I SA/Sz 1252/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. i Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 17 września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za okres od 1 lipca 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M. R. i Z. R., jednocześnie ze skargą na wyżej oznaczoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że od kilku lat zmagają się z ciężką chorobą Z. R., który od lat jest [...] i [...] razy w ciągu doby przyjmuje [...], a w 2008 r. doznał [...] i zdiagnozowano u niego [...]. W związku z wykazaną sytuacją zdrowotną Z. R. wymaga stałej opieki i rehabilitacji, co pochłania miesięcznie kwotę ok. [...] zł. Ponadto, w złym stanie zdrowia jest również M. R., która od dwóch lat leczy się z powodu [...], a od pół roku - z powodu [...]. Skarżąca oświadczyła, iż stan zdrowia uniemożliwił jej prowadzenie działalności gospodarczej, którą zawiesiła. Skarżący prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. W oświadczeniu o majątku podali, że M. R. posiada mieszkanie o pow. [...] m kw. (według dołączonych dokumentów - położone we [...]), nieruchomość – obiekt letni do wynajmu w [...] oraz wspólnie ze Z. R. - grunt w [...]. Odnośnie nieruchomości w [...], z akt sprawy o sygn. akt I SA/Sz 1137/13 wynika, że była ona wykorzystywana dotychczas do prowadzenia sezonowej działalności gospodarczej, jednakże w sezonie [...] r. została użyczona nieodpłatnie dzieciom, które w związku z tym usamodzielniły się i nie zostały ujęte w oświadczeniu rodzinnym. Natomiast grunt w [...] ma pow. [...] ha, w ewidencji sklasyfikowany jest jako "N" – nieużytki, według oświadczenia skarżących nie jest wykorzystywany gospodarczo. Z formularza i dołączonych dokumentów wynika także, że dochody dwuosobowej rodziny to: wynagrodzenie za pracę na stanowisku [...] M. R., które po potrąceniu spłaty raty pożyczki pracowniczej ([...] zł miesięcznie) wynosi ok. [...] zł oraz renta Z. R. w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący wykazali, że miesięczne wydatki na konieczne utrzymanie to: opłaty za czynsz, gaz, prąd, telefon, internet, ubezpieczenie samochodu. Skarżący podali także, że w utrzymaniu wspomagają ich brat i matka Z. R. (pomoc ta – jak wcześniej wykazywano - obejmuje zakup środków chemicznych, odzieży oraz żywności), zastrzegając jednocześnie, że osoby te nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Do wniosku zostały dołączone kopie rachunków za opłaty oraz kopie faktur za leki. Skarżący przedłożyli także wyciągi oraz wydruk z historii rachunku bankowego M. R. posiadanego w Banku P. obejmujący okres od 25 lipca 2013 r. do 22 listopada 2013 r.; saldo końcowe tego rachunku wynosiło [...] zł. Ponadto Z. R. złożył dodatkowe oświadczenie, z którego wynika, że skarżący posiadają jeden rachunek bankowy oraz że rachunek ten jest bezpłatny i służy również dzieciom w związku z ich działalnością w [...], natomiast konto o nr [...] jest rachunkiem technicznym związanym wyłącznie ze spłatą kredytu. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych bądź poszczególnych ich składników (opłat sądowych, wydatków) lub ich części, czyli przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym [art. 245 § 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej w skrócie: "P.p.s.a."], stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W rozumieniu tego przepisu nie wystarczy wykazanie przez stronę, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy jej sytuację materialną, bowiem chodzi w nim o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb. Innymi słowy, obniżenia standardu życia wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu. Stąd też, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Ma ono więc służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Do tej kategorii skarżący z pewnością nie należą. Przeciwnie - ich status materialny wykracza ponad przeciętny poziom, o czym świadczy już samo posiadanie trzech nieruchomości – mieszkania we [...], nieruchomości w [...], gruntu w [...]