I SA/Sz 157/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia[...]. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. p o s t a n a w i a: przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych B. K., w związku ze złożoną skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie w całości od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Skarżący nie pracuje, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna (zaświadczenie PUP w K. z dnia [...] . k. - 54), nie ma żadnych oszczędności, kosztowności, ruchomości i innych rzeczy, które mógłby spieniężyć celem uiszczenia wpisu. Nieruchomości, które posiada, są obciążone hipotekami i objęte postępowaniami egzekucyjnymi (strona wskazała na 14 tytułów egzekucyjnych). Na dzień dzisiejszy wymagalne i nieuregulowane zobowiązania strony wynoszą ponad [...] zł. Opisana sytuacja skutkuje brakiem zdolności kredytowej. Ponadto skarżący wskazał na należności wobec ZUS Oddział K. wynoszące ponad [...]zł oraz sumę hipotek przymusowych, wpisanych w księdze wieczystej nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, wynoszącą [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką – B. K., a z dodatkowego oświadczenia wynika, iż zamieszkują w mieszkaniu będącym własnością córki. Skarżący nie wykazał żadnego majątku, poza podlegającą zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym nieruchomością rolną o pow. [...] ha, ani też zgromadzonych zasobów pieniężnych. Dochody rodziny to wynagrodzenie małżonki skarżącego w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 31 marca 2010 r., skarżący nadesłał: - oświadczenie skarżącego z 30 kwietnia 2010 r., z którego wynika, iż posiada udziały o wartości [...] zł objęte za aport w "K." K. spółka z o.o. z siedzibą w K., które zostały zajęte w postępowaniu zabezpieczającym przez Urząd Skarbowy w K. w dniu[...] ., zajęcie wpisano do KRS w dniu[...] ., a w dniu 2 maja 2008 r. zajęcie zabezpieczające przekształciło się w egzekucyjne. W piśmie tym skarżący wskazał również, iż w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 31 marca 2010 r. nie otrzymał żadnego wynagrodzenia z tytułu zysku w ww. Spółce oraz, że nie pełni żadnych funkcji w organach Spółki i w związku z tym nie otrzymuje żadnych środków pieniężnych od Spółki. Do oświadczenia załączono pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 30 maja 2008 r. do Dyrektora Izby Skarbowej dotyczące przebiegu postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego oraz tytuł wykonawczy z dnia 2 maja 2008 r. wystawiony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na należność z tytułu podatku dochodowego z papierów wartościowych i instrumentów finansowych na kwotę [...] zł, a także zaświadczenie Spółki z dnia [...] r., potwierdzające powyższe okoliczności, z którego wynika także, iż wymieniona Spółka w 2008 r., zanotowała stratę w wysokości [...] zł, zaś w 2009 r. – w wysokości [...] zł; - odpisy rocznych zeznań podatkowych PIT- 36, w których B. K. zadeklarował: za 2008 r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, stratę w wysokości [...] zł, zaś za 2009 r. - przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, stratę w kwocie [...] zł; - odpisy rocznych zeznań podatkowych PIT- 37, w których B. K. zadeklarowała: za 2008 r. łączne przychody ze stosunku pracy i innych źródeł w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł i nadpłatę w kwocie [...] zł, zaś za 2009 r. - przychód ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, dochód w kwocie [...] zł; - oświadczenia skarżącego oraz jego małżonki z dnia 30 kwietnia 2010 r., że nie posiadają rachunków bankowych ani żadnych lokat bankowych, a także wyjaśnienie, iż umowa rachunku bankowego posiadanego przez B. K. w P. SA została rozwiązana w miesiącu grudniu 2009 r., a jego ostateczna likwidacja nastąpiła po uregulowaniu w marcu 2010 r. zaległości wymienionych w przedłożonych wyciągach bankowych z dnia 10 lutego 2010 r. (k. 73-76); - oświadczenie B. i B. K. z dnia 30 kwietnia 2010 r., iż zamieszkują w lokalu mieszkalnych w K. przy ul.