I FZ 426/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Syndyka Masy Upadłości N. Sp. z o.o. w L. w upadłości likwidacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 września 2012 r. sygn. akt I SA/Rz 462/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skarg Syndyka Masy Upadłości N. Sp. z o.o. w L. w upadłości likwidacyjnej na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 25 maja 2011 r. nr ..., ..., ..., ..., ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec, wrzesień, październik i grudzień 2005 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 4 września 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 462/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg Syndyka Masy Upadłości N. Sp. z o.o. z siedzibą w L. w upadłości likwidacyjnej na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w R. z 25 maja 2011 r. nr ..., ..., ..., ..., ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec, wrzesień, październik i grudzień 2005 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPPr syndyk podał, że upadłość spółki została ogłoszona postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z 11 stycznia 2012 r., sygn. ..., jednakże sędzia komisarz wyraził zgodę na prowadzenie działalności gospodarczej do 8 listopada 2012 r. Wartość kapitału zakładowego upadłej spółki wynosi 732630,28 zł, a wartość jej środków trwałych - według bilansu na dzień ogłoszenia upadłości - 4463955,95 zł. Na koncie bankowym spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostawało 220190,95 zł, zaś suma zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym wierzytelności wyniosła około 10000000 zł. WSA odmówił przyznania prawa pomocy, bowiem w jego ocenie skarżący nie wykazał, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem tego Sądu nie sposób stwierdzić, że syndyk nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych związanych z zawisłymi sprawami, skoro saldo konta bankowego upadłej spółki wielokrotnie przekracza wysokość wymaganego w tej sprawie wpisu od skargi kasacyjnej (wynosi on 3546 zł). Oprócz tego w skład masy upadłości wchodzą środki trwałe, w wartości których wydatki te również znajdują pełne pokrycie. Oceny tej nie zmienia wielkość sumy wszystkich wierzytelności zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym, gdyż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, sąd bada rzeczywiste możliwości finansowe podmiotu o nie występującego w chwili złożenia tego wniosku, a nie kwestie związane z podziałem funduszów masy upadłości w postępowaniu upadłościowym. Upadła spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na których pokrycie posiada ona wystarczające środki. Niezależnie od powyższego wydatki te, jako związane z zarządem masy upadłości zaliczają się zdaniem WSA do kosztów postępowania upadłościowego, które podlegają zaspokojeniu w pierwszej kolejności. W zażaleniu na to postanowienie syndyk zarzucił, że Sąd pierwszej instancji pominął w swoich rozważaniach wysokość zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym wierzytelności i zasady ich zaspokajania. Wskazał też, że spółka straciła dobry wizerunek i popadła w problemy finansowe z uwagi na działania organów podatkowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji - po przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, iż strona nie spełniła warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j. z 2012 r., poz. 1270; dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W istocie dokonanie porównania wymaganych obecnie kosztów sądowych (wpis od skargi kasacyjnej) ze środkami, jakich posiadanie zadeklarowano na formularzu PPPr, nie implikuje konieczności udzielenia stronie pomocy z budżetu państwa. Nie sposób nie zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że skoro upadła spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, to koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na których pokrycie posiada wystarczające środki. Co prawda nie można zaaprobować poglądu WSA, że wydatki te, jako związane z zarządem masy upadłości, zaliczają się do kosztów samego postępowania upadłościowego, jednak słusznie WSA zaliczył je do należności podlegających zaspokojeniu w pierwszej kolejności. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Obowiązek ten wynika zaś z art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ponadto zgodnie z powoływanym zresztą przez syndyka w uzasadnieniu zażalenia art. 342 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1361 ze zm.) w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. Nawiązując do powołanego przez syndyka w uzasadnieniu zażalenia postanowienia WSA w Bydgoszczy z 18 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 599/10 dotyczącego prawa pomocy dla osoby fizycznej, stwierdzić trzeba, że nie można wyrażonych tam poglądów odnieść do realiów niniejszej sprawy, gdyż w tej sprawie chodzi o prawo pomocy dla osoby prawnej, której nie dotyczy przesłanka wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nie można też uznać, aby za przyznaniem stronie środków z budżetu państwa przemawiała powoływana przez syndyka okoliczność utraty renomy spółki. Należy zgodzić się z powołanymi w uzasadnieniu zażalenia wypowiedziami Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, że nie można nakładać na osobę prowadzącą działalność gospodarczą obowiązku czynienia oszczędności na poczet ewentualnych kosztów sądowych. Pogląd ten przyjęty został też przez część krajowego orzecznictwa sądów administracyjnych (vide postanowienia NSA z 28 października 2005 r., sygn. akt I FZ 452/05 i z 11 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 204/08, dostępne w serwisie cbois.nsa.gov.pl; z 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 647/05, niepubl.). Również Sąd pierwszej instancji nie wskazywał w swoich rozważaniach na taką konieczność. Mając powyższe na względzie, stwierdzić trzeba, że rację ma Sąd pierwszej instancji, że skoro spółka posiada środki finansowe, a ponadto ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej - a więc i generowania zysku - to w tym stanie rzeczy nie można ponad wszelką wątpliwość uznać, że syndyk wykazał, iż spełniona została przesłanka wskazana w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia stronie pomocy ze środków budżetowych. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.