. Wartość tych nieruchomości przekracza należne koszty sądowe. Ze złożonych oświadczeń i dokumentów w tej sprawie, jak i innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem, w których skarżący ubiegali się o przyznanie prawa pomocy, wynika, że mieszkanie we [...] zostało udostępnione nieodpłatnie dzieciom (studiującemu synowi oraz odbywającej [...] córce), zaś skarżący, jak twierdzą, nadal ponoszą opłaty związane z jego utrzymaniem, gdyż tylko z uwagi na zły stan zdrowia mieszkają z matką Z. R. w [...]. Natomiast co do nieruchomości położonej w [...], określanej jako obiekt letni, z akt sprawy wynika, że skarżący, z uwagi na zły stan zdrowia, zdecydowali się również na użyczenie tej nieruchomości dzieciom do prowadzenia przez nie działalności gospodarczej. Oceniając wskazane okoliczności należy mieć na uwadze, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji prowadzonych wobec wnioskodawcy postępowań administracyjnych (podatkowych) powinien on brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z nimi kosztów. Przekazanie zatem przez M. R. innym osobom majątku w celu prowadzenia tam działalności gospodarczej i uczynienia z tego źródła dochodu tych osób, w okresie prowadzonego postępowania podatkowego stanowiło faktyczne wyzbycie się przez skarżącą zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto, należy podkreślić, że wzmiankowane rozporządzenie majątkiem dokonane zostało na rzecz swoich dzieci, na których ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Zgodnie z treścią art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788, ze zm.) rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Ponadto w myśl art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dzieci w stosunku do skarżących obarczone są również obowiązkiem dostarczania środków utrzymania (obowiązkiem alimentacyjnym), w sytuacji, gdy rodzic nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych i koniecznych potrzeb życiowych. Skarżący wskazali, że ich miesięczne dochody uzyskiwane z wynagrodzenia z pracę M. R. oraz renty Z. R. w łącznej kwocie ok. [...] zł w całości przeznaczane są na wydatki związane z koniecznym utrzymaniem – opłaty i na leczenie. Jednakże, w świetle wskazanych okoliczności dotyczących stanu majątkowego, referendarz sądowy, nie negując trudnej sytuacji zdrowotnej skarżących i jej wpływu na ich sytuację finansową, stwierdził, że fakt posiadania trzech nieruchomości i sposób ich wykorzystywania mają istotny wpływ na ocenę zdolności skarżących do poniesienia kosztów sądowych. Po pierwsze, w ocenie rozpoznającego wniosek, racjonalne wydaje się przyjęcie, że osoby, akcentujące swą niezamożność w związku ze składanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, ze względu okoliczność przekazania dzieciom nieodpłatnie majątku (dwóch nieruchomości), w utrzymaniu którego partycypują (mieszkanie we [...]), powinny uzyskać pomoc od otrzymujących dochody dzieci w zakresie uiszczenia wpisu sądowego wynoszącego [...] zł. Kwota ta nie jest wygórowana w zestawieniu z wysokością środków uzyskanych za wynajem pokoi w [...], które to środki wpłynęły na rachunek bankowy M. R. w lipcu i sierpniu 2013 r., a według oświadczenia skarżących, pozostają do dyspozycji córki i syna. Po drugie, skoro skarżący nie podali specjalnych powodów, dla których nie mogliby się wyzbyć czy wykorzystać w celach zarobkowych nieruchomości gruntowej w [...], której - wedle ich oświadczeń nie użytkują, to należało uznać, że posiadanie tej nieruchomości umożliwia zdobycie dodatkowych środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych. Reasumując, powyższe okoliczności, a więc posiadanie majątku w postaci trzech nieruchomości, udostępnienie dwóch z nich nieodpłatnie osobom bliskim, od których można dochodzić roszczeń alimentacyjnych oraz niewykazanie okoliczności wskazujących na brak możliwości wykorzystywania gospodarczo trzeciej nieruchomości, nie pozwalają na przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.