I SA/Sz 1419/14

Sygn. akt #SYGNATURA P O S T A N O W I E N I E Dnia 30 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Kazimierz Maczewski po rozpatrzeniu w dniu 30 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie uzdrowiskowej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] , w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie uzdrowiskowej, wyrokiem z dnia 19 lutego 2015 r o sygn. akt I SA/Sz 1419/14, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. Z. z dnia [...] r. nr [...] , stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. W tym stanie sprawy, składając w dniu 19 maja 2015 r. samodzielnie sporządzoną odpowiedź na skargę kasacyjną organu, B. K. na urzędowym formularzu PPF zwróciła się do Sądu o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, Skarżąca wskazała, że jest emerytką, która samotnie wychowuje uczące się jeszcze dziecko. Córka jest studentką uniwersytecką studiów dziennych (stacjonarnych) i ze względu na tok nauki oraz spoczywające na niej z tego tytułu obowiązki nie ma możliwości podjęcia pracy. Skarżąca, ze względu na stan zdrowia i konieczność codziennej rehabilitacji kręgosłupa, również nie może podjąć pracy zawodowej. Jej dochody stanowi emerytura w wysokości [...] zł. Jest zadłużona, m.in. w spółdzielni mieszkaniowej. Natomiast ojciec dziecka założył sprawę o zniesienie alimentów (sprawa w toku). Skarżąca podniosła także, że obie z córką żyją w skrajnej nędzy, często nie starcza im na jedzenie. Nie stać jej na opłacenie adwokata z wyboru. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżąca podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z córką – M. K. (ur. W[...] ), jej jedyny majątek stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m2 w budynku z wielkiej płyty z [...] r., zaś córka nie posiada żadnego majątku. Na dochód rodziny, stanowiący łącznie [..] zł, składają się świadczenie emerytalne Skarżącej w kwocie [..] zł netto ([...] zł brutto) oraz alimenty córki w kwocie[...] zł. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą łącznie ok. [...] zł (czynsz, światło, gaz, telefon, rata radio, bilety miesięczne, Internet). Skarżącej i jej córce pozostaje zatem kwota [...] zł, która musi starczyć na zakup żywności, ubrań, książek do nauki, leków. Do wniosku Skarżącą dołączyła kopie: – zaświadczenia z Uniwersytetu W. z dnia 10 lutego 2015 r., potwierdzającego, że M. K. jest studentką studiów stacjonarnych; – decyzji Zakładu Ubezpieczeń społecznych z dnia 27 marca 2015 r., potwierdzającej, że na rachunek bankowy Skarżącej przekazywana jest emerytura w kwocie [...] zł; – pozwu z dnia 3 września 2014 r. o wygaśniecie obowiązku alimentacyjnego; – zaświadczenia z W. S. M. O. W. z dnia 13 kwietnia 2015 r., w którym wykazano, że zadłużenie bieżące z tytułu opłat za lokal wraz z odsetkami stanowi [...] zł. Uznając, że oświadczenia Skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz są niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", Sąd wezwał Stronę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów w postaci: 1) zeznania podatkowego Skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 r. wraz z dowodem potwierdzającym złożenie tego zeznania we właściwym urzędzie skarbowym; 2) wyciągów z posiadanych przez Skarżącą oraz jej córkę wszystkich rachunków bankowych, oszczędnościowych (w tym dotyczących lokat, kart kredytowych) z ich stanem z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) zaświadczenia z uczelni potwierdzającego, czy córka skarżącej w roku akademickim 2014/2015 pobierała/pobiera stypendium (socjalne, naukowe), a jeśli tak – w jakiej wysokości; 4) zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy Skarżąca lub jej córka korzystają z pomocy społecznej, bądź czy ubiegały się o jej przyznanie w okresie ostatnich trzech miesięcy; 5) wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie Skarżącej i jej córki wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich trzech miesięcy. W wezwaniu zawarto pouczenie, że wskazane powyżej dokumenty i oświadczenia należy nadesłać Sądowi w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy Odpowiadając na wezwanie Sądu z 27 maja 2015 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, w wyznaczonym przez Sąd terminie Skarżąca nadesłała: – kopię pierwszej i ostatniej strony zeznania podatkowego za 2014 r. wraz z dowodem jego złożenia drogą elektroniczną, z którego wynika, że Skarżąca wykazała nadpłatę podatku dochodowego w kwocie [...] zł; jedocześnie Skarżąca oświadczyła, że zeznanie to nie jest odzwierciedleniem jej obecnej sytuacji, gdyż w 2014 r. pracowała zawodowo, a od 1 stycznia 2015 r. jest na emeryturze oraz że wykazana kwota nadpłaty obejmująca zwolnienie na dziecko została jej zwrócona przez urząd skarbowy; – 9 stron wydruku zawierającego szczegóły 23 transakcji bankowych; – oświadczenie Skarżącej, że ani ona, ani jej córka nie posiadają żadnych lokat ani kart kredytowych; córka nie posiada również konta bankowego, a jedynie Skarżąca posiada takie konto, na które wpływają pieniądze z tytułu jej emerytury w kwocie [...] zł oraz alimenty na córkę w wysokości [...] zł (sprawa o zmniejszenie alimentów w toku); – zaświadczenie z Uniwersytetu W. z 9 czerwca 2015 r., z którego wynika, że córka Skarżącej nie otrzymuje żadnych stypendiów; – zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy B. m.st W. z 2 czerwca 2015 r., poświadczające, że w okresie od 1 marca 2015 r. do 31 maja 2015 r. Skarżąca i jej córka nie korzystały z