I SA/Sz 1259/14

Dnia 24 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.W. Syndyka Masy Upadłości "R." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia 11 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej płatnika i określenia należności w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu pobranych i niewpłaconych zaliczek za marzec i kwiecień 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Syndyk Masy Upadłości "R." Spółki z o.o. z siedzibą w D. w upadłości likwidacyjnej (zwany dalej "Syndykiem" bądź "Skarżącym"), po otrzymaniu wezwania Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, w dniu 20 listopada 2014 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Syndyk podał, że Spółka prowadziła działalność w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej różnych wyrobów, a także maszyn i urządzeń, sprzętu elektronicznego i telekomunikacyjnego, transportu drogowego, sprzedaży wysyłkowej lub internetowej. Sąd Rejonowy [...] Gospodarczy, postanowieniem z 27 czerwca 2013 r., sygn. akt [...], zmienił sposób prowadzenia postępowania upadłościowego ww. Spółki, z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację jej majątku i wyznaczył syndyka masy upadłości w osobie T.W. Syndyk wyjaśnił, że z przepisu art. 230 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze wynika, że do kosztów postępowania upadłościowego zalicza się opłaty sądowe i wydatki niezbędne do osiągnięcia celu postepowania zaś przepis art. 342 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy określa, że koszty postępowania upadłościowego należą do należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości w kategorii pierwszej. Natomiast, jak wskazał Syndyk w ww. wniosku, zgodnie z art. 343 ust. 1 tej ustawy, syndyk zaspokaja należności pierwszej kategorii w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum; jeżeli należności te nie zostaną zaspokojone w ten sposób, zaspokaja się je w drodze podziału funduszów masy upadłości. Syndyk wskazał także, że będąc zobowiązanym do zaspokojenia ww. należności pierwszej kategorii poprzez rozdzielenie posiadanych środków pomiędzy wierzycieli tej kategorii proporcjonalnie w drodze planu podziału, w żaden sposób nie może uiścić wpisu od skargi w kwocie [...] zł – lecz co najwyżej w takiej części, jaka wynika z porównania sumy wszystkich wierzytelności i każdej z nich z osobna. W oświadczeniu o majątku i dochodach Syndyk wykazał: wartość majątku [...] zł, w tym środków finansowych [...] zł; wartość środków trwałych w kwocie [...] zł, wysokość zysku według bilansu na dzień 26 czerwca 2013 r. – [...] zł. Syndyk wykazał, że masa upadłości ma trzy rachunki bankowe, w tym dwa subkonta w EURO, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (wraz z lokatami) wynosił łącznie [...] zł i minus [...] EUR. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację finansową, Syndyk przedłożył: 1) bilans i rachunek zysków i strat za okres od 28 czerwca 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.; 2) wyciągi elektroniczne z rachunków bankowych w [...] za okres od 1 listopada do 31 grudnia 2014 r. 3) sprawozdanie rachunkowe Syndyka w PLN i EUR za okres od 1 października 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., 4) deklaracje VAT-7 za październik, listopad, grudzień 2014 r. z wykazanym zerowym obrotem. Na podstawie wskazanych dokumentów ustalono, że Spółka na dzień 31 grudnia 2013 r. posiadała aktywa trwałe o wartości [...] zł, nie posiadała należności długoterminowych, jej należności krótkoterminowe wynosiły [...] zł. Z kolei zobowiązania masy upadłości - krótkoterminowe wynosiły [...] zł, zaś długoterminowe – [...] zł; w kasie i na rachunkach wykazano środki pieniężne w kwocie [...] zł, zaś kapitał własny Spółki wynosił kwotę [...] zł. Na dzień 31 grudnia 2013 r. Spółka wykazywała przychody netto ze sprzedaży w kwocie [...] zł oraz stratę brutto w kwocie [...] zł. W tym stanie sprawy, postanowieniem z dnia 9 marca 2015 r., referendarz sądowy odmówił Syndykowi przyznania prawa pomocy, uznając, że Skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, których wysokość wynosi [...] zł. Odpis ww. postanowienia z uzasadnieniem doręczono Syndykowi w dniu 13 marca 2015 r. Pismem z dnia 20 marca 2015 r. Syndyk wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu: 1) naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej: "p.p.s.a."), poprzez zawarte w jego uzasadnieniu pozbawione podstaw faktycznych i prawnych stwierdzenie, że Syndyk nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania; 2) niezastosowanie w sprawie art. 343 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. -Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233; zwana dalej: "p.u.n."). W uzasadnieniu Syndyk