I SA/Sz 1093/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.),, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 marca 2018 r. sprawy ze skargi B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 30 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia 12 września 2017 r. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz B. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. nr [...] [...] w sprawie obciążenia wierzyciela - B. P. kosztami postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w łącznej wysokości [...] zł w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanej M. M. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...] Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. (organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec M. M. (zobowiązanej) m.in. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], wystawionych przez B. P. (dalej wierzyciela lub skarżącego), obejmujących zaległości w podatku od środków transportowych za 2003 r. W celu wyegzekwowania należności zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny dokonał m.in. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej w [...] Bank Polska S.A. Dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienie o zajęciu [...] r., a zobowiązanej doręczono [...] r. Pismem z dnia [...] r. bank poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia ze względu na brak środków na rachunku bankowym. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia [...] r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm.); zwanej dalej: "u.p.e.a.". Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ wskazał, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wierzyciel nie zakwestionował tego postanowienia. Następnie, zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela. W piśmie z dnia [...] r. wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia dotyczącego naliczenia i pobrania kosztów egzekucyjnych. Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] r., organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych w łącznej wysokości [...] zł. Wierzyciel zaskarżył ww. postanowienie organu egzekucyjnego w części dotyczącej naliczenia opłaty egzekucyjnej w wysokości [...] zł za zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej na podstawie 3 wyżej wskazanych tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że treść art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, a nie zajęcie rachunku bankowego, na którym jest brak środków pieniężnych. Na poparcie tego stanowiska przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] r. II FSK [...]. Organ odwoławczy wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie umorzenie postępowania egzekucyjnego spowodowało niemożność dochodzenia od zobowiązanej powstałych z mocy prawa kosztów egzekucyjnych. Jednakże po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, czego wierzyciel nie kwestionował, nie było podstawy prawnej do egzekwowania od zobowiązanej kosztów egzekucyjnych. Organ odwoławczy wskazał, że sporną kwestią w tym przypadku jest zasadność obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w sytuacji, gdy na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych. Powołując się na art. 64 § 1 pkt 4 i art. 80 § 2 u.p.e.a. oraz wyrok NSA z dnia 11 lutego 2014 r., II FSK 578/12, wskazał, że powołany przepis expressis verbis przesądza, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia, co zresztą potwierdza dalsza część przytoczonego przepisu. Wynika z niej bowiem, że zajęcie odnosi się także do kwot "przyszłych", które nie są przechowywane na rachunku bankowym w dacie dokonania zajęcia, a zostaną wpłacone później. Sam ustawodawca zakłada zatem możliwość dokonania zajęcia mimo braku jakichkolwiek środków zgromadzonych na koncie w chwili zawiadomienia banku. W konsekwencji stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a. Organ wskazał, zatem że zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. w przedmiotowej sprawie zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w [...] Banku Polska S.A. zostało skutecznie doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności [...] r. Bank potwierdził, że zobowiązana posiadała rachunek bankowy, na którym znajdowała się kwota wolna w wysokości [...] zł, co uprawniło organ egzekucyjny do naliczenia opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Powyższe fakty, wbrew twierdzeniom wierzyciela, pozostają bez wpływu na realizację obowiązku uiszczenia kosztów egzekucyjnych, które nie mogły być ściągnięte od zobowiązanej, w świetle uregulowań art. 64c § 4 u.p.e.a. Przytaczając treść art. 64 § 2 u.p.e.a., organ wskazał nadto, że w sprawie nie było kwestionowane, że warunek nadania w trybie oraz w terminie określonym w tym przepisie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności został spełniony. Zatem zaistniały podstawy do pobrania opłat za czynności egzekucyjne. Wobec powyższego, organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny zasadnie obciążył wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, naliczoną do ww. tytułów wykonawczych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący – reprezentowany przez radcę prawnego - zarzucił naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 § 1 pkt 4 w związku z art. 64 § 1 i art. 64 § 4, a także z art. 64 § 7 u.p.e.a. poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że zaistniały podstaw do obciążania wierzyciela opłatą egzekucyjną w wysokości 5% wyegzekwowanej kwoty za dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym, podczas gdy w przedmiotowej sprawie organ nie był w stanie faktycznie zająć wierzytelności pieniężnej, bowiem na rachunku bankowym zobowiązanej nie było żadnych środków pieniężnych i postępowanie egzekucyjne zostało umorzone jako bezskuteczne, 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) - dalej "K.p.a.", polegające na braku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do zbadania stanu sprawy, art. 8 § 1 K.