I SA/Sz 172/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. i Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r. p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący M. i Z. R., wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku, oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym, dochodach, a także załączonych dokumentów wynika, co następuje: Skarżący M. i Z. R. prowadzą czteroosobowe gospodarstwo domowe, z kontynuującymi naukę dziećmi: uczącym się w liceum synem S.R. ([...]) oraz studiującą córką A.R. ([...]). Majątek skarżących to mieszkanie własnościowe spółdzielcze w [...] o pow. 60,50 m kw. (wskazano na obciążenie hipoteczne nieruchomości związane z kredytem w Banku [...]), a także nieruchomość zabudowana w [...] o pow. 300 m kw. (zabudowa została opisana jako obiekt letni, nieogrzewany, obciążony hipoteką w związku z kredytem hipotecznym w banku [...], z którego do spłaty pozostało [...]). Skarżący nie wykazali posiadania wartościowych rzeczy ruchomych, ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Dochody skarżących to wynagrodzenie ze stosunku pracy M.R. w kwocie [...] (praca na ½ etatu), z wynajmu pokoi w lipcu i sierpniu w wysokości [...], a także renta Z.R. w kwocie [...]. Skarżący oświadczyli, że cały dochód z wynajmu pokoi przeznaczają na spłatę kredytu, zaciągniętego w Banku [...] i Banku [...]. Miesięczne raty kredytu inwestycyjnego w Banku [...] wynoszą [...], a rata kredytu konsumpcyjnego w Banku [...] to kwota [...]. Dochody z renty Z.R. przeznaczane są na leki i rehabilitację. W prowadzeniu gospodarstwa domowego pomagają skarżącym brat i matka Z.R., mieszkający pod innymi adresami. Wydatki skarżących związane z koniecznym utrzymaniem to: czynsz w kwocie [...], gaz w kwocie [...], energia elektryczna w kwocie [...], telefon w kwocie [...] (łącznie [...] miesięcznie), leczenie Z.R., które w okresie od stycznia 2010 r. do marca 2010 r. wyniosło łącznie [...] (w załączeniu kopie faktur za leki). Skarżący nadesłali także: - odcinki o wysokości poborów M.R. ze [...] z uwzględnieniem potrąceń za miesiące od stycznia do kwietnia 2010 r. oraz kserokopię PIT-11 za 2009 r., - kserokopię umowy pożyczki mieszkaniowej z dnia 22 stycznia 2007 r., zaciągniętej przez M.R. z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, - wyciąg z rachunku bankowego w [...] Banku [...] o wysokości zadłużenia kredytowego na dzień 19 marca 2010 r., w kwocie [...], - oświadczenie o zajęciu rachunków bankowych oraz odpis zaświadczenia od Komornika Sądowego z dnia 21 maja 2008 r. o zajęciu rachunku bankowego w [...], - oświadczenie M.R. o opodatkowaniu dochodów z tytułu wynajmu pokoi w formie karty podatkowej, kserokopie dwóch decyzji Urzędu Skarbowego w K. na rok 2008 i 2009 o wysokości karty podatkowej (odpowiednio w kwotach [...] i [...]), a także zawiadomienia podatnika o zawieszeniu działalności w 2008 r. i 2009 r. oraz deklaracje PIT-16A o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne za rok podatkowy 2008 i 2009, - zaświadczenie z Uniwersytetu [...] wystawione na A.R. potwierdzające kontynuację nauki oraz pobieranie stypendium naukowego w kwocie [...] miesięcznie, - kserokopie dwóch decyzji KRUS o wysokości renty Z.R. z dnia 23 listopada 2009 r. oraz o jej podwyższeniu z dnia 1 marca 2010 r., - kserokopię rozliczenia rocznego przez organ rentowy (PIT-40A) dochodów z renty Z.R. za rok 2009 r., - oświadczenie matki Z.R. o formach pomocy udzielanej skarżącym w bieżącym utrzymaniu, - aneksy do umowy kredytowej w [...] o 6-miesięcznej prolongacie w spłacie kredytu z 2008 i 2009 r., - harmonogram spłat kredytu w [...], - zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej o wysokości czynszu za mieszkanie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył na wnioskodawcę obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu (referendarzowi sądowemu) rozpoznającemu wniosek. Należy w tym miejscy wyjaśnić także, iż instytucja przyznania prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na nadzwyczajne okoliczności np. takie jak stan zdrowia, sytuacja osobista, rodzinna, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o dofinansowanie udziału w postępowaniu sądowym przez Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. W świetle powyższych rozważań wniosek skarżących nie może zostać uwzględniony bowiem skarżący nie wykazali, iż poniesienie pełnych kosztów sądowych spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania rodziny. Skarżący podali, że utrzymują się z renty Z.R. w wysokości ok. [...], wynagrodzenia za pracę M.R. w wysokości [...]