wskazał, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe i prowadzi w konsekwencji do nieuzasadnionego pozbawienia go drogi sądowej w sprawie. Jakkolwiek bowiem referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu trafnie zauważył, że skoro Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to - stosownie do treści art. 342 § 1 pkt 1 p.u.n. - wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości, to jednocześnie nie uwzględnił regulacji przyjętej w art. 343 ust. 1 p.u.n., zgodnie z którą syndyk zaspokaja należności pierwszej kategorii w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum; jeżeli należności te nie zostaną zaspokojone w ten sposób, zaspokaja się je w drodze podziału funduszów masy upadłości. Warunkiem realizacji należności kategorii pierwszej na bieżąco jest zatem pozostawanie w masie upadłości środków wystarczających na zaspokojenie wszystkich wierzytelności wymagalnych. Jeżeli syndyk dysponuje środkami pieniężnymi, większymi niż konieczne na zaspokojenie kosztów postępowania, ale mniejszymi niż całość kategorii pierwszej - a tak jest w niniejszej sprawie - winien je rozdzielić pomiędzy wierzycieli tej kategorii proporcjonalnie w drodze planu podziału. Referendarz sądowy odmawiając przyznania prawa pomocy uzasadnił to sumą aktywów i pasywów upadłej spółki na dzień 31 grudnia 2013 r. w kwocie [...] zł oraz kwotą [...] zł stanowiącą sumę środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, ale według stanu na rok później tj. na dzień 31 grudnia 2014 r. W ocenie Syndyka referendarz sądowy nie zauważył, że do niezaspokojonych wierzytelności kategorii I należą m.in: 1) wierzytelności Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z tytułu: – stanowiącej (w części) przedmiot niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) za miesiąc marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę od zaległości podatkowej w łącznej kwocie [...] zł, – podatku od towarów i usług (VAT) za miesiąc maj 2013 w kwocie [...] zł; 2) wierzytelności Syndyka z tytułu dotychczas nie wypłaconych (a przyznawanych mu co kwartał mu przez Sędziego-Komisarza) zaliczek na poczet wynagrodzenia za okres od lipca 2013 r. do grudnia 2014 r. w łącznej kwocie netto [...] zł podwyższonej o kwotę podatku VAT. Syndyk podniósł również, że sprawa dotycząca wierzytelności wskazanej w pkt 1 toczy się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie pod sygn. akt I SA/Sz 501/14 i w sprawie tej prawomocnym postanowieniem z dnia 12 listopada 2014 r. Sąd przyznał Syndykowi prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na koniec Syndyk ponownie wskazał, że będąc zobowiązanym do zaspokojenia ww. należności pierwszej kategorii poprzez rozdzielenie posiadanych środków pomiędzy wierzycieli tej kategorii proporcjonalnie w drodze planu podziału, w żaden sposób nie może uiścić wpisu od skargi w kwocie [...] zł, lecz co najwyżej w takiej części, jaka wynika z porównania sumy wszystkich wyżej wymienionych wierzytelności i każdej z nich z osobna. Z uwagi na powyższe, pismem z 8 czerwca 2015 r., Sąd wezwał Syndyka do przedłożenia: – złożonego - wraz z dowodem złożenia Sędziemu Komisarzowi - planu podziału funduszy masy upadłości "R." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w D. dla wierzytelności objętych kategorią I bądź – jeżeli Skarżący jest w trakcie sporządzania ww. planu podziału - zobowiązania Sędziego Komisarza do jego sporządzenia bądź – oświadczenia Skarżącego, że zamierza w najbliższym czasie sporządzić plan podziału wierzytelności objętych kategorią I przy uwzględnieniu wszystkich kwot, jakimi dysponuje Skarżący jako Syndyk Masy Upadłości "R." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedziba w D.; Sąd pouczył Syndyka, że ww. zobowiązanie należy wykonać w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązania, po rygorem przyjęcia, że Skarżący reguluje inne koszty postępowania upadłościowego w całości. Powyższe wezwanie doręczono Skarżącemu w dniu 23 czerwca 2015 r. W wyznaczonym przez Sąd terminie ani dotychczas Skarżący nie udzielił na nie żadnej odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 p.p.s.a., wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw Skarżącego z 20 marca 2015 r. został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek Syndyka o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, konstytucyjnego prawa do sądu. Jednakże, z uwagi na fakt, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych (innych podmiotów), gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą prawną albo inną jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie postępowanie wpadkowe w przedmiocie przyznania prawa pomocy zostało wszczęte wnioskiem Syndyka, który (w formie wypełnionego urzędowego formularza PPPr) został złożony w listopadzie 