I SA/Sz 151/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lipca 2018 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w podatku od nieruchomości za 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę uchyla zaskarżone postanowienie. Jak wynika z akt sprawy ze skargi W. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 stycznia 2018 r., decyzją z dnia 4 listopada 2011 r. Wójt Gminy K., zwany dalej "Wójt", określił S. K. R. w likwidacji w T., zwanej dalej "SKR", stosowne zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za dany rok podatkowy. W dniu 7 listopada 2011 r. Sąd Rejonowy S. - C. w S. W. X. G. wydał postanowienie o sygn. akt. XII GU 121/10 o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej SKR, które uprawomocniło się w dniu 13 stycznia 2012 r. W dniu 13 czerwca 2012 r. Sąd Rejonowy S. - C. w S. W. X. G. wydał postanowienie o sygn. akt. XII GUp 29/11 o umorzeniu postępowania upadłościowego SKR. SKR, reprezentowana przez likwidatora W. C., złożyła wniosek z dnia 23 listopada 2013 r. o stwierdzenie nieważności, m.in. ww. decyzji podatkowej z dnia 4 listopada 2011 r. W dniu 11 marca 2014 r, na wniosek Wójta, Sąd Rejonowy S. - C. w S. W. X. G. K. R. S. wydał postanowienie o sygn. akt SZ.XIII [...] o wykreśleniu SKR z Krajowego Rejestru Sądowego, zwanego dalej "KRS". Postanowienie uprawomocniło się z dniem 15 kwietniem 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej "Kolegium", wydało w dniu 14 maja 2014 r. decyzję, którą odmówiło stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wójta z dnia 4 listopada 2011 r. Decyzję doręczono likwidatorowi w dniu 19 maja 2014 r. Kolegium działało w składzie: D. K., K. S., B. J.. W dniu 11 czerwca 2014 r. Kolegium wydało postanowienie o stwierdzeniu uchybienia do wniesienia odwołania przez SKR od własnej decyzji z dnia 14 maja 2014 r. W dniu 24 czerwca 2014 r. Kolegium wydało postanowienie o sprostowaniu omyłki pisarskiej zawartej we własnym postanowieniu z dnia 11 czerwca 2014 r. W. C., zwany dalej "Skarżącym", złożył wniosek z dnia 11 lipca 2017 r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Kolegium z dnia 14 maja 2014 r. podnosząc, że jest ona nieważna, gdyż wydano ją w czasie gdy SKR został już wykreślony z KRS-u. Kolegium pismem z dnia 11 września 2017 r. wezwało Skarżącego do wykazania własnego interesu prawnego w złożeniu ww. wniosku w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia go bez rozpatrzenia. W odpowiedzi na ww. pismo, Skarżący podał, że został skazany przez Sąd Karny za nieskładanie deklaracji podatkowych, mimo, iż takie deklaracje składał. W jego ocenie, Wójt ukrył te deklaracje i bezprawnie zajął pomieszczenia SKR. Skarżący chciałby doprowadzić do sytuacji rozpoznania odwołania od ww. decyzji podatkowej Wójta z dnia 4 listopada 2011 r. oraz uchylenia wyroku Sądu Karnego. Kolegium wydało w dniu 9 października 2017 r. postanowienie, którym odmówiło wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Kolegium, po przytoczeniu przepisów art. 248 § 1, art. 165a, art. 133 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm. - zwanej dalej "O.p.") wyjaśniło, że za stronę postępowania można uznać jedynie te podmioty, które mają interes prawny w rozumieniu ustaw podatkowych do występowania z konkretnym wnioskiem. Kolegium stwierdziło, że Skarżący nie ma interesu prawnego w niniejszej sprawie, gdyż stroną postępowania mogłaby być wyłącznie SKR, bowiem to ona była stroną w stosunku, do której wydano decyzję, której stwierdzenia nieważności domaga się skarżący. Zdaniem Kolegium, Skarżący nie wykazał istnienia interesu prawnego, a jedynie powoływał się na istnienie interesu faktycznego. Na poparcie swoich twierdzeń Kolegium przywołało orzeczenia sądów administracyjnych i pogląd doktryny. Kolegium działało w składzie: Ł. S., M. W., A. P.. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie i wniósł o jego uchylenie. Wskazał, że Kolegium powinno podjąć działanie z urzędu w celu wyeliminowania decyzji, która jest nieważna, gdyż został wydana po wykreśleniu SKR z KRS-u. Kolegium wydało w dniu 3 stycznia 2018 r. postanowienie, którym utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia 9 października 2017 r. Kolegium podtrzymało swój pogląd, że Skarżący nie miał interesu prawnego do złożenia ww. wniosku. Kolegium działało w składzie: D. K., K. S., B. J.. Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Kolegium z dnia 3 stycznia 2018 r. Skarżący podał, że "zaskarżone postanowienia i decyzje zostały wydane w tym samym składzie osobowym, ponadto 19 maja 2013 spółdzielni nie było w obrocie prawnym, gdyż została wykreślona". W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie wskazując przy tym, że nie doszło do naruszenia art. 130 § 1 pkt 6 O.p., gdyż postanowienia organu z dnia 9 października 2017 r. i 3 stycznia 2018 r. były wydane w innym składzie osobowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Instytucja wyłączenia pracownika oraz organu podatkowego zawarta jest w dziale IV postępowanie podatkowe w rozdziale 2 ustawy - Ordynacja podatkowa. Instytucja wyłączenia pracownika, a także organu podatkowego, stanowi proceduralne zabezpieczenie przed stronniczością pracowników organów administracji publicznej. Pozwala ona uniknąć sytuacji konfliktu ról oraz interesów. Wyłączenie