I SA/Sz 262/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu [...] października 2024 r. sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza P. z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ) utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza P. (organ I instancji) z [...] stycznia 2024 r. oddalające zarzuty K. P. (zobowiązany) w sprawie egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w stosunku do zobowiązanego prowadzona jest egzekucja administracyjna w celu przymusowego wykonania tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego [...] listopada 2023 r. Według organu I instancji, zobowiązany w lipcu 2022 r. nie dokonał opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Organ I instancji zgodnie z obowiązującymi przepisami wszystkie kolejne wpłaty zobowiązanego księgował na poczet zaległości. Podczas wizyty zobowiązanego w siedzibie organu I instancji w listopadzie 2023 r. pracownicy próbowali wytłumaczyć zobowiązanemu skąd powstała zaległość. Zobowiązany nie był tym zainteresowany. Jednocześnie oświadczył, że nie posiada dowodu wpłaty należności za lipiec 2022 r. W rezultacie na [...] października 2023 r. (dzień wystawienia upomnienia) do zapłaty pozostawało [...] zł. Zobowiązany dokonał wpłat na kwotę [...]zł. Po dokonanych wpłatach na dzień [...] października 2023 r. zaległość wyniosła [...] zł. Zobowiązany odebrał upomnienie [...] października 2023 r., ale nie zapłacił zaległości. W związku z tym został wystawiony wymieniony tytuł wykonawczy. Rozpatrując sprawę w wyniku zażalenia zobowiązanego na postanowienie organu I instancji z [...] stycznia 2024 r., organ nawiązał do art. 33 § 1, § 2 pkt 1 - pkt 6, § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2023.2505 ze zm. - u.p.e.a.) i stwierdził, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia i przedstawione w nim okoliczności, podważające zasadność prowadzenia egzekucji, zakreślają granice sprawy. Organ podkreślił, że "rozpatrując wniesiony przez zobowiązanego zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej zobowiązany jest do właściwego ustalenia, która z okoliczności wymienionych w art. 33 § 2 uegz stanowi podstawę zgłoszonego zarzutu, ustalenia stanu faktycznego sprawy w kontekście zgłoszonego zarzutu, dokonania subsumpcji stanu faktycznego ustalonego w sprawie do podstawy materialnoprawnej zarzutu, rozstrzygając w końcowej fazie tego procesu czy zgłoszony zarzut zasługuje na uznanie czy też podlega oddaleniu." Zdaniem organu, zobowiązany powołał się na wygaśnięcie obowiązku w całości, a więc zgłosił zarzut określony w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. Następnie organ motywował, że "Egzekwowany w niniejszej sprawie obowiązek polega na zapłacie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zgodnie z art. 6c ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2023r. poz. 1469 ze zm.) - dalej jako: "u.c.p.g." - gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, zaś jak stanowi wprost przepis art. 6h u.c.p.g., właściciele nieruchomości, o których mowa w art. 6c, są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jak wynika natomiast z treści art. 6m ust. 1 i 1a u.c.p.g. właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w terminie 14 dni od dnia zamieszkania na danej nieruchomości pierwszego mieszkańca lub powstania na danej nieruchomości odpadów komunalnych. Deklaracja zawiera dane niezbędne do określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Z kolei zgodnie z art. 6m ust. 1d u.c.p.g. wysokość zobowiązania określonego w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obowiązuje za kolejne miesiące do czasu korekty deklaracji lub zmiany stawki opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, z zastrzeżeniem art. 60. Zgodnie z regulacją art. 60 ust. 1 u.c.p.g. w razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę dostępne dane właściwe dla wybranej przez radę gminy metody, a w przypadku ich braku - uzasadnione szacunki, w tym w przypadku nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, średnią ilość odpadów komunalnych powstających na nieruchomościach o podobnym charakterze. Zgodnie zaś z art. 6q u.c.p.g. w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2 w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego. Stosownie do art. 62 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023r. poz. 2383 ze zm.) jeżeli na podatniku ciążą zobowiązania podatkowe z różnych tytułów, dokonaną wpłatę zalicza się na poczet podatku zgodnie ze wskazaniem podatnika, a w przypadku braku takiego wskazania - na poczet zobowiązania podatkowego o najwcześniejszym terminie płatności spośród wszystkich zobowiązań podatkowych podatnika. W