pomocy społecznej; jednocześnie Skarżąca oświadczyła, że w styczniu 2015 r. chciała złożyć wniosek o przyznanie jej takiej pomocy, jednak w ustnej rozmowie z pracownikiem uzyskała informację, ze przy obecnych dochodach przekraczających [...] zł na osobę w rodzinie, nie otrzyma żadnej zapomogi; – wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie Skarżącej i jej córki, w którym ujęto:[..] zł czynsz, [...] zł światło, [...] zł gaz, [...] zł rozliczenie kwartalne wody (tj. [...] zł za 3 miesiące), [....] zł multimedia, [...] zł opłata za radio i TV, [...] zł za 2 telefony,[...] zł spłata pożyczki byłemu pracodawcy, [..] (tj. [...] zł : [...] ) zakup komórki dla córki w związku z powiadomieniami telefonicznymi z Uczelni, [...] zł książki do nauki 4 języków obcych (ukraińskiego, storo-cerkiewnego-ruskiego, rosyjskiego oraz angielskiego), [...] zł druk materiałów na Uczelnię, [...] zł dwie karty miejskie, [...] zł (tj.[...] zł : [...] ) obowiązkowe roczne ubezpieczenie córki, [...] zł (tj. [...] zł : [...] ) obowiązkowe ubezpieczenie mieszkania,[...] zł ubezpieczenie osobiste skarżącej ([...] razem wydatki konieczne); skarżąca wskazała, że po odjęciu ww. wydatków od łącznej kwoty dochodów kwota [...] zł ma wystarczyć dla dwu dorosłych osób (studentki i emerytki) na leki, wyżywienie, odzież, rozrywki, sprawy sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Na wstępie wskazania wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Obowiązkiem strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest zatem, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, sytuacji majątkowej i finansowej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych/jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; 18 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 460/11; 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12 – orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że wniosek Strony nie może zostać uwzględniony, gdyż Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W oświadczeniu złożonym na formularzu PPF Skarżąca wskazała, że jest emerytką, która samotnie wychowuje studiujące dziecko, i ani ona, ani jej córka nie mogą podjąć pracy zawodowej, zaś uzyskiwane przez nich dochody w łącznej kwocie [...] zł z emerytury i alimentów, starczają tylko na pokrycie niezbędnych wydatków. Pozostająca ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym córka nie posiada żadnego majątku, zaś Skarżąca ma wyłącznie mieszkanie o powierzchni [...] m2 w budynku z wielkiej płyty z [...] r. (w rubrykach dotyczących innych ruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych wpisano "brak"). Skarżąca została wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania dodatkowych dokumentów potwierdzających ww. okoliczności. Odpowiadając na to wezwanie, Skarżąca przedstawiła jedynie część wymaganych dokumentów (wyżej wskazanych), natomiast złożone przez nią oświadczenia w odniesieniu do nieprzedłożonych bądź niepełnych dokumentów budzą wątpliwości Sądu. I tak, Skarżąca uchyliła się od przesłania wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, przedstawiając jedynie 9 stron wydruków zawierających szczegóły 23 transakcji bankowych. Zestawienia tego nie sposób uznać za dokument urzędowy, w szczególności nie pozwala na zidentyfikowanie banku, w którym Skarżąca ma rachunek, daty sporządzenia wydruku, nie pozwala na ocenę, czy jest to pełny obraz transakcji dokonywanych przez Skarżącą za jego pośrednictwem. Ponadto zestawienie nie zawiera ani salda początkowego, ani salda końcowego. To zaś uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny, czy Skarżąca faktycznie nie dysponuje żadnymi wolnymi środkami, które pozwoliłyby jej na całkowite lub częściowe pokrycie ewentualnych kosztów postępowania sądowego. Skarżąca uchyliła się również od przedstawienia całego zeznania podatkowego za 2014 r., nadsyłając wyłącznie pierwszą i ostatnią stronę formularza PIT-37. Wyjaśnieniem dla powyższego nie może być, zdaniem Sądu wyłącznie samo oświadczenie Skarżącej, iż w 2014 r. Skarżąca uzyskiwała dochody ze stosunku pracy a od 1 stycznia 2015 r. otrzymuje emeryturę. Nieprzedłożenie pełnego zeznania uniemożliwia bowiem Sądowi zweryfikowanie informacji o posiadanym obecnie jednym źródle przychodu w postaci świadczenia emerytalnego. Ponadto, czego Skarżąca nie kwestionuje, Strona otrzymała na podstawie ww. zeznania zwrot nadpłaty w kwocie [...] zł. Skarżąca jednak w żaden sposób nie wyjaśniła, jak rozdysponowała wskazaną kwotę. Skarżąca przedstawiła także szczegółowe wyliczenie wydatków związanych z potrzebami swojej rodziny, jednakże oprócz owego zestawienia, nie przedstawiła Sądowi żadnego dokumentu (z wyjątkiem ww. opisanego przez Sąd wydruku dotyczącego operacji bankowych), który potwierdzałby wskazywane przez nią dane. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie ujawniła wszystkich danych dotyczących jej sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawiła Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jej gospodarstwa domowego. Tymczasem do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej Skarżącej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów Strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy Stronę stać na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Natomiast bierna postawa i uchylenie się od przedłożenia wszystkich dokumentów poświadczających twierdzenia Skarżącej, skutkuje tym, że jej wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.