I SA/Sz 1464/14

Dnia 5 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Elżbieta Woźniak po rozpatrzeniu w dniu 5 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zażalenia p o s t a n a w i a: 1) odrzucić skargę, 2) oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 17 października 2014 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 37 § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: "k.p.a."), Dyrektor Izby Skarbowej uznał za nieuzasadnione zażalenie [...] na niezałatwienie w ustawowym terminie wniosku z dnia 20 maja 2014 r. o zwolnienie spod egzekucji kwoty wpływającej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na zajęty rachunek bankowy skarżącego. Pismem z dnia 12 listopada 2014 r. [...] złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na opisane powyżej postanowienie, domagając się jego uchylenia (pkt 1 osnowy skargi). Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (pkt 2 i 3 osnowy skargi), a także o wydanie postanowienia o zawieszeniu egzekucji komorniczej do czasu rozpoznania skargi (pkt 4 osnowy skargi). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Rozpoznając skargę sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej podlega kontroli tego sądu. Zgodnie bowiem z art. 3 § 2 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Ponadto, zgodnie z art. 3 § 3 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Natomiast art. 58 § 1 p.p.s.a. określa przyczyny odrzucenia skargi. W pkt 1 tej normy przyjęto, że odrzucenie następuje, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Odrzucenie z tego powodu ma miejsce w szczególności wówczas, gdy skarga dotyczy aktu lub czynności nieobjętych zakresem właściwości sądu administracyjnego albo gdy została wniesiona w sprawie wyłączonej z zakresu właściwości tego sądu. Ponadto, Sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.). Z powyższego wynika, że stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie lub rozstrzygające sprawę co do istoty oraz na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że rodzaj postanowień zaskarżalnych do sądu administracyjnego jest ściśle określony i jest to katalog zamknięty. Przedmiotem skargi wniesionej przez [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie jest, wydane na podstawie art. 37 § 1 k.p.a., ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...], którym za nieuzasadnione uznano zażalenie skarżącego na niezałatwienie w ustawowym terminie jego wniosku. Zgodnie z brzmieniem art. 37 § 1 k.p.a., na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Zażalenie, wnoszone przez stronę w trybie art. 37 § 1 k.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie, jest specyficznym środkiem ochrony praw strony w postępowaniu administracyjnym. Zażalenie to nie stanowi środka zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym, lecz służy jedynie zakwestionowaniu przekroczenia ustawowego maksymalnego terminu załatwienia sprawy (art. 35 i art. 36 k.p.a.). Wydane w tym zakresie postanowienie ma charakter incydentalny, nie rozstrzyga sprawy co do istoty, a także nie kończy postępowania w sprawie. Na postanowienie takie nie przysługuje zażalenie, co wynika z art. 141 § 1 w zw. z art. 37 k.p.a. Strona nie ma uprawnień do podważenia tego postanowienia w trybie procesowym. Nie podlega ono także zaskarżeniu do sądu administracyjnego, bowiem taki przedmiot zaskarżenia nie mieści się w katalogu spraw podlegających kontroli sądowej. Niezależnie od pozytywnego bądź negatywnego stanowiska organu wyższego stopnia, strona może wnieść skargę na bezczynność organu, gdyż spełniła warunek formalny określony w art. 37 § 1 k.p.a., w sprawach bezczynności organu istotne znaczenie ma nie tyle sposób rozpatrzenia zażalenia złożonego w trybie art. 37 k.p.a., ale sam fakt dopełnienia takiej czynności przez stronę. Złożenie takiego zażalenia wywiera więc skutek wyczerpania przez stronę przysługujących jej środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.), a tym samym umożliwia skuteczne wniesienie skargi na bezczynność organu pozostającego w zwłoce i niepodejmującego w ustawowym terminie aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a. (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 145/13 i powołane tam orzeczenia – dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie złożył skargi na bezczynność organu administracyjnego, lecz skargę na opisane powyżej postanowienie z 17 października 2014 r. Postanowienie to nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie lub rozstrzygającym sprawę co do istoty, a także nie przysługuje od niego zażalenie. Nie podlega ono zatem zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., Sąd w pkt. 1 sentencji orzekł o odrzuceniu skargi jako niedopuszczalnej. Jednocześnie w pkt. 2 postanowienia, w odpowiedzi na złożony przez skarżącego wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, Sąd orzekł o jego oddaleniu. Swoje rozstrzygnięcie Sąd oparł na art. 247 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Skarga jest natomiast oczywiście bezzasadna wtedy, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uznania żądania strony skarżącej. W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał skargę za niedopuszczalną z uwagi na fakt, że zaskarżony nią akt nie mieści się w katalogu spraw podlegających kontroli sądowej. W takich okolicznościach skarga winna być uznana za skargę oczywiście bezzasadną, co z kolei czyni niemożliwym przyznanie prawa pomocy. Należało zatem odstąpić od przesłania stronie skarżącej urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk "PPF"), ze względu na niecelowość tej czynności. Końcowo Sąd wyjaśnia, że wobec odrzucenia skargi nie mógł również odnieść się do wniosku skarżącego o zawieszenie egzekucji komorniczej (tj. wniosku zawartego w pkt. 4 osnowy skargi), albowiem ocena takiego wniosku byłaby możliwa jedynie w toku skutecznie zainicjowanego postępowania sądowego.