I SA/Sz 1101/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych p o s t a n a w i a: odmówić zmiany postanowienia z dnia 24 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 1101/15 odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący M. N., reprezentowany przez doradcę podatkowego, w związku ze skargą na wyżej opisaną decyzję złożył do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznając, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu sprzeciwu Skarżącego od tego postanowienia, postanowieniem z dnia 23 grudnia 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 listopada 2015 r. Wyrokiem z dnia 16 marca 2016 r. Sąd oddalił skargę. Skarżący uiścił w dniu 14 stycznia br. wpis od skargi w sprawie w wysokości [...] zł (przelew z rachunku bankowego matki Skarżącego - W. N.). Wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku, Skarżący złożył w dniu 30 maja br. kolejny wniosek o prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, będący aktualnie przedmiotem rozpoznania. Koszty sądowe sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. Skarżący podał w uzasadnieniu wniosku, że z dniem 10 maja 2010 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Posiada nieruchomość rolną niezabudowaną w miejscowości K., gm. M., o powierzchni [...] ha. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani innych nieruchomości. Prowadzi gospodarstwo rolne, jest ubezpieczony w KRUS. Źródłem utrzymania są dochody z uprawy ziemi rolnej w wysokości około [...] zł miesięcznie. W dodatkowych oświadczeniach z dnia 30 maja 2016 r. podał, że ani w 2014 r. ani w 2015 r. nie pobierał żadnych dopłat związanych z nieruchomością, której jest właścicielem oraz że na nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha w 2014 r. uprawiane było zboże, a obecnie zasiany jest rzepak. Ponadto sezonowo uzyskuje przychód ze sprzedaży owoców takich jak jabłka, gruszki, śliwki. Uzyskiwany z tytułu sprzedaży przychód wynosi około [...] zł miesięcznie. Do wyżej wymienionej sprzedaży nie posiada żadnych dokumentów, ze względu na fakt, że działając jako rolnik ryczałtowy jest zwolniony z tego obowiązku. Skarżący podał, że jest na utrzymaniu rodziny, mieszka "przy ojcu", który posiada emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący i jego ojciec prowadzą dwa odrębne gospodarstwa domowe, każdy z nich opłaca swoje wydatki samodzielnie. Skarżący, ponad koszty wyżywienia opłaca co 3 miesiące składkę na ubezpieczenie społeczne do KRUS-u w wysokości [...] zł, a ponadto raz w roku podatek rolny. Oświadczył, że opłata za wpis sądowy ustalony w sprawie znacznie przekracza możliwości finansowe skarżącego i jego rodziny. Wobec sytuacji, w której znajduje się od dłuższego czasu, nie jest w stanie opłacić wpisu bez znacznego uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny, w szczególności małoletniego syna, który mieszka z matką. Skarżący poczuwa się jako ojciec do obowiązku zaspokajania podstawowych potrzeb dziecka, oświadczył, że syn pozostaje na jego częściowym utrzymaniu. W części oświadczenia dotyczącego źródła i wysokości dochodu wskazał jedynie na dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł. Skarżący wskazał na opłaty stałe, tj.: podatek od nieruchomości i rolny – [...] zł za 2015 r., opłata za energię elektryczną [...] zł miesięcznie, woda i wywóz śmieci [...] zł za miesiąc, wyżywienie i odzież ok. [...] zł miesięcznie, utrzymanie syna- [...]-[...] zł w zależności od możliwości finansowych, opłata KRUS [...] zł na 3 miesiące, podatek rolny [...] zł miesięcznie oraz zobowiązania: z tytułu pożyczek na kwoty [...] EURO i [...] EURO oraz wobec Skarbu Państwa z tytułu nieujawnionych źródeł w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy (opisane wyżej postanowienie z 24 listopada 2015 r.), które do dnia wydania niniejszego postanowienia zachowało swą prawną moc. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym częściowym zakresie obejmującym koszty sądowe. Skarżący w dniu 14 stycznia br. uiścił tytułem wpisu od skargi w sprawie kwotę [...] zł; kwota ta wpłynęła z rachunku bankowego matki skarżącego – W. N. Wobec powyższego złożony następnie w dniu 30 maja br. