I SA/Sz 294/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od osób fizycznych za 1998 r., 1999 r., 2000 r., 2001 r. i 2002 r. wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Skarżący T. K., pismem z dnia [...] r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę, w której zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację materialną. Powyższy wniosek został uzupełniony w dniu [...]r. poprzez złożenie urzędowego formularza PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że: – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – Z. K. oraz dziećmi: M. (lat [...]), W. (lat [...]), A. (lat [...]) i J. (lat [...]); – posiada nieruchomość położoną w S. przy ul. [...] ("zajęta przez hipoteki komornika"); – strona nie posiada żadnych wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych; – żona – Z., z którą ma rozdzielność majątkową, posiada dom jednorodzinny nabyty w [...]r. do majątku odrębnego; – córki A. i J. studiują i pozostają na utrzymaniu skarżącego; – miesięczne dochody brutto wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą [...] zł; źródło owych dochodów stanowi wynagrodzenie małżonki w kwocie ok. [...] zł (wynagrodzenie prowizyjne) oraz wynagrodzenie wnioskodawcy z tytułu umowy o pracę strony ([...] zł). W związku z tym, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu, okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pismem z dnia [...] r. wezwano skarżącego, aby w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, przedłożył dodatkowe dokumenty i wyjaśnienia, potwierdzające przedstawioną sytuację oraz uzupełniające dane, w tym m.in.: – sprecyzowania, w jakim zakresie wnosi o przyznanie prawa pomocy; – wskazania, czy osoby wymienione, jako pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. dzieci, posiadają własne źródła utrzymania, jeżeli tak to jakie osiągają dochody; – oświadczenia, czy małżonka – Z. K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli tak to do przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość dochodu otrzymywanego w okresie ostatnich 6 miesięcy, a ponadto rocznego zeznania podatkowego złożonego za [...] wraz z jego potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym; – przedłożenia dowodów potwierdzających miesięczny dochód skarżącego; – wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie skarżącego i jego rodziny wraz z dokumentami potwierdzającymi ich wysokość z ostatnich trzech miesięcy oraz wykaz innych obciążeń budżetu domowego; – dowodów dokumentujących wydatki na utrzymanie studiujących córek; – wykazu posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych oraz wyciągów z tych rachunków za okres od [...] r.; – informacji o wysokości zadłużenia (zobowiązań finansowych ciążących na wnioskodawcy wraz z dowodami ich spłaty). W odpowiedzi na wezwanie T. K. wskazał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podał, że otrzymuje pensję z tytułu zatrudnienia w firmie A. (dołączono zaświadczenie), stanowiącą wyłączne jego źródło dochodu, gdyż prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi straty. Według jego oświadczenia, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają dwie córki, które studiują i nie osiągają żadnych dochodów. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, jednakże ze względu na istniejącą rozdzielność majątkową, nie może przedłożyć dokumentów potwierdzających wysokości osiąganych przez nią dochodów. Wnioskodawca mieszka w domu będącym własnością żony, którego koszty utrzymania ponosi małżonka. Ze swojego wynagrodzenia pokrywa koszty utrzymania studiujących córek ok. [...] zł (dołączono dowód przelewu bankowego na kwotę [...] zł na rzecz J. K.). W wykonaniu wezwania Sądu dotyczącego przesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, skarżący oświadczył jedynie, iż rachunek bankowy w [...] Banku jest zajęty przez urząd skarbowy i nie wykazuje obrotów. Natomiast odnośnie udokumentowania wysokości zadłużeń wnioskodawca wskazał, że wynika ono z tytułów egzekucyjnych urzędu skarbowego oraz na niespłaconych kredytów bankowych – w banku [...] oraz [...], nie podając jednak ich wysokości. Skarżący nie przedstawił szczegółowego wykazu oraz dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków (czynsz, media, zakup leków itp.) na konieczne utrzymanie rodziny, stwierdzając, że mieszkając w domu będącym własnością żony, która ponosi koszty jego utrzymania. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W dniu [...] r. wnioskodawca złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Wyjaśnił w nim, że najstarsza córka oraz syn prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe (córka mieszka i pracuje w H., zaś syn mieszka i pracuje w Ł.). Podkreślił, że małżonka z własnych dochodów pokrywa koszty utrzymania domu i nie jest możliwe, aby pokrywała koszty postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Ciężar dowodu wystąpienia powyższych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Wniosek o przyznanie prawa pomocy, stosownie do art. 252 § 1 wskazanej ustawy, powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o zatrudnieniu. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przedstawione przez stronę dane okazały się być niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Przede wszystkim należy wskazać, że skarżący został wezwany do nadesłania określonych w wezwaniu dokumentów źródłowych, dotyczących sytuacji materialnej jego oraz rodziny i zobowiązania tego nie wykonał należycie. Strona nie przedłożyła informacji o wysokości dochodów małżonki, powołując się na brak jej zgody i rozdzielność majątkową. Nie przedstawiła także wysokości wydatków rodziny, poza kosztami utrzymania studiujących córek. We wniosku skarżący ograniczył się do podania, iż wspólne gospodarstwo domowe tworzy wraz z żoną oraz dwójką studiujących dzieci, które pozostają na jego utrzymaniu. Jako źródło utrzymania rodziny wnioskodawca wskazał dochody z tytułu umowy o pracę, uzyskiwane przez niego w kwocie [...] zł brutto. Tymczasem ze złożonego oświadczenia wynika, iż dochody małżonki stanowią główne źródło utrzymania [...] osób, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Większość kosztów utrzymania rodziny ponosi żona, a skarżący – według jego oświadczenia - samodzielnie (z wynagrodzenia za pracę w kwocie ok. [...] zł brutto) ponosi jedynie wydatki związane z utrzymaniem córek w wysokości [...] zł. W tym miejscu należy wskazać, iż dowody, jakie w tym zakresie dołączył wnioskodawca dokumentują jedynie polecenia przelewu na kwotę [...] zł na rzecz jednej z córek – J. K. Strona nie udokumentowała natomiast wydatków na utrzymanie drugiej z córek – A. K. Odnośnie wysokości zadłużenia strona podała wyłącznie, że stanowią je zaległości podatkowe, objęte tytułami egzekucyjnymi oraz niespłacone kredyty bankowe w banku [...] i [...] Banku. Oceniając wniosek strony Sąd wziął pod uwagę, że strona posiada zaległości podatkowe, które wynikają z zaskarżonej decyzji. Wobec jednak braku danych co do ich aktualnej wysokości, nie w sposób ustalić, czy strona posiada zdolności płatnicze i w związku z tym czy jej wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony. Sąd zauważa, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów, i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy wnioskodawcę stać na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uchylanie się strony od przedstawienia dokładnej i wyczerpującej argumentacji, tj. nieprzedstawienie pełnych okoliczności faktycznych związanych z sytuacją majątkową skarżącego (wysokości miesięcznych wydatków, dochodów żony) czyni niemożliwym przeprowadzenie oceny jej stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że zaistniały przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem Sądu wskazania wnioskodawcy, iż posiada z żoną rozdzielność majątkową i z tej przyczyny nie może przedłożyć dokumentów, nie jest okolicznością usprawiedliwiającą brak w tym zakresie danych. Jak wynika z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych, decydując o przyznaniu prawa pomocy, należy brać pod uwagę również możliwości finansowe współmałżonka i osób zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od istniejącego między nimi ustroju małżeńskiego. Pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem, usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Co więcej, zgodnie z orzecznictwem, nawet separacja faktyczna małżonków nie wyklucza dokonywanie takiej właśnie oceny. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przesłania pełnej dokumentacji dotyczącej dochodów i wydatków rodziny uniemożliwiło Sądowi dokonanie właściwej oceny sytuacji majątkowej strony, tym bardziej, że skarżący w toku postępowania sądowego ustanowili, jako pełnomocnika procesowego, adwokata w osobie T. F. W konsekwencji przesądziło o odmowie uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje dotyczące sytuacji majątkowej uczestnika postępowania należy bowiem potraktować jako niewykazanie, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2007 r., sygn. akt I OZ 830/07 - orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). O tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy wnioskodawca został zaś pouczony. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.