2014 r. Rozpoznając tenże wniosek, Sąd miał zatem obowiązek ocenić, czy sytuacja finansowa Skarżącego w dacie składania wniosku uzasadniała przyznanie Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, przy czym podstawą tej oceny powinny być przede wszystkim oświadczenia i dokumenty pochodzące od wnioskodawcy. O rozstrzygnięciu podjętym przez Sąd nie mógł natomiast przesądzić fakt, iż w odrębnej sprawie zainicjowanej skargą Syndyka, Skarżącemu przyznano wnioskowane prawo pomocy (postanowienie z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 501/14). Jedynie bowiem wykazanie – zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 p.p.s.a. – zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Po analizie przedłożonych przez Skarżącego dokumentów Sąd uznał, że Syndyk nie wykazał, że zaistniały przesłanki skutkujące koniecznością przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zważył, że z bilansu na dzień 31 grudnia 2013 r. wynika, że w masie upadłości aktywa i pasywa wynoszą [...] zł. Jednakże Sąd zwrócił również uwagę na fakt, że z dokumentów przedłożonych w sprawie (sprawozdanie rachunkowe Syndyka) wynika, iż Skarżący na koniec grudnia 2014 r. dysponował środkami pieniężnymi zgromadzonymi na posiadanych rachunkach bankowych. Saldo środków za okres od 1 października 2014 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. wynosiło [...] zł, przy czym na początku tego okresu stan środków wynosił [...] zł. Syndyk dokonywał w tym okresie płatności, głównie tytułem opłat za prowadzenie rachunku bankowego; w dniu 22 października 2014 r. zasilono rachunek bankowy środkami "z kasy" w wysokości [...] zł; we wskazanym okresie środki zostały też powiększone o środki pieniężne z odsetek o wartości [...] zł. Z kolei stan środków pieniężnych w kasie wynosił na koniec grudnia 2014 r.[...] zł. Z wyciągów z rachunków bankowych wynika, że na rachunku bankowym prowadzonym przez [...] odnotowano w dniu 19 grudnia 2014 r. wpływ o wartości [...] zł, który tego samego dnia rozdysponowano (lokata plus Bi). Sąd rozważył również podnoszoną przez Skarżącego okoliczność, że zgodnie z art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 434/12, LEX nr 1239199; z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 426/12, LEX nr 1247070). Niewątpliwie również z brzmienia przepisu art. 343 ust. 1 p.u.n. wynika, że syndyk zaspokaja należności pierwszej kategorii w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum; jeżeli należności te nie zostaną zaspokojone w ten sposób, zaspokaja się je w drodze podziału funduszów masy upadłości. Powyższe nie oznacza jednak, że z uwagi na wskazany tryb zaspokajania należności pierwszej kategorii Sąd automatycznie, bez bliższej analizy sytuacji finansowej Skarżącego, powinien orzec o przyznaniu Skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Obowiązek ich poniesienia przez Syndyka jako stronę postępowania wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a., zaś art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. nie jest przepisem szczególnym, wyłączającym zastosowanie tej normy (vide: postanowienie Naczelnego sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II GZ 781/14, LEX nr 1564158). Podkreślić należy, że w rozpoznawanej sprawie, zarówno we wniosku jak i zgłoszonym sprzeciwie, Syndyk, powołując się na przepis art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n., ograniczył się do wskazania, że w żaden sposób nie może uiścić wpisu od skargi w łącznej kwocie [...] zł – lecz co najwyżej w takiej części, jaka wynika z porównania sumy wszystkich wierzytelności i każdej z nich z osobna. Nie wskazał jednak, jaką część wpisu (i innych kosztów sądowych) jest w stanie uiścić, a wezwany przez Sąd – pod rygorem przyjęcia, że Skarżący reguluje inne koszty postępowania upadłościowego w całości - do przedstawienia złożonego planu podziału funduszy masy upadłości "R." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w D. dla wierzytelności objętych kategorią I bądź - jeżeli Skarżący jest w trakcie sporządzania ww. planu podziału - zobowiązania Sędziego Komisarza do jego sporządzenia, bądź też oświadczenia Skarżącego, że zamierza w najbliższym czasie sporządzić plan podziału wierzytelności objętych kategorią I przy uwzględnieniu wszystkich kwot, jakimi dysponuje Skarżący jako Syndyk Masy Upadłości – na wezwanie to nie udzielił żadnej odpowiedzi. Wobec powyższego Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w sprawie oraz, że pozostałe koszty postępowania upadłościowego Skarżący reguluje w całości, a przedstawione okoliczności nie pozwalają na przerzucenie kosztów prowadzonego przez Skarżącego postępowania sądowego - za pośrednictwem budżetu państwa - na współobywateli. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.