I SA/Sz 197/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z [...][...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, wraz ze skargą na opisaną wyżej decyzję, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych. Wskazując na kryzys w branży budowlanej oraz nieuczciwość kontrahentów (brak wynagrodzenia za wykonaną pracę), podniósł, że okoliczności te doprowadziły do tego, że "sytuacja skarżącego uległa drastycznemu pogorszeniu". Wskazał na trudności w dochodzeniu swych roszczeń (bezskuteczność egzekucji) oraz prowadzone w związku z tym, w stosunku do niego, liczne postępowania egzekucyjne, w tym dokonane zajęcia nieruchomości i rzeczy ruchomych oraz licytacje majątku skarżącego. Podniósł też, że zadłużenie skarżącego uniemożliwia uzyskanie jakiejkolwiek pożyczki, czy kredytu. Wskazał też na wypowiedzenie przez bank umów kredytowych oraz zadłużenie z tego tytułu na kwotę prawie [...] zł. Na urzędowym formularzu podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z niepracującą żoną (brak dochodu), która zajmuje się prowadzeniem domu i wychowaniem dziecka (rok urodzenia 2001). Odnośnie majątku podał, że posiada dom jednorodzinny o powierzchni 231 m² , udział w ½ części do budynku mieszkalnego o powierzchni 200 m², dwie działki budowlane o powierzchni po 1000 m² oraz samochód [...]. Jako źródło utrzymania wskazał na działalność gospodarczą, podając jednocześnie, że działalność przynosi straty (brak dochodu). Skarżący przedłożył wraz z wnioskiem kopie następujących dokumentów, t.j.: - dokumentów związanych z wypowiedzeniem umów kredytowych hipotecznych (w okresie od stycznia do marca b.r.), potwierdzających również stan zadłużenia wobec banków, - podsumowanie dochodu firmy F.S. S.z 12 marca 2012 r. z wykazanym przychodem [...] zł, (wydatki [...] zł, strata -[...] zł), - zestawienie przychodów i wydatków za 2012 rok, - podsumowanie dochodu za 2011 r. (przychód [...] zł, koszty [...] zł, strata [...] zł), - zestawienie przychodów i wydatków w 2011 r., - wydruki z rachunków bankowych związanych z działalnością gospodarczą skarżącego z wykazanym zadłużeniem, - wykaz osób zatrudnionych przez skarżącego (2 os.), - wezwania do zapłaty w ramach dwóch umów leasingowych, - nakaz zapłaty z 21 lutego 2012 r. na kwotę ok. [...] zł, - dokumenty związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym (zawiadomienia o wszczęciu, wezwania do zapłaty, obwieszczenia o licytacji ruchomości), - dokumenty potwierdzające wydatki firmy skarżącego na usługi telekomunikacyjne (TP.SA, PLUS), - fakturę za gaz na kwotę [...] zł ( za styczeń i luty 2012 r.) oraz za wodę na kwotę [...] zł (faktura z 8 listopada 2011 r.), - tytuł wykonawczy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 stycznia 2012 r. dot. składek na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia 2010 r. do października 2011 r. w kwocie [...] zł z odsetkami na kwotę [...] zł, - decyzję ZUS z 23 grudnia 2011 r. o stanie zaległości wobec ZUS z tytułu składek na FUS oraz FPiFGŚP wraz z kosztami upomnień i kosztami egzekucyjnymi, łącznie w wysokości ok. [...] zł, - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z 20 grudnia 2011 r. o tym, że kwota zaległości podatkowych skarżącego wynosi ogółem [...] zł. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącego, pismem z dnia 5 kwietnia 2012 r. zobowiązano go do przedłożenia: - dodatkowego oświadczenia o tym, jakie są aktualnie źródła utrzymania skarżącego i jego rodziny, z podaniem wysokości otrzymywanych środków pieniężnych wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe, - zaświadczenia urzędu pracy, czy żona skarżącego jest osobą bezrobotną z prawem/bez prawa do zasiłku, - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżący wraz z rodziną korzysta z pomocy społecznej i jaka była wysokość ewentualnej pomocy w okresie ostatnich sześciu miesięcy, - dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego i jego rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wykazu rachunków bankowych skarżącego i jego żony oraz wyciągów z tych rachunków za okres od 15 stycznia 2012 r. do 5 kwietnia 2012 r. r. - zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2010 r. oraz za 2011 rok – jeśli już zostały złożone w urzędzie skarbowym, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W odpowiedzi na powyższe skarżący oświadczył, że źródłem utrzymania jest pomoc ze strony rodziny oraz że zarówno skarżący, jak i jego żona, nie korzystają z opieki społecznej. Żona skarżącego oświadczyła, że nie pracuje, nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, nie osiąga dochodów i nie składa w związku z tym zeznań podatkowych. Skarżący przedłożył kopię swojego zeznania podatkowego za 2010 rok, w którym zadeklarował przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, dochód [...] zł. Przedłożone faktury za media i decyzje w sprawie podatku od nieruchomości wskazują na zapłatę (za wodę i wywóz nieczystości za marzec b.r.) kwoty [...] zł. Opłata za energię stanowi kwotę ok. [...] zł, za gaz [...] zł miesięcznie (w okresie zimowym grudzień-luty). Co do opłaty za gaz (faktura na kwotę [...] zł) oraz ubezpieczenia domu ([...] zł za okres od IX 2011r.