I SA/Sz 1488/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Alicja Polańska po rozpatrzeniu w dniu 28 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W R o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 23 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę W R na opisane na wstępie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie. W dniu 16 kwietnia 2015 r. skarżąca złożyła w sądzie na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek, skarżąca podniosła, że Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie wcześniej uznał, iż skarżącej, jako osobie niepełnosprawnej ruchowo i mentalnie, w latach 2008-2012 przysługiwało prawo do odliczenia od podatku kwoty [...] zł rocznie, zaś teraz chce odebrać ww. kwotę, którą skarżąca wydatkowała już na leczenie. Na dowód swojego złego stanu zdrowia skarżąca przedłożyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz szereg dokumentów z publicznych i niepublicznych ośrodków zdrowia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, nie posiada żadnego majątku, a jedynym źródłem utrzymania jej rodziny jest uzyskiwana przez skarżącą emerytura w kwocie [...] zł (w odniesieniu do męża skarżąca wskazała, że nie ma on dochodów z powodu "blokady pracy"). Ze złożonego wniosku wynika również, że skarżąca i jej mąż zamieszkują w Norwegii. Z uwagi na fakt, iż przedstawione wyżej oświadczenie skarżącej okazało się niewystarczające do oceny jej możliwości płatniczych, sąd zobowiązał ją do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń w postaci: 1) zeznania podatkowego skarżącej i jej męża o wysokości osiągniętego dochodu w 2013 r. albo – o ile zostało już złożone we właściwym urzędzie skarbowym – zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 r.; 2) wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża wszystkich rachunków bankowych (w tym lokat, kart kredytowych) z ich stanem z okresu ostatnich 3 miesięcy; 3) oświadczenia, czy skarżąca i jej mąż uzyskują jakiekolwiek świadczenia w Norwegii (emerytury/renty, zapomogi, dofinansowania itp.) – jeśli tak, to w jakiej wysokości; 4) oświadczenia, na czym polega wskazana we wniosku "blokada pracy" męża skarżącej, czy podejmuje on jakieś prace dorywcze – jeśli tak, to jaki osiąga z tego tytułu dochód; 5) dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez skarżącą i jej męża wydatków związanych z utrzymaniem z okresu ostatnich 3 miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem domu); 6) dodatkowego oświadczenia o nieruchomości w Norwegii przy ul. H, [...], tj. kto jest właścicielem nieruchomości (należy podać dane personalne właściciela), jaki tytuł prawny przysługuje skarżącej i jej mężowi do tej nieruchomości, czy oprócz skarżącej i jej męża zamieszkują tam inne osoby (należy podać dane personalne tych osób i stopień pokrewieństwa). W wezwaniu pouczono skarżącą, że żądane dokumenty i oświadczenia należy nadesłać sądowi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie sądu zostało doręczone skarżącej 27 kwietnia 2015 r. W wyznaczonym przez sąd terminie, który upłynął 11 maja 2015 r., skarżąca nie przedłożyła żądanych dokumentów i oświadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na wstępie wskazania wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem odstępstwem od normy przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym - prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przywołanej regulacji wynika, że przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest okoliczność, iż strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z jej utrzymaniem i rodziny. Z regulacji tej wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot: "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych/jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i jasny stanu majątkowego wnioskodawcy (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; 18 października 2011 r. o sygn. akt II GZ 460/11; 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie skarżąca w swoim wniosku podała, że cierpi na szereg schorzeń, prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i oboje zamieszkują w Norwegii, nie posiada żadnego majątku, a źródłem utrzymania małżonków jest otrzymywana przez skarżącą emerytura w kwocie [...] zł. Do wniosku skarżąca dołączyła wyłącznie dokumentację orzeczniczo-medyczną, potwierdzającą stan jej zdrowia. Natomiast, wezwana przez sąd do przedstawienia dokumentów oraz dodatkowych oświadczeń, mających zobrazować jej sytuację majątkowo-finansową, skarżąca ani w wyznaczonym przez sąd terminie, ani dotychczas, nie udzieliła żadnej odpowiedzi. Wobec powyższego, sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Bez wpływu na tę ocenę pozostać również musiały dokumenty i oświadczenia złożone do akt administracyjnych sprawy, albowiem i one koncentrują się zasadniczo na sytuacji zdrowotnej skarżącej (w tym kopie: decyzji z dnia 3 lutego 2004 r. i 16 kwietnia 2004 r. o przyznaniu renty, faktur i rachunków za prywatne wizyty lekarskie, informacji od lekarzy o odbytych konsultacjach lekarskich, faktur za nabyte leki). Nie ulega wątpliwości, że w sprawie należało potwierdzić nie sam stan zdrowia skarżącej, lecz przede wszystkim wysokość dochodów otrzymywanych przez skarżącą i jej męża, lub też brak po ich stronie oszczędności i majątku oraz ponoszone przez nich wydatki na utrzymanie, zwłaszcza, że - jak wynika z okoliczności sprawy - skarżąca, twierdzi, iż wraz z mężem utrzymuje się wyłącznie z emerytury w kwocie [...] zł i nie ma żadnego majątku, jednak wielokrotnie przyjeżdża do Polski z Norwegii i korzysta nie tylko z państwowej, ale także z prywatnej opieki lekarskiej. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie ujawniła wszystkich danych dotyczących jej sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawiła sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jej gospodarstwa domowego. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego oraz z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast, bierna postawa i uchylenie się od przedłożenia wszystkich dokumentów poświadczających twierdzenia skarżącej, skutkuje tym, że jej wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.