przypadku gdy na podatniku ciążą zobowiązania podatkowe, których termin płatności upłynął, dokonaną wpłatę zalicza się na poczet zaległości podatkowej o najwcześniejszym terminie płatności we wskazanym przez podatnika podatku, a w przypadku braku takiego wskazania lub braku zaległości podatkowej we wskazanym podatku - na poczet zaległości podatkowej o najwcześniejszym terminie płatności spośród wszystkich zaległości podatkowych podatnika. Zgodnie z art. 62 § 1a jeżeli na podatniku ciążą koszty doręczonego upomnienia, dokonaną wpłatę zalicza się w pierwszej kolejności na poczet tych kosztów." Zdaniem organu, "W myśl zatem powyższych przepisów ustawodawca przyjmuje, że jeżeli na podatniku ciążą bieżące zobowiązania podatkowe z różnych tytułów, dokonaną wpłatę zalicza się na poczet podatku zgodnie ze wskazaniem podatnika - chodzi o zobowiązania, których termin zapłaty nie upłynął. Priorytet zostaje nadany wobec tego woli samego podatnika - to on ma decydujące słowo, jeśli chodzi o spłatę swoich zobowiązań i może dowolnie wybrać zobowiązanie, które spłaca - zarówno jeśli chodzi o podatek, jak i jeśli chodzi o okres, którego dotyczy spłata. Organ jest związany wolą podatnika i nie może jej w żaden sposób modyfikować. Ustawodawca przewiduje również sytuację, gdy podatnik nie artykułuje swojej preferencji w zakresie zaliczenia wpłaty - zaliczenie następuje w takiej sytuacji na poczet zobowiązania podatkowego o najwcześniejszym terminie płatności spośród wszystkich zobowiązań podatkowych podatnika. Przepis ma więc na celu ochronę interesów finansowych Skarbu Państwa w szczególności przed skutkami ewentualnego przedawnienia zobowiązania. W przypadku gdy na podatniku ciążą zobowiązania podatkowe, których termin płatności upłynął, dochodzi do zmiany w zakresie zaliczania. Wola podatnika przestaje bowiem grać tak dominującą rolę. Również i w tym wypadku znaczenie kluczowe zaczyna mieć potrzeba ochrony interesów finansowych Skarbu Państwa. Z tego też powodu dokonaną wpłatę zalicza się na poczet zaległości podatkowej o najwcześniejszym terminie płatności ("Ordynacja podatkowa. Komentarz" pod red. A.Mariańskiego, 2023r., C.H.Beck). W zaskarżonym postanowieniu organ I instancji szczegółowo wskazał, w jaki sposób zaksięgował wpłaty zobowiązanego. Skarżący nie opłacił opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lipiec 2022r. Następne wpłaty skarżącego zaliczono zatem na poczet zaległości w opłatach o najwcześniejszym terminie płatności. Za chybiony należy uznać zarzut zobowiązanego, iż Ordynacja podatkowa nie będzie miała zastosowania przy opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Odesłanie do tych przepisów przewiduje bowiem wprost art. 6q u.c.p.g. W tym stanie rzeczy, w świetle art. 62 ustawy Ordynacja podatkowa, organ I instancji prawidłowo zaksięgował wpłaty zobowiązanego, a co za tym idzie zarzuty zobowiązanego należało uznać za bezzasadne." Zobowiązany złożył skargę na powyższe postanowienie organu. Zarzucił: - poświadczenie nieprawdy w dokumentach finansowo-księgowych dotyczących braku wpłaty [...] zł za lipiec 2022 r. z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi; - bezzasadność żądania zapłaty [...] zł za lipiec 2022 r, gdyż roszczenie nie istniało w momencie wystawienia tytułu wykonawczego przez wierzyciela i wyrządzono zobowiązanemu szkodę finansową, a także wizerunkową. W następstwie formułowanych zarzutów zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu wraz z postanowieniem organu I instancji z [...] stycznia 2024 r. W uzasadnieniu zarzutów i wniosków zawartych w skardze zobowiązany tłumaczył, że organ I instancji bezpodstawnie wielokrotnie żądał uiszczenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, pomimo że zobowiązany je uregulował w całości w Banku [...] Przedstawił organom dowody wpłat dokonywanych od [...] stycznia 2022 r. do [...] stycznia 2024 r. W tym stanie rzeczy, w ocenie zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne jest pozbawione podstaw. W konsekwencji zobowiązany zażądał zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego w całości. Podkreślił, że bezprawnie prowadzona egzekucja spowodowała wstrzymanie wypłaty renty i w efekcie pozostał bez środków na utrzymanie. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga zobowiązanego zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu oraz postanowienie organu I instancji z [...] stycznia 2024 r. nie są zgodne z prawem. Co do zasady - trafnie organy stwierdziły, że zobowiązany, składając zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, powołał się na nieistnienie egzekwowanego obowiązku. Jest to jedna z okoliczności, która może być przedmiotem zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Została bowiem wymieniona w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Jednak dotychczas organy nie rozpatrzyły istoty sprawy zainicjowanej omawianym zarzutem zobowiązanego. Tytuł wykonawczy, który stanowi podstawę prowadzenia egzekucji kwestionowanej przez zobowiązanego obejmuje opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za czas od sierpnia do października 2023 r. W uzasadnieniach kontrolowanych postanowień organy nie przeanalizowały kolejnych wpłat dokonywanych przez zobowiązanego, które miałyby podlegać zaliczaniu ani konkretnego sposobu zaliczania poszczególnych wpłat. W przedstawionych sądowi aktach nie ma postanowień o zaliczaniu wpłat. W związku ze sporem zobowiązanego z wierzycielem o istnienie zaległości, organy przemilczały kwestie, czy takie postanowienia były wydawane, czy zobowiązany był pouczany o tym, że może domagać się wydania takich postanowień (art. 62 § 1 - § 4 ustawy Ordynacja podatkowa Dz.U.2023.2383 ze zm.). Dowody wpłat, na które powołał się zobowiązany oraz dane wynikające z dokumentacji księgowej prowadzonej przez wierzyciela nie zostały omówione przez organy, nie wyprowadzono z nich żadnych konkretnych ustaleń faktycznych i w konsekwencji zabrakło oceny ich znaczenia dla wyniku prawy. Organ I instancji przedstawił zestawienia tabelaryczne, mające obrazować mechanizm kalkulacyjny wyliczenia egzekwowanej zaległości, ale nie powiązał poszczególnych wielkości ujętych w tych zestawieniach z konkretnym materiałem dowodowym i jego oceną. W konsekwencji sporządzone przez organ I instancji zestawienia tabelaryczne są pozbawione przymiotu rzetelności i tym samym wiarygodności. Z kolei organ obszernie przytoczył przepisy prawa i ogólnie stwierdził, że "W zaskarżonym postanowieniu organ I instancji szczegółowo wskazał, w jaki sposób zaksięgował wpłaty zobowiązanego. Skarżący nie opłacił opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lipiec 2022r. Następne wpłaty skarżącego zaliczono zatem na poczet zaległości w opłatach o najwcześniejszym terminie płatności. Za chybiony należy uznać zarzut zobowiązanego, iż Ordynacja podatkowa nie będzie miała zastosowania przy opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Odesłanie do tych przepisów przewiduje bowiem wprost art. 6q u.c.p.g. W tym stanie rzeczy, w świetle art. 62 ustawy Ordynacja podatkowa, organ I instancji prawidłowo zaksięgował wpłaty zobowiązanego, a co za tym idzie zarzuty zobowiązanego należało uznać za bezzasadne." Zatem także organ w istocie nie wyprowadzi swoich twierdzeń z konkretnych dowodów, ustaleń faktycznych, a następnie z samodzielnej analizy przepisów prawa w szczególności dotyczący instytucji zaliczania wpłat. W ten sposób organy istotnie naruszyły art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572) w związku z art. 18 u.p.e.a. Organy pominęły w swoim postępowaniu, że rozpatrzenie istoty sprawy stanowi efekt całego zespołu czynności dowodowych, pełnego i konsekwentnego toku rozumowania, prowadzących do rzetelnego, wnikliwego i wyczerpującego wyjaśnienia, jaki jest stan faktyczny rozpatrywanej sprawy i jakie przepisy znajdują do niego zastosowanie, okazują się adekwatne. Przy ponownym rozpatrywaniu i rozstrzyganiu sprawy organy uwzględnią stanowisko prawne sądu. Wyczerpująco omówią podstawę faktyczną i prawną podjętych rozstrzygnięć w toku instancji, a więc: jak oceniły poszczególne dowody, jakie wyprowadziły z nich konkretne ustalenia faktyczne, jaką przyjęły wykładnię adekwatnych przepisów prawa i w jaki sposób je zastosowały do odtworzonego stanu faktycznego. Rzetelnie przeanalizują dotychczas zgromadzone dowody, uwzględniając ich pełną treść. Rozważą potrzebę ich uzupełnienia. Na tej podstawie w zgodzie z prawdą obiektywną odtworzą stan faktyczny rozpatrywanej sprawy istotny z punktu widzenia stanowiska zobowiązanego oraz obiektywnie rozumianej dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia egzekucji wobec zobowiązanego. Należy przy tym podkreślić, że rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej - odtworzenie prawdy obiektywnej, zastosowanie adekwatnych przepisów prawa - należy do organów. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organów w realizacji tych ustawowych obowiązków; do rozstrzygania sprawy za organy na płaszczyźnie faktów i prawa. Rola sądu polega na kontroli rozstrzygnięć organów z punktu widzenia przepisów prawa - proceduralnego, materialnego - o czym stanowi art. 3 § 1, § 2 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 - P.p.s.a.). Z powodów omówionych wyżej zaskarżone postanowienie organu i postanowienie organu I instancji z 5 stycznia 2024 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 P.p.s.a.