. Na ich utrzymaniu znajduje się dwójka dzieci - uczący się w szkole średniej syn i studiująca we [...] córka, która pobiera stypendium naukowe w wysokości [...]. Skarżący spłacają kredyt inwestycyjny w miesięcznych ratach po [...] z dochodów uzyskanych z wynajmu w okresie letnim pokoi w [...], pożyczkę mieszkaniową potrącaną z wynagrodzenia M.R. w kwocie [...] miesięcznie oraz raty kredytu konsumpcyjnego w wysokości [...]. Wykazano, iż miesięczne wydatki rodziny to: czynsz w wysokości ok. [...], pozostałe opłaty za media w wysokości ok. [...] oraz znaczne koszty zakupu leków Z.R. (w okresie od stycznia 2010 r. do marca 2010 r. była to kwota [...]). Skarżący korzystają z pomocy rodziny w utrzymaniu, polegającej na finansowaniu zakupów i przekazywaniu żywności, środków chemicznych, odzieży przez matkę i brata Z.R.. Wnioskodawcy posiadają majątek w postaci mieszkania spółdzielczego o pow. 60,50 m kw. oraz nieruchomość w miejscowości nadmorskiej o pow. 300 m kw. Powyższe okoliczności nie przekonują o wyjątkowości sytuacji skarżących i nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, skarżący nie podali pełnej informacji o swojej sytuacji finansowej i możliwościach płatniczych, nie przedstawili wszystkich wymaganych dokumentów koniecznych do weryfikacji złożonych oświadczeń. Wezwaniem z dnia 24 marca 2010 r. zostali zobowiązani do przedłożenia między innymi wykazu posiadanych rachunków bankowych i wyciągów z tych rachunków (w tym lokat ) z ostatnich trzech miesięcy. Wykonując powyższe zobowiązanie, skarżący przedłożyli jedynie oświadczenie, iż posiadają dwa rachunki bankowe w [...] oraz, że oba podlegają zajęciu komorniczemu, przy czym nadesłano tylko jedno zawiadomienie o zajęciu, dotyczące rachunku związanego z działalnością gospodarczą prowadzonego w [...]. Należy podkreślić, iż zajęcie rachunku bankowego nie stanowi przesłanki wystarczająco usprawiedliwiającej niewykonanie zobowiązania w zakresie nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. Zajęcie konta nie oznacza samo przez się braku jakichkolwiek operacji na tym koncie. Brak wyciągów uniemożliwia zweryfikowanie oświadczenia skarżących o braku obrotów na rachunkach, a także o problemach w spłacie zobowiązań oraz o braku oszczędności. W rozpoznawanej sprawie jest to o tyle istotne, iż pomimo zajęć komorniczych na jednym z kont realizowana jest spłata rat kredytu w wysokości [...] miesięcznie (zgodnie z wyciągiem z subkonta obsługującego kredyt z dnia 22 marca 2010 r.). Skarżący nie udokumentowali także wysokości uzyskanych w sezonie 2009 r. dochodów z wynajmu. Z oświadczenia wynika, że dochody te są przeznaczane w całości na spłatę rat kredytu, z przedłożonych dokumentów (aneksów do umowy kredytowej) nie wynika, iż w okresie od września 2009 r. do chwili obecnej wystąpiła zaległość w spłacie rat kredytu, a wskazywane prolongaty w spłacie dotyczyły okresów wcześniejszych. Powyższe pozwala na przyjęcie, że skarżący dysponują środkami pieniężnymi i raty spłacane są jednak na bieżąco (z aneksu nr 4 do umowy kredytowej wynika zaległość w kwocie [...], z wniosku o przyznanie prawa pomocy – [...], a na dzień 19 marca 2010 r. – [...]). Brak szczegółowej informacji o dochodach, z których finansowana jest ta spłata, uniemożliwia zweryfikowanie twierdzeń stron o ich przeznaczeniu wyłącznie na kredyt, nie sposób ocenić także, czy ze środków tych skarżący są w stanie zaoszczędzić jakąkolwiek kwotę na partycypowanie w kosztach sądowych zainicjowanych przez siebie postępowań. W tym miejscu należy wskazać na pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż brak jest podstaw, aby spłatę innych zobowiązań (cywilnoprawnych, publicznoprawnych) traktować z pierwszeństwem przed obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych. Dlatego też okoliczność spłaty nawet znacznych zobowiązań nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. – baza orzeczeń NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewykonanie nałożonego zobowiązania w całości, nakazuje ocenić wniosek skarżących jako niepełny, niewiarygodny i niewystarczający do stwierdzenia, czy zachodzi przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W związku z powyższym, wobec niewykazania przez skarżących przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.