I SA/Sz 192/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Protokolant Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 maja 2010 r. sprawy ze skargi S. Spółka z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne oddala skargę Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Sz. wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku "S" Spółka z o.o. na podstawie wystawionego w dniu 20 października 2009 r. tytułu wykonawczego o numerze SM [...], obejmującego zobowiązanie w podatku od towarów i usług za luty 2008 r. W dniu 21 października 2009 r., organ egzekucyjny wystawił zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego nr [...]. nr [...], [...]. nr [...], [...] nr [...] i skierował je do [...] Banku S.A. w W., [...]BSA O. w Sz. oraz [...] Banku [...] S.A. w K. Zobowiązana Spółka reprezentowana przez K. Z., pismem z dnia 27 października 2009 r. złożyła zarzut na wszczęte postępowanie egzekucyjne, wskazując na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz wniosła o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wstrzymanie tego postępowania i wszelkich czynności egzekucyjnych oraz uchylenie zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Sz. w dniu [...] r. wydał postanowienie nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz odmowy zawieszenia tego postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że celem postępowania egzekucyjnego w administracji jest doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. W związku z tym postępowanie egzekucyjne musi być przede wszystkim skuteczne, a organ egzekucyjny powinien zastosować środek egzekucyjny, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku i jest przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W opinii Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Sz., zastosowany w sprawie środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunków bankowych Spółki nie należy do najbardziej dolegliwych, a jego użycie przez organ egzekucyjny podyktowane było przede wszystkim wysokością zobowiązania objętego tytułem wykonawczym nr [...], które na dzień wystawienia ww. tytułu wynosiło wraz z odsetkami podatkowymi [...] zł. Ponadto, organ wskazał, iż pismem z dnia 9 listopada 2009 r. wezwał Prezesa Zarządu "S" Spółki z o.o. S. K. do wskazania innego środka egzekucyjnego, którego użycie doprowadziłoby do wyegzekwowania omawianego zobowiązania. Po przesłuchaniu ww. określono wartość środków trwałych i obrotowych Spółki, a następnie organ stanął na stanowisku, że majątek stanowiący własność "S", jest niewystarczający na wyegzekwowanie zaległości podatkowej wynikającej z tytułu wykonawczego nr [...], wobec czego brak jest podstaw do tego, by organ egzekucyjny odstąpił od egzekucji wierzytelności zajętych na rachunkach bankowych. Nadto, organ wskazał, że prowadzenie egzekucji w ww. zakresie nie powoduje utraty możliwości prowadzenia przez zobowiązaną Spółkę działalności gospodarczej, albowiem zgodnie z art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Strona może zwrócić się do organu egzekucyjnego z prośbą o zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych, jak również wystąpić z wnioskiem o wyrażenia zgody na częściową wypłatę środków znajdujących się na zajętym rachunku bankowym. Odnosząc się do żądania zobowiązanej Spółki, dotyczącego umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Sz. wskazał, że obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego, powoduje wystąpienie, określonych w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przeszkód w toku postępowania, które mają charakter trwały, nieprzemijający i uniemożliwiają dalsze prowadzenie czynności egzekucyjnych, czego w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono. Również wniosek strony w zakresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w opinii organu egzekucyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Organ pierwszej instancji wskazał, iż fakt złożenia przez Spółkę "S" wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowej, nie daje organowi egzekucyjnemu podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Przesłanka zawieszenia wystąpi dopiero gdy organ podatkowy wyda, w trybie art. 67a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, decyzję na podstawie, której rozłoży na ratę zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Na powyższe postanowienie zobowiązana Spółka wniosła zażalenie, w którym zarzuciła organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisu art. 124 § 2 Kpa. Dodatkowo skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz wstrzymanie postępowania egzekucyjnego i wszelkich czynności egzekucyjnych. W dniu [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Sz. wydał postanowienie nr [...], którym odmówił wstrzymania czynności egzekucyjnych prowadzonych na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w Sz: 1. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i orzekł o umorzeniu postępowania w tej sprawie, 2. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i orzekł o umorzeniu postępowania w tej sprawie, 3. