I SA/Sz 260/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA – Kazimiera Sobocińska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Z o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2003 r., za okresy od stycznia do sierpnia 2004 r. i od października do grudnia 2004 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych A Z, reprezentowany przez adwokata, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Nieprzyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uniemożliwi wnioskodawcy dochodzenie swoich praw na drodze postępowania sądowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z córkami: A Z i M Z oraz z wnuczką R Z, nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). Córka A Z jest obecnie bezrobotna, nie może znaleźć pracy od 1,5 roku. Córka M Z studiuje na studiach dziennych, wraz ze swoją niepełnosprawną córką R pozostaje na utrzymaniu skarżącego. A Z i M Z są współwłaścicielami w części po ½ mieszkania, w którym prowadzą ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. Miesięczne koszty utrzymania mieszkania córek wynoszą ok. [...] zł. Koszty utrzymania bezrobotnej A Z i studiującej M Z to kwota po ok. [...] zł. Natomiast, niepełnosprawnej wnuczki – ok. [...] zł miesięcznie. Na własne utrzymanie wnioskodawca przeznacza miesięcznie kwotę ok. [...] zł. Różnicę pomiędzy osiąganymi dochodami, a wydatkami wnioskodawca pokrywa obecnie z kredytu bankowego w rachunku bankowym posiadanym w[....] . Wydatki zostały udokumentowane fakturami (za telefon, internet, energię elektryczną, gaz) oraz wyciągami INTELIGO (zapłata za ubezpieczenie samochodu, podatku dochodowego za 2009 r., ubezpieczenia na życie, telewizję, opłaty za przedszkole, zasilenie konta córki A Z związane z dodatkowymi kosztami bezpłatnych praktyk w W). W rubryce formularza dotyczącej dochodów skarżący wpisał wynagrodzenie za pracę na ½ etatu (zatrudnienie na czas określony do 31 grudnia 2010 r.) w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Natomiast z przedłożonego zaświadczenia pracodawcy skarżącego - Z C K N z dnia [...] r., wynika, że skarżący jest zatrudniony na stanowisku nauczyciela i w okresie [...] r. otrzymywał przeciętne wynagrodzenie netto [...] zł. Skarżący otrzymuje także dochody z umowy zlecenia zawartej na okres [...] r. w wysokości [...] zł netto miesięcznie, emeryturę w wysokości [...] zł netto miesięcznie. W aktach sprawy znajdują się kserokopie rocznych zeznań podatkowych PIT-37 za [...] r., w których A Z zadeklarował: za [...] r. łączny przychód z tytułu stosunku pracy, działalności wykonywanej osobiście, praw autorskich i innych praw, o których mowa w art. 18 ustawy oraz innych źródeł w wysokości [...] zł, łączne koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, łączne dochody w wysokości [..] zł, zaliczkę na podatek w kwocie [...] zł, nadpłatę w wysokości [...] zł, zaś za [..] r. – łączny przychód z ww. źródeł w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł, zaliczkę na podatek w kwocie [..] zł, podatek do zapłaty w kwocie [...] zł. Przedłożono także: - zaświadczenie U S W F z dnia 27 kwietnia 2010 r. potwierdzające, że M Z jest studentką 5 roku studiów dziennych i nie pobiera stypendium socjalnego, na wyżywienie, mieszkaniowego, naukowego; [...] r., iż córka M Z nie otrzymuje żadnych alimentów na córkę R; - oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym córek, zawierające wyjaśnienie, iż mieszkanie będące ich własnością w udziałach po 50 % jest dwupokojowe i posiada powierzchnię 38 m kw.; w mieszkaniu tym zamieszkuje skarżący z córkami i wnuczka, a koszty jego utrzymania ponosi wyłącznie skarżący; - oświadczenie skarżącego z dnia [...] r., iż córka A Z jest osobą bezrobotną i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy; zaświadczenie w tym zakresie zostanie wydane