I SA/Sz 242/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. I. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za okresy od czerwca do grudnia 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz zabezpieczenia na majątku podatnika należności w tym podatku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Skarżący K. I., wraz ze skargą złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym opłaty od skargi, gdyż złożył do Sądu Rejonowego S. Centrum wniosek o ogłoszenie upadłości. Wskazał nadto, że [...] na zlecenie Urzędu Skarbowego w G., w dniu 21 grudnia 2017 r. zablokował środki na rachunku bankowym skarżącego do kwoty [...]zł, pozostawiając skarżącego bez środków do życia. Inne wymagalne zadłużenia przekraczają kwotę [...]zł. Skarżący podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W oświadczeniu o majątku odnośnie do nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych wpisał "brak". Podał, że posiada wierzytelności na rzecz 5 podmiotów, w łącznej kwocie ok. [...] tys. zł, a także samochód [...], zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.. Skarżący wskazał, że z żoną ma rozdzielność majątkową. Oświadczył także, że otrzymuje zasiłek chorobowy w wysokości [...] zł, z czego na utrzymanie wydatkuje około [...] zł, zaś na leczenie [...] zł. Skarżący "pomieszkuje u znajomych i rodziny". Pismem z dnia 11 maja 2018 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów obrazujących sytuację finansową i rodzinną. Wezwanie to obejmowało: - kopie rocznego zeznania podatkowego skarżącego oraz wszystkich innych deklaracji podatkowych za 2016 r. i 2017 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym; - wyciągi z prowadzonej dla potrzeb działalności gospodarczej ewidencji od 1 stycznia 2018 r. do dnia zawieszenia działalności gospodarczej, tj. do 5 marca 2018 r., w tym ewidencji PIT i VAT, a także ewidencji środków trwałych przedsiębiorstwa; - dokumenty potwierdzające toczące się postępowanie z wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej; - dokumenty potwierdzające przyznanie skarżącemu i wysokość zasiłku chorobowego oraz niezdolność do pracy; - dokumenty potwierdzające wysokość wydatków na leczenie skarżącego; - dodatkowe oświadczenie w zakresie sytuacji rodzinnej, czy skarżący mieszka z żoną, czy prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe, czy żona partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, w jakiej wysokości, czy skarżący ma dzieci, ze wskazaniem ich wieku, czy pozostają na utrzymaniu skarżącego i jego żony, czy dzieci mieszkają ze skarżącym i jego żoną, a także oświadczenie o wysokości miesięcznych dochodów żony oraz o jej stanie majątkowym (posiadanych nieruchomościach, wartościowych ruchomościach), a także: wyciągi z posiadanych przez żonę skarżącego rachunków bankowych z ich stanem za okres sześciu miesięcy, kopii rocznego zeznania podatkowego żony za 2016 r. i za 2017 r. albo dokumentu potwierdzającego orzeczoną separację lub rozwód; - dokumenty potwierdzające rodzaj i wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego i jego rodziny z ostatnich dwóch miesięcy (wykaz wydatków, rachunki, faktury, dowody opłat) Powyższe wezwanie zostało doręczone do rąk skarżącego w dniu 22 maja 2018 r. Nie udzielono na nie żadnej odpowiedzi. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowania przed sadami administracyjnymi, DZ. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 11 maja 2018 r. wezwano skarżącego do przekazania dodatkowych informacji wraz z odpowiednimi dokumentami dotyczącymi jego stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Skarżący jednak w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania zarówno w wyznaczonym terminie jak też do dnia wydania niniejszego postanowienia. Powyższa okoliczność świadczy o braku współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej. W tym względzie należy przywołać orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślono, iż "czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy" (dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Poza tym w szeregu innych orzeczeniach nadmienia się, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14 września 2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Zatem w sytuacji, gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową, majątkową i rodzinną należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.