I SA/Sz 134/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J C o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za[...] . p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący J C, reprezentowany przez doradcę podatkowego, w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za [...] r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. Wyjaśnił, iż nie osiąga żadnych dochodów, przebywa w ośrodku leczenia uzależnień w miejscowości W. Korzysta z pomocy finansowej rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z konkubiną B O oraz dwojgiem małoletnich dzieci, a w oświadczeniu majątkowym - iż nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, jak i wartościowych rzeczy ruchomych, ani też zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej p.p.s.a.) wezwaniem z dnia [...] r. zobowiązano skarżącego, aby w terminie 14 dni od doręczenia wezwania nadesłał: aktualne zaświadczenie o stanie zdrowia oraz czy jest zdolny do podjęcia pracy; dodatkowe oświadczenie skarżącego wyjaśniające, na czyim utrzymaniu pozostaje, w jakiej formie i wysokości udzielana jest pomoc w utrzymaniu przez rodzinę (z wykazaniem kto ponosi koszty pobytu i leczenia skarżącego w ośrodku uzależnień i w jakiej wysokości), z czego utrzymuje się konkubina i małoletnie dzieci, czy otrzymuje jakiekolwiek świadczenia związane z wychowywaniem dzieci (zasiłki, dodatki), w jakiej wysokości, a także gdzie mieszka konkubina z dziećmi, czy wynajmuje lokal mieszkalny, czy mieszka u swojej lub skarżącego rodziny, czy ponosi wydatki związane z opłatami za mieszkanie, w jakiej wysokości; dodatkowe oświadczenie skarżącego zawierające wyjaśnienie, z jakich źródeł (w jaki sposób) finansuje pomoc prawną w postaci wynagrodzenia doradcy podatkowego; wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny (żywność, odzież, środki czystości, opłaty za mieszkanie, leczenie) wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich dwóch miesięcy; zaświadczenie z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy (MOPS, MOPR itp.) czy skarżący, a także[...] . z pomocy społecznej, w jakiej wysokości, czy ubiegali się o jej przyznanie; odpisy rocznych zeznań podatkowych za [...] [...] skarżącego oraz B O wraz z potwierdzeniami ich złożenia w urzędzie skarbowym; jeśli konkubina skarżącego jest osobą bezrobotną – zaświadczenia, czy jest zarejestrowana jako bezrobotna, czy pobiera zasiłek z tego tytułu lub inne świadczenie o podobnych charakterze; zaświadczenie z urzędu pracy, czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; dokument potwierdzający zakończenie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; wyciągi z posiadanych przez skarżącego i konkubinę rachunków bankowych (w tym lokat) z okresu od [...] r. do [...] r. Wykonując powyższe wezwanie, skarżący nadesłał oświadczenie, w którym wyjaśnił, że od [...] r. przebywa wraz z żoną i dziećmi w ośrodku leczenia uzależnień. Od tego czasu pozostaje na utrzymaniu swoich rodziców, przy czym koszty leczenia skarżącego ponosi Narodowy Fundusz Zdrowia. Z oświadczenia skarżącego wynika również, iż zawarł on związek małżeński z B O, która otrzymuje rentę z tytułu niepełnosprawności córki w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż koszty kancelarii adwokackiej w całości pokrywa były wspólnik skarżącego P B, skarżący w roku [...] i [....] nie osiągnął dochodów z wynagrodzenia, nie posiada żadnych rachunków bankowych ani lokat. Postanowieniem dnia [...] r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ponieważ skarżący na wezwanie referendarza nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy, co uniemożliwiło rzeczywistą ocenę sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując, iż skarżący nie przedłożył żądanego zeznania rocznego za [...] r. (swojego i żony) z uwagi na fakt, iż z powodu braku dochodów opodatkowanych takie zeznania nie były składane. Podkreślił także, iż zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego składane było pod groźbą odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych, w oświadczeniu tym strona nie wykazała żadnych oszczędności oraz nie wskazała na fakt kontynuowania prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z powyższym pełnomocnik skarżącego wniósł o ponowne rozpatrzenie zgromadzonego materiału dowodowego i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do treści z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną. Nie wystarczy jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności, czy prawidłowe wypełnienie formularza. Sąd ma prawo, oceniając złożone oświadczenie za niewystarczające, żądać od strony dodatkowych wyjaśnień bądź złożenia dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Zauważyć bowiem należy, iż oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z tych też względów musi dołożyć wszelkiej staranności, aby uzyskać dowody weryfikujące treść oświadczeń strony dotyczących jej stanu majątkowego. Podnieść należy, że uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 p.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy Sądu o sytuacji strony. Sąd zwraca się do strony, jeśli w toku badania akt sprawy dojdzie do wniosku, że dane w nich zawarte są niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezastosowanie się strony do wezwania sądu odnosi ten skutek, że w sytuacji braku pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy sąd musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GZ 306/08). W przedmiotowej sprawie skarżący zgodnie z art. 255 p.p.s.a., został wezwany przez referendarza sądowego do złożenia dokumentów, które odzwierciedlać będą sytuację materialną strony. Skarżący zobowiązania tego nie wykonał lecz ograniczył się jedynie do nadesłania oświadczenia, na postawie którego, zdaniem Sądu, nie można określić jego sytuacji majątkowej. Skarżący podał w złożonym przez siebie oświadczeniu, iż przebywa obecnie w ośrodku leczenia uzależnień wraz z żoną i dwójką małoletnich dzieci ([...]). Pozostaje na utrzymaniu rodziców zaś koszty leczenia pokrywa Narodowy Fundusz Zdrowia. Żona, B C, otrzymuje rentę z tytułu niepełnosprawności córki w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Wskazał także, iż koszty kancelarii adwokackiej pokrywa jego były wspólnik a w [...] r. nie osiągnął dochodów z tytułu wynagrodzenia, nie posiada również żadnych rachunków bankowych ani lokat. Powyższe oświadczenie i zawarte w nim informacje nie pozwalają, według Sądu, ocenić rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Skarżący nie wskazał bowiem w jakiej wysokości otrzymuje środki finansowe od rodziców, nie wykazał również rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków, które są pokrywane z tych środków. Brak jest również wskazania, czy skarżący oraz jego małżonka są osobami bezrobotnymi oraz potwierdzenia stanu zdrowia skarżącego, które pozwoliłoby ocenić jego aktualne możliwości zarobkowe. Wnioskodawca nie uzupełnił tych i innych braków materiału dowodowego także na etapie sprzeciwu, podając jedynie, iż nie przedłożył zeznania rocznego (swojego i żony) za [...]r. ponieważ w związku z brakiem dochodów nieopodatkowanych nie były one składane. Ponadto, zdaniem skarżącego, skoro oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były składane pod groźbą odpowiedzialności karnej to oznacza, iż podane były prawdziwe, zaś we wniosku tym strona nie wykazała posiadania żadnych oszczędności oraz faktu kontynuowania działalności gospodarczej, Zdaniem Sądu fakt podania informacji we wniosku o przyznanie prawa pomocy pod groźbą odpowiedzialności karnej świadczy jedynie o tym, iż podane przez stronę dane były prawdziwe natomiast w żadnej mierze nie spełniają warunku wykazania trudnej sytuacji materialnej skutkującej przyznaniem prawa pomocy. Jak to już bowiem wskazano wyżej to do osoby ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy należy wykazanie, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów, i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy wnioskodawcę stać na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z [...]r., sygn. akt[...], to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. (...). Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada bowiem na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. Oceniając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie przekonywający, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania a tym samym nie wykazał aby spełniał ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a, należało orzec jak w sentencji.