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania w sposób nie budzący zaufania stron do organu oraz art. 107 § 3 K.p.a., w tym w szczególności z uwagi na brak merytorycznego odniesienia się co do przedstawionego stanowiska NSA zawartego w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15, co stanowiło – w ocenie skarżącego – naruszenie zasad procesowych wyrażonych w ww. przepisach. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uwzględnienie wniesionej skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Na wstępie wskazać należy, że sprawa rozpoznana została w trybie postępowania uproszczonego, gdyż skarga została wniesiona na postanowienie. Stosownie do art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.); zwanej dalej: "p.p.s.a." - sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji z uwagi na stwierdzone naruszenie prawa podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd przeprowadził kontrolę ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, który utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości [...] zł, prowadzonego wobec zobowiązanej, na podstawie ww. tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości w podatku od środków transportowych za 2003 r. Podstawą obciążenia skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego za przeprowadzone czynności były m.in. przepisy art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., którego to naruszenie zarzucił skarżący. W rozpatrywanej sprawie istota sporu sprowadza dotyczy tego, czy opłata egzekucyjna, w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana tylko wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, czy też jej pobranie dopuszczalne jest także wtedy, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków finansowych. Mając na uwadze okoliczności faktyczne sprawy, Sąd stwierdził, że nie doszło w przedmiotowej sprawie do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci faktycznego zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym. Zauważyć należy, że kwestia ta była przedmiotem rozważań zarówno wojewódzkich sądów administracyjnych jak i NSA. Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela pogląd zaprezentowany w wyroku NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15 (dostępny na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym Sąd ten stwierdził, że stosownie do postanowień przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innychniż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł 20 gr. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). W ocenie NSA treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. NSA zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Wskazywane postulaty de lege ferenda nie są jednak dostrzegane przez ustawodawcę. Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane, przy poprawnym odkodowaniu zapisu art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Niezasadne jest bowiem przyjmowanie, że z przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a. wynika, że dla realizacji środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku konieczne jest przy zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego – każdorazowe badanie, czy na rachunku tym znajdują się środki finansowe i czy nie obciąży się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo było że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. NSA zaznaczył, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowany w: Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. NSA zauważył, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania kasacyjnego wyroku orzekającego o niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., na podstawie którego zostało wydane kontrolowane w sprawie postanowienie, nie pozostaje bez znaczenia dla oceny jego prawidłowości. W swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym opłaty takie, są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością (wyrok NSA z dnia 27 września 2016 r., II FSK 2066/14). NSA zauważył, że stan faktyczny i stan prawny rozpatrywanej sprawy dotyczył niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, co nie powinno ujść uwadze organów administracyjnych. Mając na uwadze powyższe wywody, NSA stwierdził, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Analogiczne jak w przywołanym wyżej wyroku NSA sygn. II FSK 693/15 stanowisko zajął m.in. WSA w Rzeszowie w prawomocnym wyroku z dnia 7 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 608/17 (również dostępny na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd rozpoznający sprawę nie podziela natomiast stanowiska przeciwnego, również reprezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, z przyczyn wyżej wskazanych. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organy będą zobowiązane do uwzględnienia wykładni dokonanej przez Sąd. Końcowo zauważyć należy, że w świetle poczynionych rozważań, zasadnie też skarżący podniósł zarzut naruszenia przez organ zasady praworządności jak i zasady zaufania, pomijając w swoich wywodach odniesienie się do poglądu wyrażonego w wyżej wskazanym wyroku NSA. Stąd zasadny jest również zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. nakładający na organ obowiązek rzetelnego uzasadnienia decyzji, poprzez zawarcie w niej poszczególnych elementów uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, czemu organ nie sprostał. Mając na uwadze powyższe wywody, Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i uchylił zaskarżone postanowienie, a także wobec tego, że to naruszenie miało miejsce w postępowaniu przed organem pierwszej instancji – postanowienie wydane przez ten organ (art. 135 p.p.s.a.), co jest niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U.z 2018 r. poz. 265). Sąd zasądził na rzecz skarżącego kwotę [...]zł, na którą składa się kwota [...]zł tytułem wpisu sądowego oraz kwota [...]zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.