I SA/Sz 1149/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA – Elżbieta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 1149/15 w sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie [...]. Wyjaśniła, że nie jest w stanie ponieść tych wydatków ze względu na sytuację osobistą i materialną. Jest osobą bezrobotną, bez żadnego stałego źródła dochodu (posiada zadłużenie na rachunku bankowym na kwotę [...] zł) i ma na utrzymaniu córkę ([...] – ur. [...] r.) kontynuująca naukę na [...] w . Oświadczyła również, że zarówno ona jak i jej córka nie posiadają żadnych dochodów. Ponadto nie posiada wiedzy prawniczej, co uniemożliwia samodzielne prowadzenie postępowania. W zakresie stanu majątkowego oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, oszczędności oraz wartościowych przedmiotów; córka jest natomiast właścicielką mieszkania przy ul. [...] Rozpoznając powyższy wniosek referendarz sądowy uznał, że istnieje potrzeba nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń i zobowiązaniem z dnia 13.11.2015 r. wezwał skarżącą do złożenia: – zeznania podatkowego skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 r. albo zaświadczenia właściwego organu podatkowego o nieskładaniu zeznania podatkowego, – oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącej i wysokości posiadanych środków pieniężnych na utrzymanie siebie i córki z okresu ostatnich sześciu miesięcy, – wyciągów z wszystkich rachunków bankowych skarżącej (w tym rachunku bankowego prowadzonego przez Bank [....]) za okres od 10.09.2015 r. do 10.11.2015 r., – wyciągów z wszystkich rachunków bankowych córki skarżącej za okres od 10.09.2015 r. do 10.11.2015 r., – zaświadczenia uczelni potwierdzające, że córka skarżącej jest studentką, – dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem siebie i córki z okresu ostatnich trzech miesięcy, – zaświadczenia powiatowego urzędu pracy, czy skarżąca posiada status osoby bezrobotnej z prawem/bez prawa do zasiłku, – dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym skarżącej, tj. o tytule prawnym skarżącej do nieruchomości położonej w , przy ul. [...] – dodatkowego oświadczenia skarżącej, czy i ewentualnie jaki stosunek prawny łączy skarżącą z doradcą podatkowym [...], z której kancelarii nadesłano do Sądu w dniu 9.11.2015 r. formularz PPF w sprawie i która udostępnia adres Kancelarii Doradztwa Podatkowego ([...]), jako adres skarżącej do doręczeń. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała: – zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w z dnia 15.10.2015 r. o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, potwierdzające, że skarżąca otrzymała w 2014 r. dochód w wysokości [...] zł, – wyciąg z rachunku bankowego skarżącej za okres od 1.10.2015 r. do 31.10.2015 r., – zaświadczenie Prezydenta Miasta z dnia 23 listopada 2015 r. stwierdzające, że jest zarejestrowana od 24.03.2014 r., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, – zaświadczenie [....] w z dnia 1.10.2015 r. potwierdzające, że [...] jest studentką studiów stacjonarnych I stopnia (rok pierwszy). Ponadto wyjaśniła, że klientka Kancelarii jest jej matką, która w ramach grzeczności, zawarła z pełnomocnikiem umowę, na mocy której skarżąca może odbierać korespondencję za pośrednictwem kancelarii. Dodała także, że dor. podat. [...] była jej pełnomocnikiem w postępowaniu przed organami I i II instancji, ale w związku z brakiem środków na zapłatę jej wynagrodzenia pełnomocnictwo to zostało wypowiedziane. W ocenie referendarza skarżąca nie wykazała jaka jest rzeczywista sytuacja majątkowa i finansowa oraz jakie są możliwości płatnicze w sprawie. Mimo kierowanego do niej wezwania nie wykazała jakie są źródła jej utrzymania oraz jakie środki pieniężne posiadała w okresie ostatnich sześciu miesięcy na utrzymanie siebie i córki, nie wyjaśniła też swojego stanu majątkowego. Złożone oświadczenie wraz z dokumentami nie pozwalają na rzetelną ocenę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Referendarz wskazał, że skarżąca jest osobą bezrobotną od 24.03.2014 r. od tego dnia pozostaje bez prawa do zasiłku. Oświadczyła, że nie posiada żadnego stałego źródła dochodu, a jej córka pozostaje na jej utrzymaniu, nie posiada żadnych dochodów ani oszczędności. Referendarz nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącej, by była ona w stanie utrzymać się nie uzyskując jakiegokolwiek dochodu, czy choćby nie korzystając z pomocy innych osób. Zdaniem referendarza wyjaśnienia pozostawały w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego albowiem dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, na które składają się nie tylko wydatki na wyżywienie, ale także inne koszty związane z ubraniem, higieną czy choćby leczeniem, wymagane jest posiadanie jakichkolwiek środków finansowych. Przy zupełnym zaś braku takich środków skarżąca miałaby podstawy do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, na co jednak sama nie wskazała. Wątpliwości nie wyjaśniły przedłożone wyciągi z rachunków bankowych za okres od 1.10.2015 r. do 30.10.2015 r. Wynika z niego bowiem jedynie, że otrzymała ona w dniu 12.10.2015 r. tytułem alimentów za październik kwotę [...], a w dniu 27.10.2015 r. dokonała wpłaty gotówkowej na rachunek bankowy w kwocie [....] zł. Nadto wyciąg potwierdził, że skarżąca poniosła w październiku wydatki związane z dwiema nieruchomościami: ul. [...]w wysokości [...] zł ([...] zł – opłata za gaz, ul. [...] zł – opłata abonamentu [...], [...] – usługi telekomunikacyjne), przy czym, pomimo wezwania, nie wyjaśniła czy i jaki tytuł prawny posiada do ww. nieruchomości. Referendarz podkreślił, że wbrew wezwaniu nie przedłożyła opisanych wyżej dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, które miały wyjaśnić wątpliwości dotyczące jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu 28.09.2015 r., a więc po w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9.04.2015 r. o zmianie ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), dalej jako: "p.p.s.a.", które zaczęły obowiązywać od dnia 15.08.2015 r. Stosownie do art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje się jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Art. 246 § 3 przewiduje, że adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z przepisów tych wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w tym przedmiocie, są możliwości finansowe wnioskującego. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy (osoba fizyczna) wykaże...". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). Skarżąca powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się skarżącej od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych, skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z tym, osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, Lex nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, lex nr 743829). Jak wynika z akt sprawy, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku i w dziewięciu punktach określił jakich konkretnie dokumentów oraz jakich wyjaśnień wymaga dla pełnej oceny zgłoszonego żądania. Skarżąca odpowiedziała na ww. wezwanie, ale nie nadesłała wszystkich dokumentów źródłowych [zeznanie podatkowe skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 r. albo zaświadczenia właściwego organu podatkowego o nieskładaniu zeznania podatkowego, oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącej i wysokości posiadanych środków pieniężnych na utrzymanie siebie i córki z okresu ostatnich sześciu miesięcy, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych skarżącej (w tym rachunku bankowego prowadzonego przez [...]) za okres od 10.09.2015 r. do 10.11.2015 r., wyciągów z wszystkich rachunków bankowych córki skarżącej za okres od 10.09.2015 r. do 10.11.2015 r., dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem siebie i córki z okresu ostatnich trzech miesięcy, dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym skarżącej, tj. o tytule prawnym skarżącej do nieruchomości położonej w , przy ul. [...]. Brak wykonania powyższego zobowiązania w całości uniemożliwia pełną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej, a w konsekwencji także i ocenę czy jest ona w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania. W takiej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia wniosku w zgłoszonym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.