I SA/Sz 1182/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA – Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący A.R. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W formularzu - druk PPF skarżący zamieścił informacje, zgodnie z którymi nie posiada środków finansowych: rachunek bankowy jest zajęty w związku z toczącymi się postępowaniami egzekucyjnymi, a uzyskiwane przychody stanowią minimum niezbędne do utrzymania. Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką N. (lat [...]) oraz córką L. (lat [...]). W zakresie posiadanego majątku skarżący poinformował, że posiada dom mieszkalny o powierzchni [...] m2 (sprzedany w drodze licytacji komorniczej), nieruchomość rolną położoną w miejscowości K. o powierzchni [...] ha o wartości [...] zł (nieruchomość w trakcie oszacowania) oraz budynek usługowo-biurowy o powierzchni [...] m2 o wartości [...] zł (nieruchomość w trakcie egzekucji komorniczej, toczy się procedura oszacowania). Skarżący wskazał, że uzyskuje dochody z tytułu działalności gospodarczej – w związku z wynajmem nieruchomości w kwocie ok. [...] zł (ustanowiono zajęcia komornicze na przysługujących skarżącemu wierzytelnościach) oraz z tytułu uczestniczenia we władzach spółki w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał (kopie dokumentów), przede wszystkim zawiadomień o wszczęciu egzekucji sądowych i administracyjnych, zajęciu majątku w tym udziałów w spółce, wierzytelności, rachunków bankowych (obejmujących okres od 2010 r. do 2014 r.), a także: – decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16.05.2014 r. – odmawiającą wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne w zw. z istniejącymi zadłużeniami z tytułu: FUS za okres od 06/2010 do 11/2010 oraz od 01/2011 do 06/2013 (w łącznej kwocie [...] zł, odsetki, [...] zł z tytułu kosztów upomnień, [...] zł z tytułu kosztów egzekucyjnych), FUZ za okres od 07/2010 do 10/2010 oraz od 01/2011 do 04/2014 (w łącznej kwocie [...] zł, odsetki, [...] zł z tytułu kosztów upomnień, [...] zł z tytułu kosztów egzekucyjnych), FPiFGŚP za okres od 01/2011 do 12/2012 (w łącznej kwocie [...] zł, odsetki, [...] zł z tytułu kosztów upomnienia, [...] zł z tytułu kosztów egzekucyjnych). – zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach lub stwierdzające stan zaległości z dnia 22.05.2014 r. ([...] Urząd Skarbowy w S.) – zaległość ogółem na dzień 15.05.2014 r.: [...] zł (obejmuje podatek od nieruchomości, podatek dochodowy od osób fizycznych, podatek od towarów i usług), – pismo Prezydenta Miasta S. dot. wszczęcia postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym z dnia 11.08.2014 r. – w łącznej kwocie: [...] zł, – postanowienie Sądu Rejonowego S.-Prawobrzeże i Zachód w S. Wydział IX Egzekucyjny z dnia 18.07.2014 r. (udzielenie przybicia nieruchomości), – dowód wpłaty z dnia 06.10.2014 r. dot. rachunku za gaz nr 211 z dnia 26.08.2014 r. w kwocie [...] zł, – potwierdzenie uiszczenia kwoty [...] zł w dniu 20.10.2014 r. (ENEA S.), – faktura [...] z dnia 25.06.2014 r., kwota do zapłaty [...] zł (PGNiG), – faktura [...] z dnia 30.06.2014 r, wraz z potwierdzeniem zapłaty kwoty: [...] zł (ZWiK S.), – decyzja Burmistrza D. z dnia 20.01.2014 r. ustalająca wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2014 r., – umowa najmu z dnia 11.10.2011 r., 14.12.2009 r., 15.12.2008 r., 25.03.2013 r. (dot. przelewu praw i obowiązków z umowy najmu, 28.07.2010 r., 14.09.2010 r., – zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 r. (PIT-36L) oraz Informacja o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2013 r (PIT/B), – upomnienie z dnia 03.07.2014 r. dot. podatku od nieruchomości 05/2014. W treści pisma przewodniego skarżący poinformował, że starsza córka L. nie zamieszkuje w S., gdyż studiuje w H. ([...]) i tam w chwili obecnej zamieszkuje i nie jest podatnikiem zobowiązanym do opłacania podatków lokalnych i innych podatków od nieruchomości. Skarżący wbrew żądaniu zamieszczonemu w wezwaniu referendarza sądowego nie nadesłał wszystkich dokumentów za wymagane okresy, w tym dokumentów księgowych (dokumentujących przychody i koszty), a także związanych z udziałem skarżącego w spółce kapitałowej. Skarżący nie wyjaśnił również sposobu, w jaki wykorzystuje majątek (nie przedstawił wysokości uzyskiwanych dochodów). W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący poinformował, że szczegółowo opisał w trakcie dotychczasowego postępowania swoją sytuację osobistą i majątkową. Ponadto w sposób dostateczny udowodnił, prowadzone przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Brak środków do życia spowodował, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowadministracyjnego. W wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 07.01.2015 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających jego obecną sytuację majątkową. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał pismo, w którym wyjaśnił, iż w piśmie z dnia 03.11.2014 r. przedstawił sądowi informacje dotyczące córki oraz przedłożył dokumenty wskazane w ww. wezwaniu. Ponadto podkreślił, że starsza córka studiuje obecnie w H., nie osiąga w P. żadnych dochodów, nie pobiera stypendiów oraz innych świadczeń i nie posiada rachunku bankowego. Nie posiada także nieruchomości i ruchomości. Młodsza córka N. uczęszcza do szkoły w B., nie pobiera stypendiów oraz innych świadczeń. Opisując sposób korzystania z posiadanych nieruchomości, skarżący wskazał, że zamieszkuje dom mieszkalny przy ul. [...], nieruchomość rolna w miejscowości K. (gmina D.) została wydzierżawiona w 2010 r., poszczególne pomieszczenia znajdujące się w budynku usługowo-biurowy przy ul. [...] są wynajmowane (przychody z tytułu najmu zostały zajęte w toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych). Do sprzeciwu skarżący załączył kopię pisma z dnia 03.11.2014 r., tj. odpowiedzi na wezwanie skierowane do skarżącego przez referendarza sądowego na etapie oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej zwanej: "p.p.s.a." wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisów tych wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w tym przedmiocie, są możliwości finansowe wnioskującego. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy (osoba fizyczna) wykaże...". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącego roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. W orzecznictwie i piśmiennictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). Skarżący powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się skarżącego od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych, skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z tym, osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, Lex nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, lex nr 743829). Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w oparciu o znajdujące się w aktach dokumenty i oświadczenia, przedstawiające jego sytuację majątkową, należy uznać, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonywający, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył dokumentów źródłowych pozwalających na pełną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, w tym odpisu rocznego zeznania podatkowego córki L. o wysokości osiągniętego dochodu w 2013 r., zaświadczeń ze szkół, w których kontynuują naukę córki skarżącego (wraz z informacjami o wysokości pobieranych stypendiów i świadczeń), wyciągów z posiadanych przez skarżącego i córkę L. rachunków bankowych (lokat, kart kredytowych) za okres od 01.10.2014 r. do 01.01.2015 r., dokumentów potwierdzających wysokość przychodów i dochodów skarżącego otrzymywanych z tytułu pełnienia funkcji członka władz spółki za okres ostatnich sześciu miesięcy, dokumentów (tj. np. kopii prowadzonych ewidencji przychodów, kosztów, dochodów) potwierdzających wysokość przychodów i dochodów skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z ostatnich trzech miesięcy. Skarżący przedłożył w toku postępowania przede wszystkim dokumenty ilustrujące toczące się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne i komornicze, w tym zawiadomienia o dokonanych przez egzekutorów zajęciach (wierzytelności, majątku, rachunku bankowego, udziałów i zysków w spółce), zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, umowy najmu lokali (objętych postępowaniami egzekucyjnymi). Wskazać należy, że skarżący zamieszkuje dom mieszkalny przy ul. [...] w S., także posiada nieruchomość rolną w miejscowości K. w gminie D., którą dzierżawi oraz budynek usługowo-biurowy przy ul. [...] w S. (przychody z tytułu najmu lokali objęte są egzekucją komorniczą). Ponadto uzyskuje dochody w kwocie [...] zł z tytułu członkostwa we władzach spółki, iż zgodnie z informacjami zamieszczonymi we wniosku inne przychody w kwocie ok. [...] zł z tytułu działalności gospodarczej związanej z wynajmem nieruchomości (objęte zajęciem komorniczym). Ponadto, z akt sądowych wynika, że skarżący pobierał płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego obejmujące działki ewidencyjne nr [...] obrębu ewidencyjnego M. (gmina M., powiat g., województwo z.), lecz w tym zakresie nie przedstawił żadnych dokumentów. Skarżący, wbrew wezwaniu sądu nie potwierdził dokumentami wysokości zobowiązań podatkowych z tytułu podatków lokalnych (od nieruchomości, leśny i rolny) dotyczących zarówno jego osoby, jak i córki L. Ograniczył się jedynie do przedłożenia decyzji Burmistrza D. z dnia 20.01.2014 r. ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2014 (kwota zobowiązania: [...] zł) i upomnienia dot. podatku od nieruchomości za okres 5/2014 (łączna kwota [...] zł). Podnieść także należy, że skarżący został zobowiązany przez sędziego sprawozdawcę do przedłożenia wyciągów rachunków bankowych za okres od 01.10.2014 r. do 01.01.2015 r., jednakże nie nadesłał wymaganych dokumentów. Tak, więc brak jest informacji o rzeczywistej sytuacji majątkowo-finansowej skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W zakresie dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie swoje i swojej rodziny, skarżący przedłożył jedynie dokumenty dotyczące wydatków za energię elektryczna (za 08.2014 r. i 10.2014 r.), gaz (za 06.2014 r. i 08.2014 r.) oraz wodę i ścieki (za 06.2014 r.) – w łącznej kwocie: ok. [...]zł. Nie udokumentował ponoszonych kosztów utrzymania rodziny. Skarżący nie przedstawił także zaświadczeń ze szkół potwierdzających kontynuację nauki i otrzymywane przez córki skarżącego świadczenia z tym związane. Przedstawione przez skarżącego zeznanie podatkowe za 2013 r. – PIT-36L nie zostało podpisane, brak jest także potwierdzenia złożenia niniejszego zeznania we właściwym urzędzie skarbowym. Dodatkowo nie zostały potwierdzone właściwymi dokumentami księgowymi przychody uzyskiwane w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. Z uwagi na fakt, iż skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, brak jest podstaw aby przyjąć, że skarżący uprawdopodobnił spełnienie ustawowych przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym od zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.i art. 260 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.