I SA/Sz 280/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel (spr.) Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 20 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz A. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. (Dyrektor Izby) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. (Naczelnik US) z 3 lutego 2025 r. znak: 3211-SEE.712.03.12.2018 w przedmiocie oddalenia skargi A. S. (zobowiązany, skarżący) na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – k.p.a.) w zw. z art. 18 i art. 54a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r., poz. 132. – u.p.e.a.). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, zobowiązany złożył 22 listopada 2024 r. do Drugiego Urzędu Skarbowego w K. skargę na przewlekłość postępowania egzekucyjnego prowadzonego z nieruchomości. Wskazał, że niewywiązanie się przez nabywcę z warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny wiąże się z obowiązkowym wydaniem przez organ egzekucyjny postanowienia o wygaszeniu skutków przybicia, a nie wyznaczenia nowego terminu do spełnienia warunków licytacji, poprzez zapłatę w nowym terminie, jak to uczynił Naczelnik US. Naczelnik US wydał 13 grudnia 2024 r. postanowienie o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. Organ odwołał się do zainicjowanego wcześniejszą skargą z 20 lutego 2024 r. postępowania sądowo-administracyjnego w przedmiocie przewlekłości postępowania egzekucyjnego. Organ podał, że sprawa ta nie została jeszcze prawomocnie zakończona w związku ze skargą kasacyjną od wyroku WSA z 18 czerwca 2024 r. I SA/Sz 386/24. Postanowieniem z 28 stycznia 2024 r. Dyrektor Izby uchylił postanowienie Naczelnika US z 13 grudnia 2024 r. i stwierdził, że organ ten winien wydać postanowienie, w którym merytorycznie odniesie się do podnoszonych przez skarżącego zagadnień. Wymienionym postanowieniem z 3 lutego 2025 r. Naczelnik US oddalił skargę z 22 listopada 2024 r. na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Po rozpoznaniu sprawy na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia, Dyrektor Izby utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US. Organ stwierdził, że przewlekłości postępowania skarżący upatruje w tym, że zbędne było powtórne wysłanie przez organ egzekucyjny wezwania do zapłaty przez licytanta reszty ceny nabycia nieruchomości i w konsekwencji, że zbyt późno wydano postanowienie o wygaśnięciu skutków przybicia nieruchomości. Dyrektor Izby wskazał, że z analizy działań organu egzekucyjnego wynika, iż: - pierwsze wezwanie z 5 czerwca 2024 r. do zapłaty ceny nabycia skierowano do P. B. na adres wskazany przez niego w dniu licytacji tj. ul. [...] w G.; - 25 czerwca 2024 r. przesyłka wróciła do organu jako niepodjęta, w związku z czym organ egzekucyjny podjął czynności, które miały na celu zweryfikowanie prawidłowości skierowania tej korespondencji. Działanie takie było wyrazem dbałości o interes wierzyciela i samego nabywcy i doprowadziło do ustalenia innego adresu w miejscowości: [...], [...]; - 21 sierpnia 2024 r. organ egzekucyjny skierował wezwanie do zapłaty ceny nabycia pod nowo ustalony adres w P. i korespondencja zawierająca to wezwanie została skutecznie podjęta przez dorosłego domownika 26 sierpnia 2024 r. Wezwanie zawierało prawidłowe pouczenie: o terminie zapłaty, o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przedłużenie terminu zapłaty na okres nie dłuższy niż 3 m-ce zapłaty a także konsekwencjach braku zapłaty (wygaśnięcie skutków przybicia i utrata wadium w kwocie [...]zł); - 5 września 2024 r. P. B. skorzystał z przysługującego mu prawa i skierował wniosek o przedłużenie terminu uiszczenia ceny nabycia. Wniosek uzasadnił koniecznością zdobycia środków pieniężnych (chodziło o kwotę [...]zł). Wniosek został przez organ egzekucyjny uwzględniony i 13 września 2024 r. wyznaczono nowy termin na uiszczenie kwoty wynikającej z przybicia na dzień 6 grudnia 2024 r.; - 13 grudnia 2024 r. z uwagi na brak zapłaty Naczelnik US wydał postanowienie o wygaśnięciu skutków przybicia udzielonego P. B., utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby postanowieniem z 6 lutego 2025 r. Dyrektor Izby nie znalazł podstaw do podważenia zasadności a także terminowości podejmowania działań organu egzekucyjnego. Wskazał, że z przyczyn niezależnych od organu egzekucyjnego sprzedaż okazała się nieskuteczna, o czym organ poinformował w postanowieniu wydanym 13 grudnia 2024 r. Postanowieniem wydanym na podstawie art. 111s § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny potwierdza bowiem ziszczenie się warunku rozwiązującego stosunek prawny pomiędzy organem egzekucyjnym a nabywcą, w ramach którego organ egzekucyjny zobowiązany był do