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy uznania za uzasadniony zarzutu zastosowania byt uciążliwego środka egzekucyjnego. Uzasadniając swoje stanowisko, organ odwoławczy wskazał, iż wskazane przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, statuują dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w momencie zastosowania środka możliwości wyboru. W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. w rozpoznawanej sprawie nie można uznać, że zastosowano zbyt dolegliwy środek egzekucyjny. "Uciążliwość", w świetle art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to dokuczliwość zastosowanego środka dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność czy utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu dłużnika. W ocenie organu, strona takich przesłanek nie wykazała, bowiem za takowe nie można uznać twierdzenia, że organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę wszelkich okoliczności mających wpływ na wynik sprawy, a wynikających z protokołu przesłuchania S. K. W ocenie organu odwoławczego, wskazane przez świadka wartości majątku trwałego Spółki, są wartościami księgowymi a nie rynkowymi. Taką wartość mógłby ustalić tylko biegły rzeczoznawca, a biorąc pod uwagę znaczne nasycenie rynku wymienionymi środkami, kwoty te mogłyby być znacznie niższe, niż wartość księgowa. Nadto, organ odwoławczy wskazał, iż organ egzekucyjny wyraża zgodę na wypłaty z rachunku bankowego na należności związane z działalnością produkcyjną oraz, że Spółka "S", ma możliwość wystąpienia do organu o zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych. Odnośnie zastosowania, w celu zabezpieczenia wykonania obowiązku, instytucji zastawu skarbowego organ wskazał, iż zgodnie z art. 41 §1 Ordynacji podatkowej wartość poszczególnych rzeczy lub prawa zbywalnego w dniu ustanowienia zastawu nie może być mniejsza niż [...] zł, co w przedmiotowej sprawie ewentualnie ograniczałoby się tylko ustanowienie tego zastawu na wózku widłowym marki [...]i to tylko przy uwzględnieniu wartości księgowej. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż traktowanie zarzutu z dnia 27 października 2009 r. jako wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, i wydawanie przez organ egzekucyjny, w tym zakresie postanowienia łącznie z postanowieniem o zarzutach było niewłaściwe. W związku z powyższym, postanowienie w tej części organ odwoławczy uchylił, a postępowanie o wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 59 § 3 ww. ustawy umorzył. Nadto, organ odwoławczy, wskazując na przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego wymienione w art. 56 § 1 u.p.e.a., wskazał, że wniosek stronyo zawieszenie postępowania, powinien być załatwiony w trybie art. 35 § 1 u.p.e.a., a nie w trybie art. 56 tej ustawy. W związku z powyższym, postanowienie w tej części organ odwoławczy uchylił, a postępowanie o wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 56 § 3 u.p.e.a. umorzył. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca Spółka pismem z dnia 8 lutego 2010 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości jako naruszającego prawo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: naruszenie przepisu art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieuwzględnienie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka w postępowaniu egzekucyjnym; naruszenie przepisu art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W uzasadnieniu skargi Spółka wskazała, iż w zakresie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, uzasadnienie postanowienia organu pierwszej instancji ograniczyło się do wskazania, że w trakcie przesłuchania określono wartość środków trwałych oraz obrotowych i stwierdzono, iż majątek stanowiący własność Spółki jest niewystarczający na wyegzekwowanie zaległości podatkowej. Organ odwoławczy z kolei, oceniając sytuację majątkową skarżącej Spółki, w rzeczywistości nie wziął pod uwagę okoliczności wskazanych w zarzutach na prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz w zażaleniu na postanowienie o nieuwzględnieniu tychże zarzutów. Ponadto, zdaniem wnoszącego skargę, doszło do naruszenia art. 7 Kpa, gdyż organ odwoławczy zaniechał podjęcia kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego mającego wpływ na ocenę wartości środków stanowiących majątek Spółki. Nadto, strona wskazała, na konieczność ponoszenia wydatków związanych z prowadzeniem bieżącej działalności Spółki i uciążliwości związane z zajęciem jedynych rachunków bankowych. Jednocześnie, skarżąca Spółka wskazała, że istnieje możliwość zabezpieczenia zaległości w podatku poprzez ustanowienie zastawu skarbowego oraz, że mimo zezwolenia na wypłatę wynagrodzeń, odmówiono jej rozłożenia zobowiązania podatkowego na raty, zawieszenia postępowania egzekucyjnego oraz pozytywnego załatwienia wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Sz., wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2). Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów, Sąd takiego naruszenia się nie dopatrzył. Na wstępie należy wskazać, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem przede wszystkim skuteczne. Zgodnie z art. 7 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. – o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a) dążenie do zrealizowania tego celu, nie może jednak polegać na stosowaniu dowolnych środków, a jedynie takich, które zostały przewidziane w ustawie. Zasada ta ma przeciwdziałać samowoli organów egzekucyjnych i zabezpieczać interes zobowiązanych przed wykraczającym poza ramy ustawy działaniem organów egzekucyjnych. Uzupełnieniem zasady stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych tylko w ustawie jest art. 7 § 2 u.p.e.a., przewidujący zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka, zwaną też zasadą najłagodniejszego środka. Zgodnie z powołanym przepisem, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Trzeba jednak stwierdzić, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. Nie można także przyjąć, że o dokuczliwości środka egzekucyjnego decyduje kolejność, w jakiej środki egzekucyjne zostały wymienione w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. W toku danego postępowania egzekucyjnego, organ prowadzący postępowania winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych, zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dokuczliwym. Należy także pamiętać, że wybór środka egzekucyjnego należy do organu egzekucyjnego prowadzącego postępowanie egzekucyjne, a ewentualne naruszenie art. 7 § 2 cyt. ustawy daje podstawę do złożenia środka zaskarżenia – zarzutów na mocy art. 33 pkt 8 u.p.e.a. Zgodnie z art. 33 pkt 8 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, może być zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych o zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić wówczas, gdy istnieją w tym względzie możliwości wyboru. Jeśli natomiast w konkretnej sprawie organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny to wówczas nie tylko jest on uprawniony ale i zobowiązany do jego stosowania. Sam fakt konieczności spełnienia celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest dążenie organu egzekucyjnego do przymusowego wykonania obowiązku, nie świadczy automatycznie o stosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W rozpatrywanej sprawie, organ egzekucyjny miał możliwość zastosowania dwóch środków egzekucyjnych, tj.: zajęcia wierzytelności na rachunkach bankowych oraz zajęcie ruchomości "S" Spółki z o.o. Organ egzekucyjny skorzystał z możliwości zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanej Spółki, która stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji, zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Nadto, zgodnie z art. 81§ 4 u.p.e.a., wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego, nie dotyczy wypłat m. in. na bieżące wynagrodzenia za pracę. Nadto, organ egzekucyjny, mając na względzie sytuację Spółki, wyrażał zgodę na wypłaty z rachunku bankowego na należności związane z działalnością produkcyjną (postanowienie z [...] r.) oraz wskazywał skarżącej Spółce na możliwość wystąpienia o zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych (art.13 u.p.e.a). Słusznie wyjaśnił organ odwoławczy, że prowadzenie egzekucji z ruchomości Spółki spowodowałoby, iż jej ruchomości sprzedawane byłyby w drodze licytacji publicznej (art.105 u.p.e.a) lub z wolnej ręki (art.108 u.p.e.a.), co wiązałoby się z powstaniem znacznych kosztów egzekucyjnych, a należności uzyskane z takiej sprzedaży byłyby niewątpliwie znacznie mniejsze, niż mogłaby uzyskać Spółka sprzedając je we własnym imieniu. Organ egzekucyjny przy wyborze między dwoma środkami egzekucyjnymi, powinien uwzględnić zasadę stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku (art. 7 § 2 u.p.e.a.) oraz okoliczności faktyczne danej sprawy. Nadto, słusznie organ wskazał, iż na etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie ma możliwości zastąpienia określonych środków egzekucyjnych, instytucją zastawu skarbowego, do którego stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, czego domagała się skarżąca Spółka. Zastaw skarbowy nie jest bowiem środkiem egzekucyjnym zmierzającym do zapłaty zaległości podatkowej, a jedynie środkiem służącym do zabezpieczenia obowiązku. Po wszczęciu egzekucji w sposób wskazany w art. 26 § 5 u.p.e.a, nie można uruchamiać trybów przewidzianych dla zabezpieczenia. Reasumując, Sąd uznał, iż Dyrektor Izby Skarbowej w Sz. zasadnie nie uznał zarzutów Spółki w sprawie prowadzonego przeciwko niej postępowania egzekucyjnego. W dacie wszczęcia tego postępowania bowiem egzekucja była dopuszczalna, a zastosowany w jej ramach środek egzekucyjny nie sposób uznać za zbyt uciążliwy. Ponadto, nie sposób przyjąć, że o dolegliwości zastosowanego środka egzekucyjnego przemawia możliwość rozłożenia należności na raty czy też zawieszenia postępowania, bowiem są to odrębne instytucje, o których organ egzekucyjny decyduje na postawie odrębnych przepisów. Badając zatem zaskarżone postanowienie, pod względem zgodności z prawem, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa materialnego i procesowego, które powodowałyby konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego. W ocenie składu orzekającego, organy podatkowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny przedmiotowej sprawy, dokonały jego właściwej oceny i z oceny tej wyciągnęły poprawne wnioski. Z tych względów, uznając skargę za bezzasadną, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.