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Przypomnieć jeszcze wypada, że stosownie do 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zatem zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Te bowiem są decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. Chodzi o zmianę w zakresie okoliczności, w oparciu o które wydano poprzednie orzeczenie. Musi być ona przy tym na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. Wskazując na powyższe, zwrócenia uwagi wymaga, że uzasadnienie obecnego wniosku strony nawiązuje do pierwotnie złożonego. Skarżący wskazał, że nie posiada środków pieniężnych, gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. mieszka z ojcem emerytem utrzymującym się z kwoty [...] zł miesięcznie. Źródłem utrzymania Skarżącego jest uprawa ziemi rolnej, z której uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazał na zobowiązania z tytułu pożyczek oraz z tytułu nieujawnionych źródeł. Referendarz sądowy w związku z rozpoznaniem pierwszego wniosku o prawo pomocy w sprawie ustalił dodatkowo, że Skarżący był właścicielem majątku znacznych rozmiarów (lokal mieszkalny w S., przy ul. [...] o powierzchni [...] m2; dwa lokale niemieszkalne w S., przy ul. [...] o powierzchni [...] m2 oraz przy [...] o powierzchni [...] m2), stanowiącego w znacznej części potencjalne źródło przychodu. Z akt sprawy wynika, że Skarżący, opisany wyżej majątek, darował w 2008 r. swojej matce. Z kolei nieruchomość gruntową w T. o powierzchni [...] ha sprzedał w 2008 r. A.N. (brat skarżącego) za cenę [...] zł. Referendarz sądowy stwierdził, że skoro Skarżący wyzbył się wyżej opisanego majątku znacznych rozmiarów na rzecz matki pod tytułem darmym, tracąc przy tym możliwość pozyskania środków finansowych, to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego byłoby usiłowanie obciążenia kosztami sądowymi budżetu państwa, a w ostatecznym rozrachunku jego obywateli. Referendarz sądowy stanowiska tego nie zmienił i wyjaśnia, że w sytuacji, gdy aktualnie z uwagi na swój stan majątkowy i finansowy nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania we własnym zakresie, między innymi z powodu nieodpłatnego przekazania składników majątkowych członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, że obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z: 21 kwietnia 2015 r. I FZ 112/15; 26 listopada 2014 r., II FZ 1501/14; 10 kwietnia 2013 r. II FZ 28/13; 13 czerwca 2012 r., II FZ 445/12; 28 listopada 2011 r., II FZ 682/11, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), co zresztą uczyniła obdarowana matka w sprawie w zakresie wpisu od skargi (wpłata w dniu 14 stycznia br. kwoty [...] zł). Należy zwrócić uwagę na przepis art. 897 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym: "Jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia." Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Koszty sądowe mieszczą się w zakresie pojęcia "usprawiedliwionych potrzeb". Skarżący zatem, powołując się na swoją trudną sytuacje majątkową, powinien skorzystać z pomocy od matki również w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej. W tym względzie należy stwierdzić, że Skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, nadal nie wykazał, aby niemożliwym było uzyskanie przez niego środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, w ramach przysługujących mu środków prawnych skierowanych wobec matki, a opartych na dyspozycji art. 897 Kodeksu cywilnego. Nie wykazano, też aby doszło już do wyzbycia się przez obdarowaną z całości przedmiotów objętych darowizną, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności dochodzenia od niej środków finansowych, potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb Skarżącego zarówno z tytułu dokonanej przez niego na jej rzecz darowizny (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 23 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 1105/15). Odnosząc się do ciążących na skarżącym zobowiązań z tytułu pożyczek, należy zwrócić uwagę, że jak wynika z załączonych umów oraz akt sprawy kwoty pożyczki były przekazane w gotówce. Referendarzowi sądowemu jest wiadome z urzędu, że okoliczności udzielenia ww. pożyczek budzą wątpliwości. Należy zwrócić uwagę, że w ww. umowach strony oświadczyły, że znany jest im język polski, a w postępowaniu prowadzonym przez organ podatkowy przesłuchanie pożyczkodawców możliwe było jedynie w języku wietnamskim oraz na sam fakt przekazywania ww. znacznych kwot w gotówce (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 23 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 1101/15). Dodatkowo wskazać należy, że ewentualne wydatki związane ze spłatą zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe, który to pogląd został ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. W opisanej sytuacji próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego Skarżącego na Skarb Państwa należy ocenić negatywnie. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że Skarżący występując po raz kolejny w sprawie o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, że okoliczności na podstawie których odmówiono mu przyznania prawa pomocy uległy zmianie. Mając to na uwadze, nie znajdując podstaw do zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.