[...] , należącym do córki M. K., która partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w zależności od możliwości finansowych własnych w kwocie ok. [...] zł miesięcznie; - oświadczenie B.K. z dnia 30 kwietnia 2010 r. o wydatkach na konieczne utrzymanie, w którym wymieniono: opłaty za mieszkanie (czynsz, w tym woda) w kwocie [...] zł, energię elektryczną [...] zł, lekarstwa i leczenie w kwocie [...] zł, wyżywienie [...] zł, środki czystości w kwocie [...] zł wraz z dokumentami zapłaty z okresu od stycznia do marca 2010 r. (k. 79-81); - wyciąg z listy płac Regionalnego Szpitala za miesiące luty 2010 r. i marzec 2010 r., z których wynika iż B. K. otrzymała w tym okresie wynagrodzenie w kwocie [...] zł; - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 kwietnia 2010 r. o wysokości zaległości podatkowych skarżącego w kwocie [...] zł; - pismo ZUS Oddziału w K. z dnia[...] . o stanie zadłużenia skarżącego z tytułu składek w łącznej wysokości [...] zł; - zaświadczenie lekarskie z dnia 27 kwietnia 2010 r., potwierdzające, iż B. K. leczony jest w NZOZ w K.z powodu choroby nadciśnieniowej oraz zwyrodnienia kręgosłupa; - wyciągi ze spraw egzekucyjnych prowadzonych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kołobrzegu, zawierające stan zaległości skarżącego wobec wierzycieli (kontrahentów) (k. 86-105); - oświadczenie skarżącego i małżonki, iż nie korzystali w 2009 r. z pomocy społecznej oraz, że w utrzymaniu pomagają im córka M. K.i syn Ł. K., którzy mieszkają oddzielenie. Ponadto wskazano, że środki finansowe otrzymywane od dzieci przeznaczane są na utrzymanie mieszkania, leki i leczenie, a ich wysokość nie pozwala na pokrycie innych wydatków. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianej regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscu wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc, winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy ze względu na nadzwyczajne okoliczności takie np.: jak stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód, wnioskodawca nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych, może on zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Na wstępie należy wskazać, że wpis od skargi w rozpoznawanej sprawie wynosi [...] zł. Po przeanalizowaniu złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym, znajdującego potwierdzenie w przedłożonych dokumentach, należy stwierdzić, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Skarżący wykazał bowiem, iż nie stać go na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i małżonki. Skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, poszukująca pracy, a małżonka skarżącego otrzymuje w chwili obecnej wynagrodzenie w kwocie ok.[...] zł miesięcznie. Skarżący posiada nieruchomość rolną i udziały w spółce kapitałowej, ale majątek ten podlega zajęciu egzekucyjnemu w związku ze znacznym zadłużeniem powstałym w związku z wcześniej prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący nie pełni żadnych funkcji w zarządzie spółki, małżonka jest członkiem zarządu, ale spółka ponosi straty, a z dokumentów (np. PIT- 37 za 2008 r. i 2009 r.) i oświadczeń uznanych za wiarygodne wynika, iż zarówno skarżący jak i jego małżonka nie uzyskują żadnych środków pieniężnych od spółki. Należy zauważyć, że skarżący posiada znaczne zadłużenie pieniężne (wobec organów podatkowych, ZUS, kontrahentów); same tylko zaległości podatkowe skarżącego wynoszą aż [...] zł. Ponadto, jak wynika z dokumentów, skarżący ponosi jedynie uzasadnione wydatki związane z koniecznych utrzymaniem (opłaty, leczenie, wyżywienie) i jest to kwota ok. 1.300 zł miesięcznie, która przekracza możliwości finansowe skarżącego, w związku z tym korzysta on z pomocy w bieżącym utrzymaniu swoich dzieci. Opisana sytuacja, w której wnioskodawca ma problemy z samodzielnym zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, skutkuje uznaniem, iż nie jest on także w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności w ponoszonych wydatkach w celu zdobycia środków finansowych na koszty sądowe. Wprawdzie nie jest znana wysokość dochodów dzieci skarżącego, ani ich majątek odrębny, na których z mocy prawa (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) spoczywa obowiązek niesienia pomocy rodzicom, ale nie można również wymagać, aby w kosztach sądowych niniejszego postępowania partycypowali córka i syn skarżącego, wobec tego, iż jak wspomniano wspomagają oni już swoich rodziców w utrzymaniu. Biorąc zatem, pod uwagę powyższe okoliczności oraz wysokość wpisu od skargi, należało uznać, iż w sytuacji skarżącego odmowa przyznania prawa pomocy, stanowiłaby w istocie odebranie zagwarantowanego w Konstytucji RP prawa do sądu. Wobec powyższego, uznając że B. K. wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, należało orzec jak w postanowieniu.