, że taka sytuacja zachodzi. Nie zostało wykazane też, że schorzenia na które cierpi powodują jego niezdolność do pracy. Nie można zatem uznać, że skarżący – właściciel znacznego gospodarstwa rolnego, osiągający stałe dochody także z innych źródeł jest osobą żyjącą w ubóstwie, pozbawioną jakichkolwiek środków finansowych na zaspokojenie potrzeb swoich i rodziny. Wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony także z tej przyczyny, że skarżący nie udokumentował jednej istotnej okoliczności, która może mieć wpływ na jego sytuację finansową. Skarżący nie przedłożył bowiem rocznego zeznania podatkowego za [...] r. lub zaświadczenia o braku dochodów za ten rok, pomimo dwukrotnych wezwań referendarza sądowego i uzyskania przedłużenia terminu na jego ostateczne wykonanie. Wnioskodawca nie ustosunkował się także w żaden sposób do wezwania w tym zakresie. Chodziło o wyjaśnienie kwestii, czy skarżący uzyskuje dodatkowe dochody z działalności gospodarczej, co wynika z treści zaskarżonej decyzji, w której wskazano, że skarżący obok działalności rolniczej prowadzi działalność w innym sektorze. W tej sytuacji należało uznać, że wniosek skarżącego budzi wątpliwości co do kompletności i wiarygodności przedstawionych danych. Zwłaszcza w połączeniu z faktem, że skarżący w PPF nie wykazał, iż otrzymuje także wynagrodzenie za pracę, co wynikło dopiero z przedłożonych po wezwaniu dodatkowych dokumentów i zostało potwierdzone oświadczeniem złożonym wskutek kolejnego wezwania w tym zakresie. Końcowo, zaznaczyć też należy, że ustanowienie stronie pełnomocnika z urzędu, o co skarżący się ubiega, przed sądem I instancji ma charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem w postępowaniu przed tym sądem nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki, a sąd ten ma obowiązek czuwać nad tym, by stronom występującym bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę, czy wobec braku zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu). Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.