I SA/Sz 250/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - – Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za [...] r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. J. A. ([...] lat) w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podał w uzasadnieniu wniosku, że nie dysponuje własnymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od wniesionej skargi. Spółka, w której pełni funkcję prezesa zarządu, od [...] roku nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Jedyny dochód jako osiągnął w [...] r. z innych źródeł to kwota [...] zł. Skarżący oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną I. ([...] lat), z którą od [...] r. pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Odnośnie do majątku oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych oraz oszczędności. Skarżący wyjaśnił, że miesięczny koszt jego utrzymania wynosi ok. [...] zł, który w całości pokrywa jego żona. W rubryce 10 formularza PPF "Dochody" ("tytuł i wysokość") wpisał jedynie "rozdzielność majątkowa". Wraz z wnioskiem przedłożył swój PIT-37 za [...] rok z zadeklarowanym przychodem z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...] zł, zeznanie CIT-8 "M. Spółki z o.o. z siedzibą w [...]" za okres od [...] do [...] r. z zadeklarowanym brakiem przychodów, dochodów, kosztów uzyskania przychodów (wartości "0" zł). Pismem z dnia [...] r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Zobowiązanie to obejmowało zeznanie podatkowego skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w [...] roku; dokument potwierdzający istnienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej; zeznanie podatkowe żony skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w [...] roku oraz w [...] r. (w przypadku dokonanego już rozliczenia podatkowego za [...] r.); zaświadczenie Spółki M. Spółka z o.o. w [...] o wysokości wynagrodzenia uzyskanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych skarżącego oraz żony skarżącego za okres od [...] do [...] b.r.; dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i żony z okresu ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania (domu), itp.); oświadczenie o tym kto jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (z podaniem powierzchni nieruchomości i budynku) oraz jaki tytuł prawny do ww. nieruchomości posiada skarżący; dodatkowe oświadczenie skarżącego, jaki jest stan majątkowy żony skarżącego (z podaniem powierzchni i położenia nieruchomości) oraz wysokość dochodów żony skarżącego wraz z dokumentami to potwierdzającymi (zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za ostatnie trzy miesiące lub ewidencja przychodów, kosztów i dochodów, za ostatnie 3 miesiące w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej albo zaświadczenie właściwego powiatowego urzędu pracy potwierdzające status osoby bezrobotnej). Skarżący nadesłał: - umowę z dnia [...] r. o wyłączeniu wspólności ustawowej (zawarta przed zawarciem małżeństwa – odpis skrócony aktu małżeństwa z dnia [...] r.), - oświadczenie zarządu Spółki M. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] (podpisane przez skarżącego) o tym, że spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i operacyjnej, nie osiąga żadnych dochodów, a skarżący pełniący funkcję członka zarządu nie otrzymuje wynagrodzenia, ze spółka nie wiąże go żadna umowa o pracę ani kontrakt menedżerski, - oświadczenie skarżącego o tym, że wskazana jako adres zamieszkania nieruchomość w [...] (ul. [...] o pow. [...] ha zabudowana budynkiem o powierzchni [...] m²) jest własnością żony skarżącego, - zeznanie skarżącego PIT-37 za [...] r. z zadeklarowanym przychodem z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...] zł, - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres od [...] do [...] r. z zadłużeniem w wysokości [...] zł, skarżący nie przedłożył wyciągu bankowego za okres od [...] do [...] r. - faktury potwierdzające wysokość wydatków ponoszonych przez żonę skarżącego na energię elektryczną, gaz, wodę i wywóz ścieków w wysokości średnio [...] zł. Skarżący oświadczył dodatkowo, że nie jest w stanie przedłożyć zeznania podatkowego swojej żony za [...] r., wyciągu z jej rachunku bankowego oraz zaświadczenia o wysokości osiąganego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej "z uwagi na odmowę mojej żony przekazania mi takich dokumentów w związku z faktem, że od [...]r. pozostajemy w rozdzielności majątkowej." Nie złożył również oświadczenia o stanie majątkowym żony. Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 §3 p.p.s.a.) następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Podkreślić należy, że oceniając możliwości strony w powyższym zakresie sąd administracyjny bierze pod uwagę także majątek i możliwości zarobkowe osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, jak i osób zobowiązanych do alimentacji. Analizując wniosek skarżącego oraz załączone do niego dokumenty, referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie samodzielnie lub przy pomocy małżonki ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i żony. Podkreślić należy, że skarżący potraktował otrzymane wezwanie wybiórczo. Skarżący powołuje się na rozdzielność majątkową jako przyczynę nieprzedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji finansowej żony skarżącego, to jest oświadcza, że żona odmówiła przekazania takich dokumentów. Jednocześnie, niezależnie od istniejącej rozdzielności, skarżący nadsyła faktury wystawione na żonę I. A. i ujawnia dane dotyczące wysokości ponoszonych przez nią wydatków na utrzymanie domu. Wyjaśnić należy, w oparciu o utrwalone orzecznictwo, że skarżący, oczekując rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem, powinien przedstawić swoją sytuację finansową majątkową oraz osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo, a także zobowiązanych do alimentacji w sposób niebudzący wątpliwości i pozwalający na ocenę swoich rzeczywistych możliwości płatniczych. Wymaga się w tym zakresie od skarżącego współpracy z sądem lub referendarzem sądowym. Skarżący nie może powołując się na oświadczenie żony o odmowie przekazania wymaganych w sprawie dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową i finansową, oczekiwać przyznania mu prawa pomocy, to jest zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Przypomnieć bowiem należy, że kierowanym wezwaniem referendarz sądowy zobowiązał J. A. do złożenia oświadczenia jaki jest stan majątkowy żony skarżącego oraz jaka jest wysokość jej dochodów. Skarżący nie złożył w tym zakresie żadnego oświadczenia, nie wyjaśnił też przyczyny tego braku. J. A. wyjaśnił jedynie przyczynę nieprzedłożenia dokumentów dotyczących stanu majątkowego i finansowego. Zgodnie z poglądem sadów administracyjnych, dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonki. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem z Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak zaznaczono w powołanym wyżej orzeczeniu "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami". Nie można zatem przyjąć, że ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, żona skarżącego zwolniona jest z obowiązków określonych w art. 23 oraz 27 k.r.o. Odnosząc to do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie podaje danych dotyczących źródeł i wysokości dochodów żony. Już w uzasadnieniu wniosku powołuje się na rozdzielność majątkową (formularz PPF rubryka 10 "dochody"), a następnie, w odpowiedzi na wezwanie, wskazuje na rozdzielność majątkową jako odmowę żony w kwestii przekazania dokumentów finansowych. Powyższe oznacza, że skarżący błędnie założył, że rozdzielność majątkowa stanowi okoliczność zwalniającą go z obowiązku przekazania danych dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej jego żony. Na marginesie dodać należy, że z danych powszechnie dostępnych (źródło: internet) wynika, że skarżący prowadzi wraz z małżonką [...], a żona skarżącego prowadzi sklep [...] (adres: [...], ul. [...], wydruki z Internetu k. [...]), co oznacza, że pomimo rozdzielności majątkowej małżeńskiej, łączą skarżącego z jego żoną sprawy zawodowe. Taka sytuacja wyklucza brak wiedzy skarżącego na temat sytuacji finansowej małżonki związanej z ww. działalnością zarobkową. Dodatkowo wskazać należy, że skarżący nie wykazał, że sam nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący podnosi, że nie otrzymuje wynagrodzenia od Spółki, w której pełni funkcję członka zarządu. Z nadesłanych zeznań podatkowych za lata [...] i [...] wynika, że skarżący deklaruje do opodatkowania niewielkie dochody, w wysokości średnio [...] zł (w [...] r.) i [...] zł (w [...] r.) brutto miesięcznie. Pokreślić w tym miejscu należy, że dopiero analiza dokumentów nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie, prowadzi do wniosku, że deklarowane w PIT- 37 za [...] rok dochody skarżącego "z innych źródeł" nie są związane z pełnioną funkcją prezesa zarządu spółki (oświadczenie o braku dochodów spółki, braku wynagrodzenia), a skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, nie wykazał tego dodatkowego źródła dochodu i nie określił wysokości bieżących (t.j. od początku [...] r.) dochodów z tego tytułu. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób należyty, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie przedstawi swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej w sposób wyczerpujący i jasny, wszelkie wątpliwości przemawiają na jego niekorzyść. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Mając wszystko powyższe na uwadze, należało na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzec, jak w sentencji.