sprzedaży przedmiotu licytacji ze cenę wynikającą z przybicia, a nabywca zobowiązany był cenę uiścić. Jednocześnie okoliczność ta wywołała przewidzianą w art. 111b § 1 u.p.e.a. konsekwencję, w postaci utarty wadium wniesionego przez nabywcę. Wprawdzie organ egzekucyjny doręczył skarżącemu postanowienie z 13 grudnia 2024 r. z opóźnieniem, jednak dla skarżącego miało ono wyłącznie charakter informacyjny i nie może przesądzić o przewlekłości postępowania. Zobowiązany zaskarżył postanowienie Dyrektora Izby w całości, zarzucając naruszenie: 1. Art. 8 § 1 i § 2 k.p.a., poprzez brak zastosowania tego przepisu, z którego wywodzi się zasada pewności prawa stanowiąca o tym, że organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie mogą odstępować od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym; 2. 2. Art. 12 § 1 k.p.a. poprzez brak zastosowania niniejszego przepisu, z którego wywodzi się zasada szybkości i prostoty postępowania stanowiąca o tym, że organ administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia; 3. Art. 54a § 1 i § 2 w zw. z art. 54 § 4 i § 5 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe rozpoznanie skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, mimo oczywistego wystąpienia przewlekłości wynikającej z błędów formalnych, skutkujących nadmiernym i nieuzasadnionym wydłużeniem egzekucji administracyjnej; 4. Art. 111s u.p.e.a, w ten sposób, że organ stwierdzając ziszczenie się warunku rozwiązującego stosunek prawny pomiędzy organem egzekucyjnym a nabywcą, nie informował skarżącego o przebiegu tegoż postępowania; 5. Art. 112 § 1 u.p.e.a, poprzez nieuzasadnione wydłużenie terminu wpłaty wadium. W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały uszczegółowione. Według skarżącego organ II instancji, tolerując nieprawidłowości proceduralne i nie podejmując niezwłocznych czynności zmierzających do ich naprawy, naruszył nie tylko zasadę sprawności i szybkości postępowania, ale i zasadę ochrony zaufania strony do rzetelnego działania administracji publicznej. Strona została pozostawiona w stanie niepewności co do skuteczności i terminowości egzekwowania jej praw, a także co do przewidywalności działań organu państwowego. Wskutek tego nie mogła skutecznie układać swoich spraw, ani odpowiedzialnie planować dalszych działań prawnych i faktycznych. Organ egzekucyjny nie podejmował czynności zmierzających do wyegzekwowania obowiązku w wymaganym terminie, mimo że charakter sprawy, jej zawiłość prawna oraz sytuacja majątkowa zobowiązanego nie uzasadniały takiego opóźnienia. Zdaniem skarżącego organ nieprawidłowo przedłużył termin zapłaty ceny nabycia bez uprzedniego wniosku nabywcy lub przekraczając maksymalny okres 3 miesięcy i wadliwie ocenił możliwość zaliczenia wierzytelności nabywcy na poczet tej ceny. Organ nie zapewnił nabywcy realnej możliwości skorzystania z ustawowo przewidzianych środków w celu uregulowania ceny nabycia, przez co doszło do nieuprawnionego ograniczenia uprawnień wynikających z przepisów o egzekucji administracyjnej. Zobowiązany wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z 13 czerwca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek skarżącego o wstrzymanie dalszej realizacji egzekucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 - p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Skarga dotyczy postanowienia w przedmiocie przewlekłości postępowania egzekucyjnego. Stosownie do art. 54a § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu, wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku, oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku przysługuje skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Do skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego przepisy art. 54 § 4 i 5 stosuje się odpowiednio (art. 54a § 2 u.p.e.a.). W myśl natomiast tych unormowań organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym skargę oddala skargę albo uwzględnia. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Ustawodawca nie wprowadził w przepisach u.p.e.a. legalnej definicji przewlekłości postępowania egzekucyjnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego jest środkiem, w którym można podnosić zarzut braku właściwej dynamiki czynności egzekucyjnych. Przedmiotowy środek zaskarżenia ma na celu ocenę celowości i prawidłowości podjętych przez organ egzekucyjny lub egzekutora czynności o charakterze wykonawczym i technicznym. Przez przewlekłość postępowania należy rozumieć brak należytego zaangażowania organu w załatwienie sprawy, prowadzenie postępowania w sposób nieefektywny przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy. Pojęcie "przewlekłość postępowania