pracownika (funkcjonariusza) jest również konsekwencją zasady budzenia zaufania do organów podatkowych oraz zasady prawdy materialnej. Wyłączenie ma charakter działania profilaktycznego, będącego wyrazem urzędowej przezorności. Instytucja wyłączenia pracownika (funkcjonariusza) jest główną gwarancją bezstronności orzekania w postępowaniu podatkowym. Przesłanki wyłączenia abstrahują od tego, czy ewentualny udział pracownika w postępowaniu może mieć wpływ korzystny, czy też niekorzystny dla strony postępowania. Zgodnie z art. 130 § 1 pkt 6 O.p., funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej, zwany dalej "funkcjonariuszem", pracownik urzędu gminy (miasta), starostwa, urzędu marszałkowskiego, izby administracji skarbowej, Krajowej Informacji Skarbowej, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz członek samorządowego kolegium odwoławczego podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w których brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, że branie udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji w rozumieniu art. 130 § 1 pkt 6 O.p. odnosi się również do przypadków, kiedy zaskarżenie decyzji realizowane jest w trybach nadzwyczajnych weryfikacji ostatecznej decyzji podatkowej. Podkreślić należy, że w przypadku trybów nadzwyczajnych nie chodzi o zaskarżenie decyzji jako takiej, lecz o złożenie wniosku, którego celem jest rozpoznanie odmiennej od rozstrzygniętej uprzednio sprawy (ustalenie, czy samo postępowanie lub wydana w jego wyniku decyzja dotknięte są jedną z kwalifikowanych wad prawnych). Nie jest to więc rozpoznanie sprawy co do meritum w jej pełnym zakresie przedmiotowym. Przedmiot tej sprawy jest nowy w stosunku do sprawy, która została załatwiona decyzją ostateczną. Jednak jeżeli przesłanka trybu nadzwyczajnego wiążę się z działalnością organu i jednocześnie jest to organ właściwy do przeprowadzenia tego postępowania, zachowanie obiektywizmu wymaga, wyłączenia pracownika, który brał udział w wydaniu decyzji objętej stosownym wnioskiem złożonym w danym trybie nadzwyczajnym (por. Ordynacja podatkowa. Komentarz pod red. L. Etela, Wolters Kluwer, Warszawa 2017, do art. 130). Podobnie uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lutego 2017 r. o sygn. akt II FSK 2868/16, w którym wskazał, że: "Przedmiot badania w postępowaniu nadzwyczajnym jest inny niż w trybie zwykłym, ale ocena dotyczy tej samej decyzji z trybu zwykłego. Nie można więc uznać, że jest to całkiem inna sprawa, ponieważ dotyczy tego samego zobowiązania podatkowego. Zawarte w art. 130 § 1 pkt 6 o.p. określenie "brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" dotyczy orzekania nie tylko w zwyczajnych środkach zaskarżenia, ale również tych nadzwyczajnych, takich jak stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji. Pracownik, który wydał decyzję rażąco naruszającą prawo, nie może procedować nad stwierdzeniem jej nieważności, gdyż brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji." NSA stwierdził, że innym przypadku mielibyśmy do czynienia z fikcyjnym charakterem kontroli takich rozstrzygnięć w ramach postępowania nadzwyczajnego i naruszeniem zasad sprawiedliwości proceduralnej, zgodnie z którymi zadaniem procedury jest zagwarantowanie, bądź co najmniej przybliżenie sytuacji bezstronności, czyli stworzenie warunków pozwalających wykluczyć pewne typowe przyczyny zachowań stronniczych. Przesłanka wyłączenia pracownika określona w art. 130 § 1 pkt 6 O.p. nie podlega jakiejkolwiek ocenie pod kątem jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie sprawy, gdyż ma charakter bezwzględny. W takim przypadku na pierwszy plan wysunąć należy zapewnienie stronie postępowania maksimum gwarancji procesowych, a do takich zaliczyć trzeba regulacje prawne w zakresie wyłączenia pracownika. W ocenie Sądu, "branie udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji" dotyczy udziału pracownika przy rozpoznaniu sprawy w fazie decyzyjnej i nie zależy od wyniku postępowania administracyjnego, czy jest to rozpoznanie sprawy w sensie merytorycznym czy formalnym. Z akt sprawy wynikało, że decyzja Kolegium z dnia 14 maja 2014 r., której wyeliminowania z obrotu prawnego domagał się Skarżący we wniosku o stwierdzenie jej nieważności, została wydana w składzie osobowym takim samym jak zaskarżone postanowienie. Zdaniem Sądu, w postępowaniu wywołanym wnioskiem Skarżącego z dnia 11 lipca 2017 r. w celu zapewnienia stronie ochrony jej praw do bezstronnego rozpoznania jej sprawy, konieczne było zastosowanie instytucji wyłączenia pracownika z art. 130 O.p. Z tego też powodu Sąd uznał, że w sprawie nastąpiło przy wydaniu zaskarżonego postanowienia naruszenie art. 130 § 1 pkt 6 O.p. przez organ, co skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej "P.p.s.a"). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium zobowiązane jest ponownie rozpatrzyć zażalenie Skarżącego w składzie innym niż który orzekał, wydając ww. decyzję z dnia 14 maja 2014 r. Odnośnie kwestii podniesionej przez Skarżącego co do wydania przez Kolegium decyzji z dnia 14 maja 2014 r. w stosunku do SKR, która był wówczas podmiotem wykreślonym z KRS-u, wskazać należy, że w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 145/18 Sąd z urzędu wystąpił do organu z sygnalizacją na podstawie art. 155 p.p.s.a.