dopiero w dniu [...] r.; - oświadczenie skarżącego z dnia [...] r. o dodatkowych dochodach (za nadgodziny, umowy zlecenia i o dzieło) otrzymanych w miesiącach [...] w łącznej kwocie [...] zł, a w marcu[...] . - w kwocie[...] . Ponadto w oświadczeniu tym skarżący wyjaśnił, iż podpisał umowę zlecenia, z której miesięczne dochody od [...] r. szacuje na kwotę [...] zł netto, ale jednocześnie zawieszona zostanie emerytura w kwocie [...] zł netto, w związku z tym miesięczne dochody wzrosną o ok. [...] zł. Z nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wyciągów z rachunków bankowych skarżącego z okresu [...] r. wynika, iż w [...] na koniec ww. okresu skarżący posiadał debet w kwocie [...] zł; a w[...] – kwotę[...] , przy czym skarżący wyjaśnił, iż konto to służyło do wpłat wynagrodzenia za pracę w Z C E do końca [...] r. Skarżący posiada również konto Inteligo, które jest zasilane z konta podstawowego, a z którego realizowane są należności. Rachunki bankowe posiadają także córki skarżącego i tak: z wyciągów z rachunku bankowego M Z w [...] z okresu od [..] r. wynika jego saldo w kwocie [...] zł; zaś z wyciągów z rachunku bankowego A Z w [...] za okres od[...] . do [...] r. wynikało saldo w kwocie [...] zł. Skarżący, na zapytanie czy córka M Z otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej przedstawił także kserokopię raportu S C Ś, z którego wynika, że córka z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku rodzinnego, i dodatków otrzymuje łącznie kwotę [...] zł miesięcznie. Na podstawie powyższego stanu faktycznego, referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 19 maja 2010 r., nie uwzględnił wniosku A Z i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego prawidłowo złożył sprzeciw od postanowienia referendarza wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych, wobec braku możliwości uiszczenia kosztów sądowych ze względu na brak wystarczających środków finansowych. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącego nie podniósł żadnych nowych okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej, zwracając jedynie uwagę, że na utrzymaniu skarżącego pozostają dwie córki, z których jedna studiuje, a druga pozostaje bez pracy, a także niepełnosprawna wnuczka. Pełnomocnik podkreślił także, iż skarżący wydaje więcej niż zarabia, pokrywając różnice z kredytu bankowego oraz że stosunki cywilne, na podstawie których pobiera wynagrodzenie zawarte są częściowo na czas określony, skarżący nie ma zatem pewności czy jego dochody nie ulegną zmianie. Wskazano także, iż wobec konieczności opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, odbywania studiów dziennych, przy uwzględnieniu trudnej sytuacji na rynku pracy nie jest możliwe znalezienie pracy przez córki skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu treść oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego nie przekonuje o zasadności jego wniosku. Pełnomocnik skarżącego, w piśmie procesowym z dnia 31 maja 2010 r. stwierdził, że skarżący wykazał, iż nie ma możliwości uiszczenia kosztów sądowych, gdyż nie ma wystarczających środków finansowych. Należy zauważyć, że powołana okoliczność to przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, dotycząca przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Podczas, gdy w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z wnioskiem osoby fizycznej, a zatem znajduje zastosowanie omówiony przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący we wniosku wykazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z dwiema dorosłymi córkami i wnuczką, a jego miesięczne dochody to kwota [...] zł, w budżecie domowym należało także uwzględnić kwotę [...] zł otrzymywaną przez córkę skarżącego z tytułu zasiłków na niepełnosprawne dziecko. Jedna z córek skarżącego