I SA/Sz 296/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 17 września 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 6 marca 2025 r. nr 9016-2025-16/M-65100 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 marca 2025 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w S. odmówił M. S. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w Z. z dnia 30 października 2024 r. nr [...] w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2021. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego sprawy wynika, że wydana przez Kierownika Agencji decyzja z dnia 30 października 2024 r. została stronie skutecznie doręczona 12 listopada 2024 r. Decyzja zawierała pouczenie o prawie do wniesienia odwołania w terminie 14 dni od dnia doręczenia. Termin do wniesienia odwołania upływał 26 listopada 2024 r. (wtorek). Strona w piśmie z dnia 3 grudnia 2024 r. zamieściła odwołanie od ww. decyzji Kierownika Agencji oraz wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia. Pismo zostało nadane 3 grudnia 2024 r. i wpłynęło do organu 5 grudnia 2024 r. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu strona podała, że kilka dni przed upływem terminu do wniesienia odwołania, podczas wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, przemokła podczas śnieżycy i w konsekwencji nabawiła się zapalenia oskrzeli, z towarzyszącą wysoką temperaturą, dlatego zmuszona była pozostać w łóżku. Strona załączyła do wniosku zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy w okresie od 26 listopada 2024 r. do 4 grudnia 2024 r. i wyjaśniła, że gdy poczuła się lepiej, to 3 grudnia 2024 r. przygotowała i przesłała odwołanie od decyzji. Ponadto strona wyjaśniła, że względu na trudną sytuację finansową jest zmuszona wykonywać większość prac w gospodarstwie rolnym samodzielnie, bez względu na warunki atmosferyczne. Dyrektor Agencji, zaskarżonym do sądu postanowieniem - wydanym na podstawie przepisów art. 59 § 1, art. 58 § 1 i art. 63 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572); dalej: "k.p.a." - odmówił stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że ocenie podlega łączne wystąpienie przesłanek, tj.: czy uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy został uprawdopodobniony; czy zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi; czy zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Według organu w sprawie nie zaistniała jedna z ww. przesłanek, polegająca na uprawdopodobnieniu, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy strony, bowiem z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego nie wynika, na jaką chorobę zapadła strona, a nadto, że w zaświadczeniu brakuje numeru statystycznego choroby. Organ podkreślił, że strona nie wykazała, iż nie mogła złożyć odwołania z wykorzystaniem osób trzecich, pomimo że w jej gospodarstwie zatrudnione są inne osoby. Organ dodał, że strona zachowała się biernie oczekując na poprawę stanu zdrowia i nie podejmowała działań zmierzających do zachowania terminu na złożenie odwołania. Ponadto według organu pismo mogło zostać przesłane droga elektroniczną na adres do doręczeń elektronicznych (ePUAP). W skardze na powyższe postanowienie, skarżący stwierdził, że w jego sytuacji wystąpiły konkretne przesłanki potwierdzające brak winy w uchybieniu terminu. Wskazał na: nagłą obłożoną chorobę (opisaną w odwołaniu i udokumentowane zaświadczeniem lekarskim); atak ostrej zimy i jego wpływ na chorobę skarżącego (opisany w odwołaniu); przerwy w komunikacji spowodowane śnieżycą. Skarżący podkreślił, że również posłużenie się osobą trzecią nie było możliwe ze względu na to, że nie dysponuje obecnie pracownikiem biurowym (taka osoba pracowała u skarżącego do 31 sierpnia 2024 r.). Skarżący wyjaśnił, że pracownicy pozostali w gospodarstwie rolnym wykonują niezbędne czynności i nie mają umiejętności z zakresu sporządzania pism procesowych, a szczególnie w skomplikowanej sprawie (dotyczącej konfliktu krzyżowego z innym producentem). Według skarżącego postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest nieobiektywne, krzywdzące oraz zostało wydane bez odrobiny dobrej woli ze strony organu, zaś wskazywanie przez organ na brak numeru statystycznego choroby na zaświadczeniu lekarskim, w nieuzasadniony sposób obciąża odpowiedzialnością skarżącego za błąd lekarza. Skarżący podniósł także, że nie ma wiedzy o zasadzie działania platformy ePUAP (ma 64 lata i nie ma wystarczających umiejętności w zakresie obsługi komputera i Internetu), tym samym sugestia organu o możliwości przesłania korespondencji w takiej formie jest nietrafiona, a zapoznanie się z zasadami wykorzystania ePUAP i przygotowanie skomplikowanego odwołania w czasie choroby, również było niemożliwe. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Sporna w sprawie jest zasadność odmowy przywrócenia przez organ skarżącemu terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2021. W ocenie składu orzekającego w sprawie, organ odwoławczy dokonał niewłaściwej oceny stanu faktycznego sprawy. W sprawie uprawnione było bowiem przyjęcie w okolicznościach naprowadzonych przez skarżącego, że skarżący uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak jego winy w uchybieniu terminowi, gdyż wskazują na dołożenie minimum należytej staranności w dbaniu o własne interesy. Zgodnie z przepisem ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572); dalej: "k.p.a.", w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przepis art. 58 § 2 k.p.a. stanowi zaś, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z powyższego uregulowania prawnego wynika, że warunkami do przywrócenia terminu są: złożenie w terminie siedmiu dni prośby w tym przedmiocie, dokonanie czynności dla której określony termin upłynął, uprawdopodobnienie braku winy w spowodowaniu przekroczenia terminu i zachowanie terminu przewidzianego do jego wniesienia. Wskazać należy, że brak winy jako przesłanki zasadności prośby o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i można mówić o nim tylko wówczas, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od strony. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, a przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Nadto zauważyć należy, iż przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GZ 599/17; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 kwietnia 2014 r. sygn. akt I GSK 1580/12 oraz z dnia 19 marca 2013 r. sygn. akt I GSK 1347/11). Wobec tego przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które pomimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie, gdyż od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. Przepis art. 58 § 1 k.p.a., jak już wskazano, nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia, co oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania, po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania, wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania, mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Ponadto wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż pomimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Skarżący w piśmie zawierającym prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania podnosił, że kilka dni przed upływem terminu do wniesienia odwołania, podczas wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, przemókł podczas śnieżycy i w konsekwencji nabawił się zapalenia oskrzeli, z towarzyszącą wysoką temperaturą, dlatego zmuszony był leżeć w łóżku. Skarżący załączył do prośby zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy w okresie od 26 listopada 2024 r. do 4 grudnia 2024 r. i wyjaśnił, że gdy poczuł się lepiej, to 3 grudnia 2024 r. przygotował i przesłał odwołanie od decyzji. Ponadto skarżący wyjaśnił, że względu na trudną sytuację finansową jest zmuszony wykonywać większość prac w gospodarstwie rolnym samodzielnie, bez względu na warunki atmosferyczne. Niewątpliwe w sprawie jest, że pierwszy i drugi warunek przywrócenia terminu do złożenia odwołania, tj. złożenie w terminie siedmiu dni prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz dokonanie czynności dla której określony termin upłynął, zostały spełnione w sprawie (art. 58 § 2 O.p.). W ocenie składu orzekającego w sprawie wskazana przyczyna niezłożenia w terminie odwołania, tj. okoliczność zachorowania skarżącego w czasie, w którym biegł termin do złożenia odwołania, poparta zaświadczeniem lekarskim, stanowi oczywistą przesłankę warunkującą przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Dodatkowe okoliczności podane przez skarżącego, tj., że względu na trudną sytuację finansową jest zmuszony wykonywać większość prac w gospodarstwie rolnym samodzielnie, bez względu na warunki atmosferyczne oraz, że istniały - ze względu na trudne warunki atmosferyczne - przerwy w komunikacji, uzasadniały zaistnienie także trzeciej przesłanki, tj. uprawdopodobnienia braku zawinienia skarżącego w niedochowaniu terminu. Wymaganie natomiast przez organ, aby skarżący posłużył się osobą lub osobami trzecimi przy sporządzeniu odwołania, nie znajduje żadnego racjonalnego uzasadniania. Organ mógłby uzasadnić możliwość posłużenia się przez skarżącego osobą czy osobami trzecimi tylko ewentualnie do wysłania odwołania i to pod warunkiem istnienia w sprawie takiej możliwości. Natomiast, oczekiwanie organu, że jakakolwiek osoba pracująca w gospodarstwie rolny, czy to robotnik rolny, czy nawet pracownik biurowy, posiadają kompetencje do sformułowania takiego pisma jest nieuprawnione i to niezależnie od tego, że odwołanie - na gruncie przepisu art. 128 k.p.a. - nie musi być pismem wysoce sformalizowanym. Także dostrzeżony przez organ brak w zaświadczeniu lekarskim numeru statystycznego choroby, nie może obciążać skarżącego, skoro to lekarz nie dopełnił swojego obowiązku. Ponadto wymaganie przez organ, aby skarżący nadał odwołanie droga elektroniczną na adres do doręczeń elektronicznych (ePUAP), jest nielogiczne, z dwóch powodów: po pierwsze - skarżący argumentował, że nie był w stanie sporządzić w terminie odwołania, a nie jedynie jego wysłania, po drugie - platforma elektroniczna e-PUAP nie jest prostym narzędziem, zatem wymaganie, aby osoba, która jest rolnikiem, z niej korzystała, pozbawione jest racjonalności w obecnych realiach dotyczących stopnia informatyzacji obywateli. W skardze na ww. postanowienie, skarżący stwierdził, że w jego sytuacji wystąpiły konkretne przesłanki potwierdzające brak winy w uchybieniu terminu. Wskazał na: nagłą obłożoną chorobę (opisaną w odwołaniu i udokumentowaną zaświadczeniem lekarskim); atak ostrej zimy i jego wpływ na chorobę skarżącego (opisany w odwołaniu); przerwy w komunikacji spowodowane śnieżycą. Wskazane okoliczności dowodzą, że skarżący uprawdopodobnił, iż dochował staranności, której należało od niego oczekiwać, w sytuacji w jakiej się znalazł. W sprawie nie można zatem stwierdzić, iż uchybienie terminowi nastąpiło z winy skarżącego. Przedstawione przez organ wnioskowanie doprowadziło do wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 58 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, argumentacja skarżącego, iż w sprawie wystarczająco uprawdopodobnił brak winy w niedochowaniu terminu, a co błędnie ocenił organ, narusza - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - art. 58 § 1 k.p.a., gdyż w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Z tych ww. przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., skargę jako uzasadnioną należało uwzględnić i uchylić zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Zasadzony zwrot kosztów postępowania sądowego obejmuje wpis od skargi w wysokości 100 zł.