I SA/Sz 1276/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA – Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Samorządowego w Szczecinie z dnia 9 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nałożonego mandatu karnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Skarżący A. P. odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożył wniosek o zwolnienie od poniesienia tej opłaty ze względu na trudną sytuację materialną. Uzasadniając wniosek, podał, że od lipca 2013 r. nie może znaleźć pracy w charakterze inżyniera sanitarnego, zaś od początku roku zarobił kwotę [...] zł brutto (kopie zaświadczeń pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za kwiecień 2013 r. i maj 2013 r. - odpowiednio [...] zł netto i [...] zł netto). Ponadto wskazał, że jego miesięczne wydatki to opłaty związane z mieszkaniem w kwocie [...] zł, opłaty związane z eksploatacją samochodu w kwocie [...] zł, wpis do Izby [...] w kwocie [...] zł, zakup odzieży i obuwia w kwocie [...] zł, zakup żywności w kwocie [...] zł, usług lekarskich (stomatolog) w kwocie [...] zł, alimenty w kwocie [...] zł. Skarżący oświadczył, że nie otrzymuje zasiłków z MOPR i ZUS na siebie ani też na rzecz małoletniej córki A. W formularzu PPF, rubrykę dotyczącą oświadczenia o stanie rodzinnym skarżący skreślił, natomiast w rubryce dotyczącej majątku wpisał "nie dotyczy". Do wniosku skarżący dołączył faktury za gaz i energię elektryczną, wystawione na jego ojca, zawiadomienie o wysokości opłat za czynsz, fakturę za telewizję i internet wystawione na rodziców, fakturę za telefon, kopie rocznych zeznań podatkowych PIT-37 za 2011 r. i 2012 r. Jednakże wnioskodawca nie odpowiedział na wezwanie referendarza sadowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i rodzinną. Wobec tego referendarz sądowy po rozpoznaniu wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach, postanowieniem z dnia 19 lutego 2014 r. I SA/Sz 1276/13 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca pomimo ponownego wezwania skarżącego do uiszczenia stosownej opłaty sądowej, nie uiściła wpisu od skargi. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 20 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 1276/13 odrzucił skargę A. P. W związku ze złożeniem przez skarżącego w dniu 26 maja 2014 r. na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej, w terminie 14 dni od daty wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy, tj.: • zaświadczenia z urzędu pracy stwierdzającego czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna oraz czy posiada prawo do zasiłku, • zaświadczenia właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy czy skarżący korzysta z opieki społecznej czy ubiegał się o jej przyznanie w 2013 r. i 2014 r., • wyciągów z rachunków bankowych skarżącego, w tym lokat, kart kredytowych za okres od 1 marca 2014 r. do 30 maja 2014 r., • dodatkowego oświadczenia wyjaśniającego z jakich źródeł skarżący finansuje bieżące potrzeby życiowe, jeśli skarżący otrzymuje pomoc finansową od rodziny - od kogo i w jakiej wysokości, • dokumentów potwierdzających spłatę lub niespłacanie alimentów z ostatnich trzech miesięcy, • dodatkowego oświadczenia odnośnie miejsca zamieszkania, czy skarżący nadal wynajmuje mieszkanie w [...] oraz kopii umowy najmu, a także oświadczenia czy mieszka obecnie w [...] oraz czy ze skarżącym mieszkają inne osoby, ze wskazaniem tych osób i ewentualnego stopnia pokrewieństwa, czy osoby te partycypują w kosztach utrzymania mieszkania i w jakiej wysokości Pismo to zostało doręczone w trybie tzw. fikcji doręczenia (dwukrotne awizo) w dniu 20 czerwca 2014 r. Przesyłkę zawierającą wezwanie awizowano po raz pierwszy w dniu 6 czerwca 2014 r. i złożono ją na okres siedmiu dni we wskazanej placówce pocztowej. Przyczynę jej niedoręczenia określono jako "nie zastano". W dniu 16 czerwca 2014 r. przesyłkę tę awizowano powtórnie, a następnie w dniu 25 czerwca 2014 r. odesłano ją nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". Skarżący nie uzupełnił w zakreślonym terminie braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do postanowień art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, że strona, która z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego, może zostać zwolniona przez sąd z tego obowiązku. Jednakże ustawodawca zobowiązał wnioskodawcę do wskazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy, jak również przedłożenia dowodów potwierdzających istnienie ustawowych przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów jak i ustanowienie pełnomocnika. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, Lex nr 101042). Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wiosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wniosek ten składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 p.p.s.a.) - Rada Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. określiła wzór i sposób udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposób dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. nr 227, poz. 2245). Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zatem w sytuacji kiedy sąd uzna, że oświadczenie złożone na urzędowym formularzu PPF jest niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych lub stanu rodzinnego osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy lub budzi wątpliwości, możliwe jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Polega ono na wezwaniu wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. B. Dauter, G. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2011, str. 744). W rozpatrywanej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek zgodnie z wymogami, o których mowa w powołanym rozporządzeniu Rady Ministrów. Jednak w ocenie sądu informacje podane we wniosku okazały się niewystarczające do przeprowadzenia oceny stanu majątkowego i rodzinnego strony, wobec czego sąd wezwał ją do nadesłania dodatkowych dokumentów. Strona nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku i nie przedłożyła żadnych dokumentów. Wobec tego, uzasadnione jest rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie oświadczeń i dokumentów, które znajdowały się w aktach sprawy. Według sądu w rozpatrywanej sprawie wnioskodawca w złożonym na formularzu wniosku nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swego koniecznego utrzymania. Nie zastosował się bowiem do wezwania z dnia 30 maja 2014 r., stąd ocena jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych została dokonana na podstawie danych zawartych w aktach. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Z akt sprawy wynika, że skarżący nie uzyskuje dochodów od lipca 2013 r., od stycznia do lipca 2013 r. otrzymał wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto (za maj i kwiecień), w chwili obecnej nie może znaleźć pracy w swoim zawodzie, nie korzysta z żadnych form pomocy (MOPR, ZUS), ma córkę, która również takiej pomocy nie otrzymuje. Wnioskodawca podał także, że ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie, przedstawiając ich wykaz. Ponieważ sytuacja rodzinna skarżącego i jego możliwości finansowe budziły wątpliwości co do ich kompletności i złożone oświadczenie okazało się niewystarczające do dokonania oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, a także jego możliwości płatniczych, został on wezwany pismem z dnia 30 maja 2014 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów, pozwalających zweryfikować przedstawione dane, jak też uzupełniających wniosek. Wymagało bowiem ustalenia, czy skarżący faktycznie nie posiada oszczędności, ani nie otrzymuje dodatkowych świadczeń od innych osób (rodziny) czy instytucji, skoro jak oświadczył ponosi znaczne miesięcznie wydatki, a nie uzyskuje dochodów i ma trudności ze znalezieniem pracy. Istotne wątpliwości budziła kwestia miejsca zamieszkania skarżącego, istnienia osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak zakresu ponoszenia wydatków na utrzymanie mieszkania, ze względu na sposób wypełnienia formularza, a także z uwagi, iż z akt sprawy wynikało, że wnioskodawca wynajmował mieszkanie w [...], zaś w formularzu wskazał jako adres zamieszkania miejscowość [...]. Ponadto, z przedłożonych z pierwszym wnioskiem dokumentów dotyczących wydatków na mieszkanie wynikało, że były one wystawione na rodziców skarżącego. Okolicznością wymagającą potwierdzenia było także spłacanie alimentów. Oczywiste bowiem jest, że wskazane okoliczności mogą bowiem mieć wpływ na sytuację skarżącego i jego zdolność do poniesienia kosztów sądowych. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie odebrał wezwania z dnia 30 maja 2014 r. ani osobiście, ani z placówki pocztowej, co powodowało, że pismo po upływie czternastodniowego terminu od pierwszego awiza należało zostać uznać za doręczone (art. 73 § 1 i § 4 p.p.s.a.) w dniu 20 czerwca 2014 r., a od 21 czerwca 2014 r. rozpoczął bieg 14-dniowy termin sądowy na złożenie żądanych w wezwaniu oświadczeń i dokumentów. Pomimo upływu terminu skarżący nie wywiązał się z wezwania, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego i w konsekwencji uniemożliwiało poczynienie kategorycznych ustaleń w tej kwestii. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy wnioskodawcę stać na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca winien wykazać zasadność złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. W tym stanie rzeczy skoro strona skarżąca nie zastosowała się do wezwania, nie przedłożyła żądanych dokumentów, a jej pisemne wyjaśnienia okazały się niewystarczające, niewyjaśnione pozostały wątpliwości co do jej możliwości finansowych. To zaniechanie ze strony skarżącego skutkowało zatem nieuwzględnieniem jego wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Sąd - na podstawie przepisów art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - postanowił jak w sentencji.