I SA/Sz 119/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek p o s t a n a w i a: 1. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący T. S. jednocześnie ze skargą wniesioną na wyżej powołaną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku, oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku skarżący wykazał, co następuje. T. S. gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i trójką dzieci. Rodzina nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani wartościowych rzeczy ruchomych, poza samochodem osobowym marki Nissan Serena z 1997 r. (będący własnością córki, jest jedynie zarejestrowany na skarżącego, ze względu na zniżki w ubezpieczeniu, wystawiony do sprzedaży). Wnioskodawca nie zgromadził zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Wnioskodawca w rubryce formularza dotyczącej wysokości dochodów wpisał "brak". Ponadto wskazał, że żona prowadzi działalność gospodarczą, na którą otrzymała dotację z Urzędu Pracy, a która ze względu na nierentowność zostanie w lutym zlikwidowana. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony na urzędowym formularzu powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym ( ... ) (art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153 poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a), jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte w w/w wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodu lub stanu rodzinnego ( art. 255 w/w ustawy ). W związku z przysługującym uprawnieniem wynikającym z w/w art. 255 cyt. ustawy referendarz sądowy wezwał skarżącego pismem z dnia 25 lutego 2009 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających przedstawioną sytuację oraz uzupełniających dane, tj. - dodatkowego oświadczenia skarżącego o źródłach utrzymania rodziny, czy skarżący uzyskuje dochody z prac dorywczych w jakiej wysokości miesięcznie, czy rodzina korzysta z pomocy pieniężnej, rzeczowej innych osób, instytucji, jakiej wysokości (wartości) jest ta pomoc, - aktualnego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzającego, że skarżący T. S. jest zarejestrowany nadal jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, - wyciągów z posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, - wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny (wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe) wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy a także wykazu wszelkich innych obciążeń (kredyty, pożyczki, zaległe podatki, składki ZUS - proszę podać stan zadłużenia na 25 lutego 2009 r.), - aktualnego zaświadczenia z Miejskiego Ośrodka Pomocy potwierdzającego czy skarżący uzyskuje nadal dodatek mieszkaniowy, czy ubiegał się lub ubiega o udzielenie innej pomocy w latach 2007 do chwili obecnej, - dokumentów dotyczących prowadzonej przez małżonkę skarżącego działalności gospodarczej zawierających zestawienie uzyskanych przychodów, ponoszonych kosztów uzyskania przychodów oraz dochodów w roku 2008 r. (np. wyciągu z prowadzonej ewidencji lub odpisu zeznania rocznego za 2008 r. albo miesięcznych deklaracji z ostatnich trzech miesięcy 2008 r., jeżeli były składane wraz z potwierdzeniem ich złożenia albo zaświadczenia z urzędu skarbowego), jeżeli działalność została zakończona dokumentów potwierdzających tą okoliczność, - dodatkowego oświadczenia skarżącego dotyczącego stanu rodzinnego wyjaśniającego czy córka skarżącego O. S. zamieszkuje z rodziną czy przebywa na stałe poza granicami kraju oraz dokumentów potwierdzających naukę córki oraz wysokość uzyskiwanych za granicą dochodów, a także wyjaśnienia czy syn skarżącego M. S. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, czy jest osobą uczącą się wraz z dokumentami potwierdzającymi te okoliczności, w terminie 10 dni od doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie po dwukrotnym awizowaniu doręczona została w trybie art. 73 p.p.s.a. w dniu 17 marca 2009 r. (tzw. fikcja doręczenia). Zakreślony powyższych wezwaniem 10 - dniowy termin na wykonanie zobowiązania upłynął bezskutecznie w dniu 27 marca 2009 r.; skarżący nie wykonał powyższego wezwania w zakreślonym terminie ani dotychczas. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: T. S. swoim wnioskiem objął w przedmiotowej sprawie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, żądając tym samym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, o którym mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Uwzględniając to, że ze względu na przedmiot skargi (decyzja w sprawie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne) zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. skarżący jest zwolniony z mocy prawa z ponoszenia kosztów postępowania zarówno przed sądem pierwszej instancji jak i sądem drugiej instancji, ocenę zasadności wniosku w pozostałym zakresie tj. ustanowienia pomocy prawnej z urzędu oprzeć należało o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do powołanego przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy składający wniosek wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymanie siebie i rodziny. Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanego wniosku o ustanowienie radcy prawnego należy stwierdzić, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem, że poniesienie samodzielnie kosztu wynagrodzenia pełnomocnika procesowego spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny czy wnioskodawcę stać na poniesienie kosztów postępowania i ustanowienie pełnomocnika. W złożonym oświadczeniu wnioskodawca podał, że jest bezrobotny, gospodarstwo domowe prowadzi z żoną E.S. i trójką dzieci (19, 21, 22 lata). Z wniosku wynika także, że rodzina nie posiada żadnego majątku (poza samochodem z 1997 r. stanowiącym własność córki skarżącego, a wystawionego do sprzedaży) oszczędności, a także, że małżonka skarżącego prowadzi nierentowną działalność gospodarczą, która ma zostać zlikwidowana w miesiącu lutym. W rubryce formularza dotyczącej dochodów rodziny wnioskodawca wpisał "brak". Ponieważ na podstawie powyższych informacji nie było możliwości jednoznacznie ocenić sytuacji materialnej i majątkowej skarżącego, jego możliwości płatniczych, źródeł utrzymania, wydatków pięcioosobowej rodziny, dlatego w celu prawidłowego rozpoznania wniosku zasadnym było wezwać skarżącego do jego uzupełnienia o wyżej wymienione informacje. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05, że "to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. Sąd miał zatem podstawy do żądania dodatkowych informacji, także tych dotyczących wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z utrzymaniem. Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada bowiem na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem." Nie przedstawiając zatem żądanych dokumentów (zaświadczeń) oraz nie składając odpowiednich oświadczeń co do źródeł utrzymania, stanu rodziny i majątku skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Wobec powyższego, uznając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 prawa o postępowania przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. W związku z tym, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy pozwalającej umorzyć bezprzedmiotowe postępowanie dotyczące wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia obowiązującego z mocy ustawy, dlatego w tym zakresie również odmówiono przyznania prawa pomocy.