I SA/Sz 1458/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca A.B., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że jest rencistką i nie jest w stanie ponieść kwoty wpisu sądowego bez uszczerbku finansowego. Skarżąca otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie [...] zł brutto ([...] zł netto), i kwota ta stanowi jedyne jej źródło utrzymania. Wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, zaś w oświadczeniu majątkowym, że w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej posiada dom o pow. [...] m kw. (rok budowy [...]), mieszkanie o pow. [...] m kw. w R., gospodarstwo rolne w B. o pow. [...] ha, dom wczasowy o pow. [...] m kw., samochód M. [...] rok prod. [...] o wartości [...] zł. Mąż skarżącej posiada samochód marki M. rok prod. [...]. W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżąca wpisała dochody z renty w kwocie [...] zł oraz dochody z działalności gospodarczej męża w kwocie [...]zł. Do wniosku dołączono kopię legitymacji emeryta rencisty. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącej, pełnomocnik skarżącej nadesłał: 1. oświadczenie skarżącej z którego wynika m.in, że mieszkanie w R. nie przynosi żadnych dochodów, od [...] lat jest użytkowane nieodpłatnie przez córkę skarżącej i jej wnuczkę, a także, iż dochodów nie przynosi posiadane gospodarstwo rolne, nie jest tam prowadzona produkcja rolna ani nie jest dzierżawione; odnośnie domu o pow. [...] m kw. skarżąca wyjaśniła, że mieszka w nim również brat syn nieżyjącego brata skarżącej, który partycypuje w kosztach utrzymania w kwocie [...] zł miesięcznie; 2. zaświadczenie banku Pekao SA z 16.01.2015 r. o posiadanym przez skarżącą rachunku i wpływach na ten rachunek kwot z tytułu renty ZUS w wysokości [...] zł netto miesięcznie, a także raport z obrotów "Ma" na tym koncie z saldem końcowym na dzień 16 stycznia 2015 r. w kwocie [...] zł; 3. zaświadczenie Banku Pekao SA z 16.01.2015 r. o posiadanym przez męża skarżącej rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, zawierające informacje o zadłużeniu w wysokości [...] zł, o blokadzie konta od dnia 16.07.2014 r. z tytułu należności ZUS na kwoty [...] zł, [...] zł i [...] zł, a także o zadłużeniu na karcie kredytowej w kwocie [...] zł; 4. trzy wyciągi z rachunku posiadanego przez skarżącą i jej męża w BOŚ SA za okres od 6 października 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. z saldem końcowym w kwocie [...] zł; a także historia tego rachunku za okres od 6 października 2014 r. do 5 stycznia 2015 r. z saldem końcowym w kwocie [...] zł; 5. faktury VAT za energię elektryczną, za gaz, naliczenie za wywóz odpadów komunalnych; 6. zestawienie transakcji dla kart kredytowych posiadanych w banku BOŚ SA przez W. B. za okresy od 22 października 2014 r. do 5 stycznia 2015 r., z całkowitym zadłużeniem na koniec tego okresu w kwocie [...] zł; 7. kopię rocznego zeznania podatkowego męża skarżącej za 2013 r., w którym zadeklarował łączne przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł; 8. wyciąg z księgi przychodów i rozchodów za okres od 1.01.2014 r. do 31.12.2014 r., z którego wynika, że mąż skarżącej uzyskał przychody z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – o co ubiega się skarżąca w niniejszej sprawie - następuje, gdy strona będąca osobą fizyczną wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, i jej aktualnej kondycji finansowej. Skoro przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (tj. dodatkowe obciążenie innych obywateli) i winno być udzielane wyjątkowo - przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Jeśli strona decyduje się bowiem na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Okoliczności podane we wniosku i wynikające z akt sprawy uzasadniają bowiem stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie należało zauważyć, że otrzymywane przez skarżącą i jej męża dochody z sezonowej działalności gospodarczej (w 2014 r. kwocie [...] zł, a więc miesięcznie w kwocie ok. [...] zł) oraz z renty (w kwocie ok. [...] zł netto) łącznie w kwocie ok. [...] zł netto, przy braku oszczędności z pewnością nie wystarczałyby na pokrycie należnych w sprawie kosztów postępowania sprowadzających się obecnie do wpisu od skargi w kwocie [...] zł, a także w drugiej sprawie zawisłej przed tut. Sądem, dotyczącej męża skarżącej o sygn. akt I SA/Sz 1475/14, w kwocie [...] zł, jednak zwrócić należało uwagę również na inne okoliczności sprawy, które mają wpływ na ocenę możliwości płatniczych skarżącej. Skarżąca i jej mąż są właścicielami znacznego majątku w postaci nieruchomości, a także [...] samochodów osobowych. Nie można zatem uznać skarżącej i jej męża za osoby ubogie, wymagające pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem referendarza sądowego status materialny rodziny znacznie wykracza ponad przeciętny poziom. Posiadają oni dom o pow. [...] m kw., mieszkanie o pow. [...] m kw. w R., gospodarstwo rolne w B. o pow. [...] ha, dom wczasowy w M. o pow. [...] m kw. Nie wykazano aby majątek nieruchomy był obciążony w stopniu uniemożliwiającym jego zarobkowe wykorzystanie. Wręcz przeciwnie z oświadczeń skarżącej jak i z akt administracyjnych wynika, że majątek ten służył już w przeszłości jako dodatkowe źródło dochodów. Sprzedawane bowiem były działki rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego w B. Okoliczność, że sprzedaż ta dokonywana była w celu spłaty zadłużenia z tytułu przewalutowanego kredytu (z Euro na złotówki) pozostaje bez znaczenia dla oceny zdolności ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w zakresie prawa pomocy, spłata innych zobowiązań, nie może być traktowana priorytetowo przed powinnością poniesienia kosztów sądowych. Skoro skarżąca nie podała specjalnych powodów, dla których nie mogłaby wyzbyć się czy wykorzystać w celach zarobkowych nieruchomości gruntowej w B., której - wedle oświadczenia nie użytkuje, to należało uznać, że posiadanie tej nieruchomości umożliwia zdobycie dodatkowych środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych. Ponadto biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącej, dodatkowo należy wskazać, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Reasumując, powyższe okoliczności, a więc posiadanie majątku w postaci czterech nieruchomości, niewykazanie okoliczności wskazujących na brak możliwości ich wykorzystywania gospodarczo (zwłaszcza gruntów w B.), nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.