I SA/Sz 196/17

Dnia 5 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M/W/ od postanowienia starszego referendarza sądowego WSA w Szczecinie z dnia 9 czerwca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 29 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 6 lutego 2017 r. M.W. (zw. dalej: skarżącą) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 29 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Jednocześnie w treści skargi skarżąca zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wezwaniem starszego referendarza sądowego z dnia 3 marca 2017 r., skarżąca została zobowiązania do nadesłania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy ( PPF), w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Zobowiązanie zostało wykonane w terminie. W uzasadnieniu wniosku PPF skarżąca wskazała, że jest osobą starszą i przewlekle chorą. Powiatowy Zespół Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności uznał skarżącą za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca podała, że przepracowała blisko [...] lat, nie miała środków do życia, ani renty, ani emerytury, ostatni zakład pracy, w którym była zatrudniona nie przedłużył umowy zawartej na czas określony z uwagi na wiek przedemerytalny, co było przyczyną rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca wskazała także na trudną sytuację zdrowotną - przebytą skomplikowaną operację serca, udar mózgu, cukrzycę. Nadto, skarżąca oświadczyła, że nie ma żadnych oszczędności gdyż w okresie zatrudnienia zarabiała [...] zł miesięcznie. W oświadczeniu majątkowym skarżąca wskazała, że nie posiada żadnego majątku, w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, wierzytelności. W rubrykach formularza dotyczących dochodów, zobowiązań i stałych wydatków skarżąca wpisała świadczenie rentowe w wysokości [...] zł miesięcznie oraz wydatki na zakup żywności w kwocie [...] zł, zakup lekarstw [...] zł, czynsz w kwocie [...] zł, opłatę za wywóz śmieci w kwocie [...] zł, opłatę za energię elektryczną w kwocie [...] zł, za wodę w kwocie [...] zł, za gaz w kwocie [...] zł. W dniu 2 maja 2017 r. skarżąca odpowiadając na wezwanie Sądu z dnia 3 kwietnia 2017 r., nadesłała dodatkowe dokumenty mające obrazować jej aktualną sytuację osobisto-materialną. Pismem z dnia 11 maja 2017 r., skarżąca została wezwana do uzupełnienia dokumentów, co m.in. wynikało z ustalenia, że mąż skarżącej ma zarejestrowaną od 02.01.2017 r. działalność gospodarczą pn.: "Sklep spożywczy [...]". Skarżąca zobowiązanie Sądu wykonała częściowo. Pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, wysokości dochodów męża a jedynie nadesłała ponownie kopię aktu notarialnego z dnia 7 kwietnia 2016 r. umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej z mężem [...]. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2017 r., starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Złożone przez skarżącą oświadczenia budzą wątpliwości co do ich kompletności i rzetelności. W ustawowym siedmiodniowym terminie, skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca wskazała, że w toczących się obecnie postępowaniach administracyjnych w tym - samym WSA w Szczecinie tylko w Wydziale II, na podstawie tych samych dokumentów PIT za 2015, PIT za 2016 i wypisu z księgi przychodów i rozchodów za I kw. 2017 r., została całkowicie zwolniona z kosztów sądowych. Jeśli zaś chodzi o [...] zł zasiłku pielęgnacyjnego (którego nie wykazano we wniosku PPF) to skarżąca poinformowała, że zgodnie z przepisami nie wlicza się go do dochodu i nie podaje tej kwoty do rozliczeń rocznych w Urzędzie Skarbowym (ani do innych). Nadto skarżąca wskazała, że budynek o pow. [...] m2 w którym wykonuje działalność gospodarczą, nie może stanowić majątku, gdyż jest posadowiony w sposób tymczasowy na pasie drogowym, który to teren jest własnością Urzędu Miejskiego. Mąż zaś zarejestrował działalność gospodarczą ale nigdy jej nie prowadził, bo nie miał nawet wydzierżawionego pomieszczenia na sklep. Mąż nie posiada żadnego majątku, zajmuje 1-pokojowe mieszkanie komunalne o pow. [...] 2 na IV piętrze, bez windy. Przed ślubem skarżąca umówiła się z mężem, że on nie będzie się dokładał do jej wydatków a skarżąca nie będzie się dokładać do wydatków męża. Mąż skarżącej pobiera emeryturę z ZUS w wysokość [...] zł. Odnośnie działki warzywnej skarżąca wskazała, że nie jest ona jej własnością ale własnością Urzędu Miejskiego. Skarżąca dodała, że jej córka (E.) ma do spłacenia kredyty. Młodszy syn urodził się przed czasem i córka E. wozi go na płatną rehabilitację dla dzieci niepełnosprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem przez przedstawienie w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy zasadnie uznając, że skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Złożone przez skarżącą oświadczenia budzą bowiem wątpliwości co do ich kompletności i rzetelności. Przy czym wskazać należy, że wątpliwości co do sytuacji materialnej stanowią przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Prawidłowo rozpoznający wniosek starszy referendarz sądowy zwrócił uwagę, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą, wskazując następnie, że miesięczne dochody skarżącej to świadczenie rentowe w kwocie [...] zł. Jednocześnie skarżąca podała, że jej wydatki miesięczne wynoszą łącznie [...] zł a więc znacznie przekraczają miesięczne dochody nie wyjaśniając przy tym, z jakich innych źródeł koszty te pokrywa. Jak słusznie zauważył to starszy referendarz sądowy, na urzędowym formularzu druku PPF, skarżąca w ogóle nie wykazała dochodów z działalności gospodarczej. Dopiero wykonując wezwanie referendarza, skarżąca nadesłała kopie rocznych deklaracji podatkowych, wyciąg z księgi przychodów i rozchodów, kopie deklaracji VAT-7k na podstawie których ustalono, że skarżąca za 2015 r. odnotowała przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł (koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, strata w kwocie [...] zł), zaś za 2016 r. przychody w kwocie [...] zł (wykazano koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, łączny dochód w kwocie [...] zł, nadpłatę w kwocie [...] zł). Natomiast w I kwartale 2017 r. skarżąca odnotowała przychody w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł. Nie polega na prawdzie twierdzenie skarżącej podniesione w sprzeciwie, że na podstawie tych samych dokumentów tyle, że przedłożonych w Wydziale II Sądu, skarżąca została całkowicie zwolniona z kosztów sądowych. Sądowi wiadomym jest z urzędu, że w sprawach rozpatrywanych w Wydziale II, skarżąca nie wykazała, że jest zamężna, że mąż pobiera emeryturę z ZUS w wysokość [...] zł i ma zarejestrowaną od 2 stycznia 2017 r. działalność gospodarczą pn. "Sklep [...]". Brak było również informacji o otrzymywanym zasiłku pielęgnacyjnym czy uzyskanej pomocy finansowej z PFRON. Podkreślić przy tym należy, iż Sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek nie jest związany rozstrzygnięciem wniosków o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach i samodzielnie dokonuje aktualnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej w ustalonych okolicznościach faktycznych, w konkretnej sprawie. W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie formułuje słuszną tezę, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, nadal obraz sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej nasuwa wątpliwości, w szczególności w zakresie uzyskiwanych dochodów (brak dokumentów dotyczących wysokości dochodów męża oraz w zakresie jego stanu majątkowego). Trafnie wskazał starszy referendarz sądowy, że stosownie do treści art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682, zw. dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Zawarcie umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ma zatem znaczenia w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo i zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stanowiska referendarza zajętego w zaskarżonym postanowieniu nie podważa argumentacja podniesiona przez skarżącą w sprzeciwie, stanowiąca w istocie polemikę z oceną wyrażoną w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł, jak w sentencji.