studiuje, a druga jest osobą bezrobotną (skarżący nie przedłożył zaświadczenia o zarejestrowaniu się przez córkę jako osoba poszukująca pracy). Wskazano, iż miesięczne wydatki związane z utrzymaniem pięcioosobowej rodziny wynoszą: [...] zł opłaty mieszkaniowe, po ok. [...] zł na utrzymanie córek, [...]zł na pomoc w utrzymaniu wnuczki, na własne potrzeby skarżący przeznacza [...]zł. Zestawiając powyższą kwotę wydatków z dochodami należy stwierdzić, że skarżący faktycznie wydaje tyle ile zarabia. Oświadczył także, że nadwyżki wydatków finansuje kredytem bankowym. Zdaniem Sądu, powyższe wskazuje, że istnieje jednak realna możliwość poniesienia kosztów niniejszego postępowania sądowego, ze środków pieniężnych, którymi dysponuje rodzina, kosztem rezygnacji z niektórych wydatków, które nie służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Brak takiej możliwości, w ocenie Sądu, stanowi jedynie subiektywne odczucie skarżącego, które nie może stanowić przesłanki do uzyskania dofinansowania kosztów sądowych. Należy bowiem zauważyć, że skarżący wykazał, że utrzymuje dwoje dorosłych dzieci i wnuczkę, na co przeznacza [...]zł miesięcznie. Wprawdzie jedna z córek opiekuje się niepełnosprawną córką (która uczęszcza do przedszkola) i studiuje, zatem podjęcie przez nią zatrudnienia faktycznie może być niemożliwe, jednakże jej sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka (otrzymuje zasiłek na dziecko w kwocie [...]zł), że wymaga stałego wsparcia finansowego skarżącego. Ponadto skarżący zarówno we wniosku jak i sprzeciwie nie powołał przekonujących okoliczności świadczących o istnieniu przeciwwskazań do podjęcia pracy przez drugą z córek, która ukończyła studia i w chwili obecnej nie pracuje. Zdaniem Sądu nie da się usprawiedliwić tej sytuacji ogólnym stwierdzeniem o trudnościach na rynku pracy, skoro skarżący nie wykazał, że córka zarejestrowała się w urzędzie pracy ani nie uprawdopodobnił także by w inny sposób poszukiwała pracy. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, mimo, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje 5 osób. Należy bowiem zauważyć, iż dwoje dzieci skarżących są już dorosłe, a zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 87) pełnoletnie dzieci mają obowiązek partycypowania w kosztach wspólnego utrzymania rodziny. Stąd kwotę [...] zł zasiłku wypłacanego córce skarżącego należało uwzględnić w budżecie domowym, a także uznać, iż druga z córek może uzyskiwać dodatkowe dochody, o czym świadczy jej młody wiek ([...]lat) i brak przeciwwskazań np. zdrowotnych do pracy. Ponadto sam skarżący, jak wynika ze złożonych oświadczeń spodziewa się zwiększenia własnych dochodów (o ok. [...]zł) w związku z podjęciem dodatkowego zajęcia (umowa zlecenia). W tym miejscu, odnosząc się do argumentu pełnomocnika, iż wynagrodzenie skarżącego pochodzi ze stosunków cywilnych, zawartych na czas określony i ich wysokość może ulec zmianie, należy wskazać, iż Sąd ocenia sytuację finansową wnioskodawcy na dzień złożenia wniosku, a zatem żadne hipotetyczne zdarzenia, które mogą mieć miejsce w przyszłości (jak i nieuzasadnione obawy) nie mogą być w tej chwili brane pod rozwagę. Jeżeli sytuacja skarżącego ulegnie pogorszeniu, może przecież złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy na późniejszym etapie postępowania. Zdaniem Sądu, należało zatem uznać, że rodzina skarżącego znajduje się w dobrej sytuacji finansowej. Nie niski dochód rodziny wynoszący łącznie ok. [...]zł, nawet przy uwzględnieniu stałych wydatków na utrzymanie rodziny nie daje podstaw do przyjęcia, że rodzina nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej w kwocie [...]zł jak i ewentualnych, dalszych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Wobec powyższego, stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.