egzekucyjnego" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu. Przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania zaistnieje wówczas, gdy będzie mu można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania, by zakończyło się ono w możliwie najkrótszym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 15 maja 2025 r. II SA/Ol 161/25 i przywołane tam orzecznictwo). We wniesionej 22 listopada 2024 r. skardze na przewlekłość postępowania egzekucyjnego zobowiązany zarzucił, że nabywca nieruchomości nie wypełnił warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny, a organ bezpodstawnie wydał kolejne wezwanie do zapłaty ceny nabycia i dodatkowo wydłużył termin do jej uiszczenia. Zgodnie z art. 112 § 1 u.p.e.a. z chwilą gdy postanowienie o przybiciu stało się ostateczne, organ egzekucyjny wzywa nabywcę, który uzyskał przybicie, aby w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania wpłacił na rachunek organu egzekucyjnego cenę nabycia z potrąceniem złożonego wadium. Na wniosek nabywcy organ egzekucyjny może wyznaczyć dłuższy termin uiszczenia ceny nabycia, nieprzekraczający jednak 3 miesięcy. Stosownie do art. 111s § 1 u.p.e.a. jeżeli nabywca nie wykonał w terminie warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny, wygasają skutki przybicia. Uiszczoną część ceny zwraca się. Następstwa te organ egzekucyjny stwierdza postanowieniem, na które przysługuje zażalenie. Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że ani z zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby, ani z poprzedzającego postanowienia Naczelnika US nie wynika w istocie, aby adres nabywcy przy ul. [...], który miał być wskazany w dniu licytacji i na który wysłano wezwanie z 5 czerwca 2024 r. do zapłaty ceny nabycia, był adresem niewłaściwym. Brak odbioru pisma przez adresata i zwrot niepodjętej korespondencji po podwójnym jej awizowaniu, nie jest bowiem równoznaczny z tym, że korespondencja została skierowana na nieprawidłowy adres. Z uwagi natomiast na instytucję tzw. doręczenia zastępczego (art. 44 k.p.a.) pismo takie co do zasady uznaje się za skutecznie doręczone. Ustalenie innego adresu również nie jest równoznaczne z tym, że wcześniej wskazany adres był niewłaściwy lub nieaktualny. W tym zakresie brak jest jednak jakichkolwiek rozważań organu, które poddawałyby się weryfikacji przez sąd. Ponadto stwierdzić należy, że nie jest również jasne oraz nie sposób ustalić na podstawie akt administracyjnych sprawy, z czego wynikał niemal dwumiesięczny odstęp pomiędzy zwrotem 25 czerwca 2024 r. pierwszego wezwania nabywcy do zapłaty ceny nabycia a skierowaniem kolejnego wezwania 21 sierpnia 2024 r. na inny adres, skoro organ zdecydował się już na takie działanie. Dyrektor Izby wskazał ogólnie, że "organ egzekucyjny podjął czynności, które miały na celu zweryfikowanie prawidłowości skierowania korespondencji", a działanie to miało było wyrazem dbałości o interes wierzyciela i nabywcy oraz doprowadziło do ustalenia innego adresu. Jak natomiast wynika z postanowienia Naczelnika US z 3 lutego 2025 r., organ ustalił ten adres "dzięki dostępnym systemom". Według sądu tak długi odstęp pomiędzy podejmowanymi czynnościami organu pozostaje w sprawie nieuzasadniony, niezależnie od kwestii skuteczności doręczenia nabywcy wezwania z 5 czerwca 2024 r. i konieczności ponownego wysłania tego wezwania na nowo ustalony adres. Według sądu za słuszne zatem należało uznać zarzuty naruszenia przez organ zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady szybkości i prostoty postepowania (art. 12 k.p.a.) w zw. z art. 54a u.p.e.a. Jednocześnie sąd zwraca uwagę, że zarzut naruszenia art. 111s u.p.e.a. zmierza w istocie do oceny zgodności z prawem wydanego przez organ postanowienia w przedmiocie wygaśnięcia skutków przybicia, co nie jest przedmiotem niniejszego postępowania, a skarżący wniósł w tym zakresie odrębną skargę. Na marginesie wypada zauważyć, że podnosząc ten zarzut skarżący wydaje się prezentować stanowisko, zgodnie z którym nabywca nie został poinformowany o możliwości złożenia wniosku o przedłużenie terminu zapłaty ceny nabycia (s. 12 skargi). Mając na uwadze powyższe, sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Izby winien uwzględnić ocenę prawną sądu sformułowaną w niniejszym wyroku. Orzeczenie o kosztach zapadło na podstawie art. 200 p.p.s.a., który statuuje zasadę zwrotu przez organ kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na koszty te złożyły się: wpis od skargi w wysokość [...] zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości [...] zł ustalone w oparciu o § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687 ze zm.). Orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.