-IX 2012 r.) skarżący przedłożył wezwania do zapłaty odpowiednio z 26 marca 2012 r. i z 21 marca 2012 r. Z kolei z przedłożonych decyzji wynika, że podatki od nieruchomości stanowią kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Wyciągi z rachunku bankowego skarżącego i jego żony wskazują na zgromadzone środki w wysokości [...] zł (stan na koniec marca 2012 r., brak wpływów i wypłat w okresie od stycznia do marca 2012 r.), a wyciąg z rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą skarżącego wskazuje na saldo ujemne [...] zł (stan na 16 kwietnia 2012 r.). Dodać przy tym należy, że skarżący, wbrew wezwaniu, nie podał wysokości otrzymywanej pomocy od rodziny oraz nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego z wymaganego okresu (od 15 stycznia 2012 r. do 5 kwietnia 2012 r.). Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest zależne od wykazania przez stronę będącą osobą fizyczną, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Natomiast istotą instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji tym podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej, uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych, a do podmiotów tych zalicza się przede wszystkim bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalne niezbędne (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w którym mowa o braku możliwości poniesienia pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, nie może więc mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody lub posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. W rozpoznawanej sprawie skarżący jest zobowiązany ponieść wpis od skargi w kwocie [...] zł, a z treści nadesłanego formularza PPF wynika, że strona zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zasadność wniosku referendarz sądowy/Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokości środków, którymi ona dysponuje lub powinna dysponować. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym możliwe jest wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a zatem, że nawet przy poczynieniu maksymalnych oszczędności i ograniczeniu wydatków do niezbędnego minimum nie będzie możliwe pozyskanie przez nią środków na pokrycie całości kosztów postępowania (vide: post. NSA z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II FZ 295/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze złożonych oświadczeń i nadesłanych dokumentów wynika, że S.F. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług budowlanych. Jednocześnie skarżący zadeklarował, że z działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodu. Skarżący szczegółowo udokumentował stan swego zadłużenia związanego głównie z prowadzoną działalnością gospodarczą. Z kolei dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dodatkowego oświadczenia o tym, jakie są aktualnie źródła utrzymania skarżącego i jego rodziny, z podaniem wysokości otrzymywanych środków pieniężnych wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe, skarżący podał, że "aktualnym źródłem utrzymania mnie i mojej rodziny jest pomoc ze strony rodziny". Takie ogólnikowe stwierdzenie osoby ubiegającej się o uzyskanie wsparcia ze strony Skarbu Państwa w związku z zainicjowanym postępowaniem sądowoadministracyjnym, uniemożliwia dokonanie oceny czy, i w jakim zakresie skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący, wbrew wezwaniu, nie podał czy i jakimi środkami finansowymi dysponuje, lakonicznie informując, że źródłem utrzymania jest "pomoc rodziny". Niezależnie od wykazania wysokości ciążących na skarżącym zaległości – głównie związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą (wobec ZUS i organów podatkowych, osób fizycznych i prawnych) oraz prowadzonymi czynnościami egzekucyjnymi (m.in. zajęcia ruchomości), skarżący jest obowiązany wykazać czy, i jakimi środkami finansowymi dysponuje, aby umożliwić dokonanie ustaleń niezbędnych do rozpoznania złożonego wniosku. Skoro skarżący za cały 2010 r. zadeklarował dochód brutto w wysokości [...] zł (przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł – PIT-36L za 2010 rok, k.114), w 2011 r. poniósł stratę w wysokości – [...] zł (przychód [...] zł, koszty [...] zł – dane podatnika "podsumowanie dochodu w 2011 r. k.58), dane od początku roku 2012 r. też wskazują na stratę (przychód [...] zł, koszty [...] zł, strata [...] zł, zestawienie skarżącego k. 56), żona skarżącego, według oświadczenia, nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów (chociaż nie wskazano na okoliczności uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia), skarżący wraz żoną nie korzysta z opieki społecznej, a trzyosobowa rodzina utrzymuje się (funkcjonuje) zajmując dom o powierzchni 231 m², istotną okolicznością do oceny możliwości finansowych skarżącego jest jednoznaczne wskazanie źródła utrzymania rodziny i wysokości posiadanych miesięcznie środków na utrzymanie. Dlatego też za zbyt ogólnikowe i niewystarczające należy uznać stwierdzenie skarżącego, że źródłem utrzymania skarżącego oraz żony i córki jest "pomoc rodziny". Dodatkowo podkreślić należy, że skarżący nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością z wymaganego okresu (od 15 stycznia do 5 kwietnia 2012 r.), co również uniemożliwiło dokonanie oceny czy, i jakimi środkami pieniężnymi skarżący dysponował, to jest jakie były jego możliwości płatnicze. Skarżący nie wyjaśnił przyczyny niewykonania wezwania w tym zakresie. Wskazać w tym miejscu należy na orzecznictwo NSA, w którym prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (postanowienie z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Podnieść też należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Należy też wskazać, że to w interesie skarżącego jest podanie wszystkich istotnych okoliczności rzutujących na jego sytuację finansową, jak i ich uprawdopodobnienie. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.